ΦΙΛΕΛΛΗΝΕΣ ΣΥΝΘΕΤΕΣ [κυρίως Γάλλοι]

Ένα εξαί­ρε­το και
πολύ επί­και­ρο άρθρο του φίλ­τα­του Αρχι­μου­σι­κού της Φ.Ε. Μάν­τζα­ρος, Σωκρά­τη
Ανθη, που δημοιεύ­θη­κε ήδη στην εφη­με­ρί­δα “ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ” λάβα­με στο ηλεκτρονικό
μας ταχυ­δρο­μείο και ασμέ­νως αναπαράγουμε…

Οι δια­στά­σεις του
κει­μέ­νου και η έκτα­ση της διε­ρεύ­νη­σης του αντι­κει­μέ­νου το κάνουν να ξεφεύγει
από το χαρα­κτή­ρα του απλού άρθρου και να παίρ­νει την μορ­φή μελέτης… 

Το συνι­στού­με
ανεπιφύλακτα.

ΦΙΛΕΛΛΗΝΕΣ ΣΥΝΘΕΤΕΣ [κυρί­ως Γάλλοι]

Ο φιλελ­λη­νι­σμός αυτός λει­τούρ­γη­σε ηθι­κά, πνευ­μα­τι­κά, κοι­νω­νι­κά και
οικο­νο­μι­κά-υλι­κά, αλλά και ως ανε­πί­ση­μη διπλω­μα­τία και είχε πολ­λές ηθικές,
υλι­κές και πολι­τι­κές συνέπειες.. 

Πλή­θος
δια­νο­ού­με­νοι εξέ­φρα­σαν την προ­σω­πι­κή τους επι­θυ­μία και εν μέρει έμμε­σα και των
λαών τους, για την επι­κρά­τη­ση του πολι­τι­σμού επά­νω στην βαρ­βα­ρό­τη­τα και
οργα­νω­μέ­νοι σε λέσχες έστελ­ναν χρή­μα­τα και όπλα στους αγω­νι­ζό­με­νους Έλλη­νες. ¹. Πολ­λοί, επίσης,
φωτι­σμέ­νοι Έλλη­νες της δια­σπο­ράς, κυρί­ως στη Γαλ­λία, όπως ο Αδα­μά­ντιος Κοραής,
και πολ­λοί άλλοι, ειδι­κό­τε­ρα στην Ελβε­τία ο Αλεξ. Μαυ­ρο­κορ­δά­τος, ο Μιχαήλ
Σού­τσος και κυρί­ως ο Ι. Καπο­δί­στριας, συνέ­βα­λαν στη δημιουρ­γία της πρώ­της στην
Ευρώ­πη Φιλελ­λη­νι­κής επι­τρο­πής στην Βέρ­νη. Έτσι βοή­θη­σαν και συντό­νι­σαν, όσο
μπο­ρού­σαν, αυτές τις φιλελ­λη­νι­κές κινήσεις.

Αρκε­τοί από
αυτoύς –περί τους 1500-[https://www.eefshp.org/archeio/filellines/] ήρθαν και στην Ελλά­δα και, ένα μέρος εξ αυτών –πάνω από 300-
έδω­σαν τη ζωή τους υπέρ της εθνι­κής ελευ­θε­ρί­ας των Ελλήνων. 

Μια από τις
σημα­ντι­κό­τε­ρες εκδη­λώ­σεις συμπά­θειας των φιλελ­λή­νων ήταν και η καλλιτεχνική
δημιουρ­γία σε όλες τις μορ­φές της, όπως η ζωγρα­φι­κή, η ποί­η­ση, αλλά ιδιαιτέρως
η μου­σι­κή. ². Τα
φιλελ­λη­νι­κά μου­σι­κά έργα, τα οποία γρά­φτη­καν την επο­χή εκεί­νη, αλλά και
μετα­γε­νέ­στε­ρα, αντλούν τα θεμα­τά τους από τα κατορ­θώ­μα­τα των Ελλή­νων ηρώ­ων, αλλά
και από τις βαρ­βα­ρό­τη­τες των κατα­κτη­τών. Παρο­μοιά­ζουν τους Έλλη­νες και τις
Έλλη­νί­δες αγω­νί­στριες με τους Μακε­δό­νες και Σπαρ­τιά­τες προ­γό­νους τους. [ La jeune Argienne, La jeunne Greeque κ.λ.π.]. Τα πρώ­τα χρό­νια τα
έργα έχουν αρχαιο­ελ­λη­νι­κό περιε­χό­με­νο, προ­φα­νώς με συμβολικό-αλληγορικό
χαρα­κτή­ρα. Αμέ­σως μετά την κήρυ­ξη της Επα­νά­στα­σης εμφα­νί­ζο­νται ως πολεμικά
τρα­γού­δια αφιε­ρω­μέ­να σε γεγο­νό­τα, ήρω­ες και κυρί­ως στην Έλλη­νί­δα η τον Έλληνα
Κλέ­φτη. Μετά το τέλος της Επα­νά­στα­σης οι τίτλοι των έργων αλλά­ζουν σε Ναυα- ρίνο, Ναύ­πλιο, Αθή­να ,Λεω­νί­δας,
Σπαρ­τιά­της, Γκια­ούρ, Κρή­τη κλπ.

Ανά­με­σα στα
μου­σι­κά αυτά έργα περι­λαμ­βά­νο­νται και μεγά­λα έργα αφιε­ρω­μέ­να στην Επανάσταση,
όπως το Λυρι­κό μελό­δρα­μα σε τρεις πρά­ξεις του G.Rossini «Η πολιορ­κία της Κορίν­θου,[La Siege de Corinthe] Παρί­σι 9. 10. 1826, η καντά­τα του H. Berlioz «
Ηρω­ι­κή Σκη­νή για την Ελλη­νι­κή Επα­νά­στα­ση» [ Scene Heroique de la Revolution Grecque ], Παρί­σι 1825-6,  το
μελό­δρα­μα του Ferdinand Herold  [La Dernier jour de Messolonghi ], «Η Τελευ­ταία Μέρα του Μεσο­λογ­γί­ου», ηρω­ι­κό δρά­μα, Παρίσι
1828 και πολ­λά άλλα. 

Επί­σης,  την επο­χή εκεί­νη γρά­φτη­καν κυρί­ως για
πιά­νο,   εκα­το­ντά­δες τρα­γού­δια στη
Γαλ­λία, Αγγλία, Βέλ­γιο, Αμε­ρι­κή, Γερ­μα­νία, Ρωσία, Ιτα­λία κ.α.³, αλλά και από Έλλη­νες συνθέτες
της δια­σπο­ράς, όπως ο Kωστα­ντί­νος Νικο­λό­που­λος,  όλα φυσι­κά αφιε­ρω­μέ­να στον Αγώ­να των Ελλή­νων. Πολλά
έργα εξ αυτών έχουν ως θέμα την περί­πτω­ση του Μεσο­λογ­γί­ου, όπως, «Η τελευταία
μέρα του Μεσολογγίου»1828 του F. Herold, το «Άσμα του Μεσο­λογ­γί­ου» του Antonio Francesco Gaetano Saverio Pacini, « Η πτώ­ση του Μεσο­λογ­γί­ου» του Γερ­μα­νού   Gustav Joseph Krahe, το μπα­λέ­το του Λουί­τζι Βιβιά­νι « Η τελευ­ταία ημέ­ρα του
Μεσο­λογ­γί­ου» Βενε­τία 1832/33.

 Άλλα επί­σης σημα­ντι­κά έργα είναι, « Η ναυμαχία
του Ναυα­ρί­νου» του Τζου­ζέ­πε Στά­φα με πρώ­τη παρου­σί­α­ση στο περί­φη­μο Σαν Κάρλο
της Νάπο­λης το 1837,  η όπε­ρα του Τζοβάνι
Μπα­τί­στα Φερά­ρι « Οι τελευ­ταί­ες μέρες του  Σου­λί­ου» που ανέ­βη­κε στο «Φοί­νι­κα» της
Βενε­τί­ας το 1843 και το έργο « Ο όρκος του Γερ­μα­νού» η «Η απε­λευ­θέ­ρω­ση της
Ελλά­δος» του Μαλ­τέ­ζου συν­θέ­τη Ναπο­λε­ό­νι Μισφούτ, Ρώμη 1849. 

Αξί­ζει να
γίνει ιδιαί­τε­ρη ανα­φο­ρά στην όπε­ρα του Τζ. Βέρ­ντι « ο Κουρ­σά­ρος», η οποία
βασί­ζε­ται στην ομώ­νυ­μη «έμμε­τρη ιστο­ρία» του Λόρ­δου Βύρω­να και η οποία πιθα­νόν
ανα­φέ­ρε­ται στο Λάμπρο Κατσώ­νη. Η δρά­ση της τοπο­θε­τεί­ται σε ένα Ελληνικό
νησί του Αιγαί­ου και στην Κορώ­νη της Πελο­πον­νή­σου τα τελευ­ταία χρό­νια της
Τουρ­κο­κρα­τί­ας. Το ότι το ποί­η­μα του 
Λόρ­δου  Βύρω­να είναι πιθα­νόν να αναφέρεται
στο Λάμπρο Κατσώ­νη το συμπε­ραί­νου­με από ένα σημα­ντι­κό βιο­γρα­φι­κό λογο­τε­χνι­κού ύφους
ιστο­ριο­γρά­φη­μα, του Σπυ­ρί­δω­νος Αλε­ξάν­δρου [Αλε­ξά­ντρο­βιτς] Κατσώ­νη, δισέγγονου
του Λάμπρου από τον υιό του Λυκούρ­γο. Εκεί λοι­πόν ο Σπυ­ρί­δων Αλε­ξάν­δρου Κατσώνης
μετα­ξύ πολ­λών άλλων ανα­φέ­ρει τα εξής……Δεν
είναι παρά­ξε­νο το ότι αργό­τε­ρα ο μεγά­λος Μπάι­ρον ο οποί­ος παρα­κο­λού­θη­σε με
μεγά­λη προ­σο­χή όλες τις περι­πέ­τειες του απε­λευ­θε­ρω­τι­κού κινή­μα­τος στην Ελλάδα
και που στο τέλος της ζωής του έλα­βε και ο ίδιος προ­σω­πι­κά μέρος σε αυτόν τον
αγώ­να υπέρ της ελευ­θε­ρί­ας και της τιμής του κάπο­τε μεγά­λου και τώρα κατακτημένου
λαού, ακού­γο­ντας για τα θαρ­ρα­λέα κατορ­θώ­μα­τα του ξακου­στού αγωνιστή-κουρσάρου,
περιέ­γρα­ψε με εκπλη­κτι­κό ταλέ­ντο την ηρω­ι­κή του μορ­φή στο ποί­η­μα « Ο
Κουρ­σά­ρος»….…⁶. Είναι γεγο­νός πως ο Μπάιρον
εμπνεύ­στη­κε μια σει­ρά από ποι­ή­μα­τα γεμά­τα εξω­τι­κά χρώ­μα­τα και ανατολίτικο
ρομα­ντι­σμό, όπως ο Γκιαούρ[1813], ο Κουρ­σά­ρος [1814], η Πολιορ­κία της Κορίνθου
[1816] και μια σει­ρά από τρα­γού­δια «Εβραι­κές μελω­δί­ες» [1815] ⁷.  Στα ποι­ή­μα­τα αυτά πλά­θε­ται ο επωνομαζόμενος
«Βυρω­νι­κός ήρω­ας», μια δυνα­μι­κή φιγού­ρα εκτός νόμου, που κατά έναν παράδοξο
τρό­πο είναι ταυ­τό­χρο­να και ρομα­ντι­κός. Ένας τέτοιος ήρω­ας περι­γρά­φε­ται στον
Κουρ­σά­ρο στο πρώ­το τμή­μα, σε μερι­κούς από τους 2000 στί­χους του ποιήματος.

«Μαυ­ρι­δε­ρός στο πρό­σω­πο χλω­μό το μέτω­πό του,

Όπου τα ολό­μαυ­ρα μαλ­λιά και τα πυκνά τον σκιάζαν…..

Γλυ­κιά η φωνή του και πολύ στο φέρ­σι­μο γαλήνιος,

Μα ωστό­σο, γύρω σκόρ­πι­ζε πάντο­τε κάποιο τρόμο….

Το αγριω­πό το βλέμ­μα του, εφό­βι­ζε εκείνον……

Που θα τολ­μού­σε πιο κοντά να πάει να τον ξετάσει…

Η περί­ο­δος
κατά την οποία  δημιουρ­γή­θη­καν αυτές οι
συν­θέ­σεις, αρχί­ζει λίγα χρό­νια πριν την Επα­νά­στα­ση και φτά­νει έως τα μισά του
19^ου αιώ­να. Αρκε­τά έργα  απο­τε­λούν  πρω­τό­τυ­πες συν­θέ­σεις, ενώ μερι­κά εξ αυτών
είναι δια­σκευ­ές προ­σαρ­μο­σέ­νου ποι­η­τι­κού κει­μέ­νου το οποίο προ­σαρ­μό­ζε­ται σε
παλαιό­τε­ρη μελωδία.

 Κατά ανά­λο­γο τρό­πο και  Έλλη­νες αγω­νι­στές δανεί­στη­καν τη μουσική
πολ­λών τρα­γου­διών της Γαλ­λι­κής Επα­νά­στα­σης, στα εθνε­γερ­τή­ρια ασμα­τά τους. Ο
Ρήγας για παρά­δειγ­μα είχε προ­σαρ­μό­σει τον «Πατριω­τι­κό του Ύμνο» στον ήχο της
Καρ­μα­νιό­λας, ενός πασί­γνω­στου τρα­γου­διού της Γαλ­λι­κής Επα­νά­στα­σης αγνώστου
δημιουρ­γού και πιθα­νώς το «Δεύ­τε παί­δες Ελλή­νων» στον ήχο της Μασ­σα­λιώ­τι­δας.. Ο
Πατριω­τι­κός Ύμνος ήταν ένα από τα δύο επα­να­στα­τι­κά τρα­γού­δια τα οποία βρέθηκαν
επά­νω του  ως πει­στή­ρια «της ενο­χής του»,
όπως προ­κύ­πτει από την ανά­κρι­ση. ⁴.

Σημειω­τέ­ον ότι
η Ελλη­νι­κή Επα­νά­στα­ση συμπί­πτει χρο­νι­κά με το πέρα­σμα από τον κλα­σι­κι­σμό στο
ρομα­ντι­σμό.  Έτσι τα έργα των Φιλελλήνων
συν­θε­τών έχουν τα γνω­ρί­σμα­τα και των δύο επο­χών. Οι παρ­τι­τού­ρες των έργων
επω­λού­ντο για τη συγκέ­ντρω­ση χρη­μά­των υπέρ του Ελλη­νι­κού Αγώ­να, τα δε εξώφυλλά
τους, κοσμού­σαν λιθο­γρα­φί­ες διά­ση­μων χαρα­κτών της επο­χής. Έως τώρα τα συναντάμε
σπα­νί­ως σε περισ­σό­τε­ρες από μία βιβλιο­θή­κες. Τα πιο πολ­λά από αυτά έχουν
κατα­τε­θεί στην   Εθνι­κή Βιβλιο­θή­κη της Γαλ­λί­ας. Από πάρα πολλά
έργα, δυστυ­χώς,  έχει απο­κο­πεί το
εξώ­φυλ­λο, διό­τι το χαρα­κτι­κό που το κοσμού­σε είχε συλ­λε­κτι­κό και εμπορικό
ενδια­φέ­ρον για τους παλαιο­πώ­λες και φιλό­τε­χνους. Επί­σης, υπάρ­χουν πολ­λά έργα
ανώ­νυ­μα, αυτό συνέ­βαι­νε πιθα­νόν διό­τι έως το 1826 το επί­ση­μο Γαλ­λι­κό κράτος
ανα­γνώ­ρι­ζε το Σουλ­τά­νο ως νόμι­μο εκπρό­σω­πο της Οθω­μα­νι­κής αυτο­κρα­το­ρί­ας, έτσι
πολ­λοί εκ των συν­θε­τών, ιδί­ως όσοι κατεί­χαν κρα­τι­κές θέσεις δεν ήθε­λαν να εκτε­θούν.⁴

Οι παρ­τι­τού­ρες
των έργων της έρευ­νας για Γάλ­λους φιλέλ­λη­νες συν­θέ­τες, τις οποί­ες έχου­με υπ΄όψη,
ανέρ­χο­νται σε 639. Σαφώς μετα­ξύ αυτών υπερ­τε­ρούν τα έργα για φωνή και πιά­νο τα
οποία θα παι­ζό­ταν σε συγκε­ντρώ­σεις φιλελ­λή­νων. Ανα­με­σά τους βρί­σκο­νται και έργα
μη Γάλ­λων συν­θε­τών, οι οποί­οι όμως ζού­σαν στη Γαλ­λία η τύπω­ναν τα έργα τους σε
γαλ­λό­φω­να τυπο­γρα­φεία στο Βέλ­γιο η την Αγγλία. Μετα­ξύ αυτών υπάρ­χει το έργο Chant Grec, παραλ­λα­γές για άρπα και βιο­λον­τσέ­λο, του Γερ­μα­νού συν­θέ­τη Franz Stockhausen, αφιε­ρω­μέ­νο στον Λόρ­δο Βύρω­να. Αξί­ζει να σημειώ­σου­με πως η
πρε­μιέ­ρα του έργου έγι­νε στο Παρί­σι το 1826 σε μια εσπε­ρί­δα η οποία
διορ­γα­νώ­θη­κε απο την δού­κι­σα de Dalberg. Tην ορχή­στρα
διηύ­θυ­νε ο μαέ­στρος Grasset, παρ’ ότι οι πρό­βες είχαν γίνει από τον G. Rossini, έργα
του οποί­ου περιε­λάμ­βα­νε το πρό­γραμ­μα της συναυ­λί­ας. Στη συναυ­λία ήταν
προ­σκε­κλη­μέ­νοι δια­ση­μό­τη­τες της επο­χής όπως ο Δού­κας της Ορλε­ά­νης, ο μαρκήσιος
Λαφα­γιέτ και ο υιός του Κανά­ρη Νικό­λα­ος, ο οποί­ος φοι­τού­σε μαζί με τα τέκνα του
Λου­δο­βί­κου Φίλιπ­που της Γαλ­λί­ας. Η Γαλ­λι­κή κυβέρ­νη­ση είχε απα­γο­ρεύ­σει στους
κρα­τι­κούς υπαλ­λή­λους να συμ­με­τά­σχουν στην εκδή­λω­ση, αυτός ίσως να ήταν και ο
λόγος για τον οποίο δεν διηύ­θη­νε τη συναυ­λία ο Rossini. Παρά
την απα­γό­ρευ­ση προ­σέ­λευ­σης των δημο­σί­ων υπαλ­λή­λων, πολ­λοί φιλό­τε­χνοι πήγαν στη
συναυ­λία και εν τέλει συγκε­ντρώ­θη­καν περισ­σό­τε­ρα από 30.000 φρά­γκα για την
ενί­σχυ­ση του Ελλη­νι­κού Αγώ­να. Οι εφη­με­ρί­δες των επό­με­νων ημε­ρών εξαπέλυσαν
σκλη­ρή κρι­τι­κή στη Γαλ­λι­κή κυβέρ­νη­ση για την απα­γό­ρευ­ση. Η κρι­τι­κή αυτή
σκλή­ρυ­νε ακό­μα παρισ­σό­τε­ρο όταν έγι­νε γνω­στή η πτώ­ση του Μεσο­λογ­γί­ου. ⁵ [10 Απρι­λί­ου 1826].

Πολ­λά επί­σης από
τα φιλελ­λη­νι­κά έργα ανή­κουν στη λεγό­με­νη Προ­γραμ­μα­τι­κή Μου­σι­κή. Στη μουσική
δηλ. η οποία ήκμα­σε το δεύ­τε­ρο μισό του 19^ου αιώ­να και περιγράφει
κάτι συγκε­κρι­μέ­νο, όπως ένα ιστο­ρι­κό γεγο­νός, ένα φιλο­λο­γι­κό κεί­με­νο, μια
εικό­να. Έτσι στο έργο του J. Payer « Η Ναυ­μα­χία του Ναβαρίνου»,
δια­βά­ζου­με μια πλή­ρη περι­γρα­φή της ναυ­μα­χί­ας με σημειώ­σεις στην παρ­τι­τού­ρα όπως….
Κατά­στα­ση πριν την άφι­ξη του συμ­μα­χι­κού στό­λου μπρο­στά στο Ναυα­ρί­νο, Απει­λη­τι­κή στά­ση των
συμ­μά­χων, Απο­στο­λή βου­λευ­τών για δια­βού­λευ­ση, Καλω­σό­ρι­σμα στους βουλευτές,
Πολε­μι­κό συμ­βού­λιο των συμ­μα­χι­κών δυνά­με­ων, Ψήφι­σμα των συμ­μά­χων για την
προ­στα­σία της Ελλά­δος, Ο συμ­μα­χι­κός στό­λος προ­χω­ρά στο λιμά­νι του Ναυαρίνου,
Γενι­κή μάχη, Αιγυ­πτια­κός κανο­νιο­βο­λι­σμός, Ανα­τί­να­ξη στον αέρα Τουρκικής
φρε­γά­τας, Κυνή­γι πλοί­ων, Μεγά­λη επί­θε­ση των συμ­μά­χων, Έξαλ­λη άμυ­να των Τούρκων,
Σύγκρου­ση πολ­λών πλοί­ων, Πάλη με σπα­θιά στις γέφυ­ρες των πλοί­ων, Κατα­στρο­φή του
Τουρ­κο­αι­γυ­πτια­κού στό­λου, Τελι­κή νίκη των συμ­μά­χων, Παρά­πο­να και γκρί­νια των
τραυ­μα­τιών, Τρα­γού­δια νίκης, Ευχα­ρι­στί­ες των νικη­τών στο Θεό, Στρατιωτική
γιορ­τή, Τιμή στη Γαλ­λία, την Αγγλία και τη Ρωσία. Πρό­κει­ται για μια
λεπτο­με­ρή περι­γρα­φή της ναυ­μα­χί­ας από την αρχή έως το τέλος. Είναι πολύ πιθανόν
ο μου­σι­κός ο οποί­ος έγρα­ψε αυτό το έργο να ήταν παρόν στη ναυ­μα­χία. Στην
παρ­τι­τού­ρα υπάρ­χει μια πολύ δυσα­νά­γνω­στη ημε­ρο­μη­νία  1845. Η ναυ­μα­χία έγι­νε 20 10. 1827 και
παρό­ντες ήταν μου­σι­κοί. Η ύπαρ­ξη μου­σι­κών στους στό­λους των μεγά­λων δυνάμεων
έχει κατα­γρα­φεί στο έργο  «Ιστο­ρία της
Μεγ. Βρε­τα­νί­ας» του W. James Naval, όπου ανα­φέ­ρε­ται…..καθώς
η ναυαρ­χί­δα του στό­λου είχε ρίξει άγκυ­ρα στη μέση της γραμ­μής των Οθω­μα­νών, ο Codrington διέ­τα­ξε μιά Brass Band, να παια­νί­σει στο
κατά­στρω­μα για να τονί­σει τις ειρη­νι­κές προ­θέ­σεις του. Τα τρία άλλα Βρετανικά
θωρη­κτά είχαν ρήξει άγκυ­ρα στην ορι­σμέ­νη θέση τους. Εν τω μετα­ξύ καθώς τα
συμ­μα­χι­κά σκά­φη εκι­νού­ντο κατά μήκος των Οθω­μα­νι­κών γραμ­μών, οι σάλ­πιγ­γες της
ναυαρ­χί­δας σάλ­πι­σαν επί­θε­ση. Τα Οθω­μα­νι­κά πλη­ρώ­μα­τα αιφ­νι­διά­στη­καν και
προ­σπά­θη­σαν με δυσκο­λία να ανα­συ­ντα­χθούν για να απο­κρού­σουν την απρόσμενη
εισβο­λή στη βάση τους…..⁸.

Στο έργο του
συν­θέ­τη Severin Leoni, «Ανα­μνή­σεις της Ελευ­θε­ρί­ας της Ελλά­δος», βλέ­που­με επί­σης γενική
περι­γρα­φή μάχης με σημειώ­σεις στην παρ­τι­τού­ρα όπως…..Η αφύ­πνι­ση της φύσης, Το κάλε­σμα, Η προ­σευ­χή πριν τη μάχη, Η
υπεν­θύ­μι­ση, Η ανα­χώ­ρη­ση, Η επί­θε­ση, Ο πόλε­μος, Η ταφή των νεκρών,  Η νίκη. Δια­βά­ζου­με επί­σης στην παρτιτούρα
στί­χους από ποι­ή­μα­τα των Γ. Παρά­σχου, Αλ. Ραγκα­βή, Δ. Σολω­μού και από το γνωστό
«Μη φοβεί­σθε Γραι­κοί» του Ρήγα Φεραί­ου. Αξί­ζει να σημειώ­σου­με πως στο εργο χρησιμοποιείται
και η γνω­στή μας  ομό­τι­τλη μελω­δία, η
οποία παί­ζε­ται από τις μπά­ντες μας στην Πρώ­τη Ανά­στα­ση το Μεγά­λο Σάβ­βα­το. Το δε
έργο τελειώ­νει με τον Ελλη­νι­κό Εθνι­κό Ύμνο.

Σε ένα άλλο
έργο,  στο «Η τελευ­ταία μέρα του
Μεσο­λογ­γί­ου», του Ferdinand  Herold περιγράφεται
μου­σι­κά πολύ καθα­ρά ο σκε­πτι­κι­σμός των πολε­μι­στών κατ αρχάς , η
απο­φα­σι­στι­κό­τη­τα για την τελι­κή έξο­δο των πολιορ­κη­μέ­νων και  το παι­γνί­δι των μικρών παι­διών τα οποία δεν
αντι­λαμ­βά­νο­νται τη σοβα­ρό­τη­τα της καταστάσεως….

Σε αρκε­τές από
τις παρ­τι­τού­ρες δια­βά­ζου­με το όνο­μα Νικο­λό­που­λος είτε ως ποι­η­τή είτε ως
συν­θέ­τη. Σε μια δε ως Νικο­λό­που­λος Σμυρ­νιός. Πρό­κει­ται για τον Κωσταντίνο
Αγα­θό­φρω­να Νικο­λό­που­λο [Σμύρ­νη 1786-Παρί­σι 1841], έναν φλο­γε­ρό πατριώ­τη, ο
οποί­ος σπού­δα­σε στο Βου­κου­ρέ­στι και εγκα­τα­στά­θη­κε στο Παρί­σι, όπου εργάστηκε
στο Institut de France. Επι­με­λή­θη­κε την έκδο­ση πολ­λών αρχαί­ων Ελλή­νων συγ­γρα­φέ­ων και
κατέ­κτη­σε τους Παρι­ζιά­νους λόγω της κλα­σι­κής του παι­δεί­ας και του συγγραφικού
του έργου, αλλά και λόγω του φιλε­λεύ­θε­ρου πνεύ­μα­τος το οποίο εμφα­νί­ζε­ται  στα φυλ­λά­δια του «Προ­τρο­πή Πατριω­τι­κή» και
«Σάλ­πι­σμα Εθνο­σω­τή­ριον», αλλά και στον πρό­λο­γο της Ελλη­νι­κής έκδο­σης του
Κοι­νω­νι­κού Συμ­βο­λαί­ου του J.J. Rousseau, όπου επι­τί­θε­ται στην Ιερά Συμ­μα­χία και στον Μέτ­τερ­νιχ και σε
όσους υπο­στή­ρι­ζαν ανε­λεύ­θε­ρα καθε­στώ­τα. Μυή­θη­κε στην Φιλι­κή Εται­ρία και
στρα­το­λό­γη­σε Έλλη­νες και Γάλ­λους στους κόλ­πους της Ελλη­νι­κής Επα­νά­στα­σης και
πίστευε βαθειά πως χωρίς Ελλη­νι­κή Παι­δεία και Εθνι­κή Συνεί­δη­ση η αξιο­ποί­ση της
Ελευ­θε­ρί­ας είναι δύσκο­λη. Τη βιβλιο­θή­κη του απο­τε­λού­με­νη από 6.500 τόμους τη
δώρη­σε στην ιδιαί­τε­ρη πατρί­δα του την Ανδρί­τσαι­να.⁴.

Το  καλ­λι­τε­χνι­κό Φιλελ­λη­νι­κό κίνη­μα  βοή­θη­σε τα μέγι­στα στην ψυχι­κή ενδυ­νά­μω­ση των
αγω­νι­ζο­μέ­νων Ελλή­νων. Ας ληφθεί δε υπ’ όψη πως τα Ελλη­νι­κά γρα­πτά μουσικά
μνη­μεία που μας άφη­σε εκεί­νη η επο­χή, είναι πολύ λίγα, διό­τι οι αγω­νι­στές του
1821 δεν γνώ­ρι­ζαν να γρά­φουν η ακό­μα και να δια­βά­ζουν παρ­τι­τού­ρα. Τα φλογερά
ποι­ή­μα­τα των λογί­ων  Ελλή­νων της Ελλάδας
και της δια­σπο­ράς, εκφρά­ζο­νταν με απλές μελω­δι­κές γραμ­μές, έτσι τα γραπτά
μου­σι­κά κεί­με­να είναι ελα­χι­στό­τα­τα. Η μου­σι­κή πάνω στην οποία είχαν
προ­σαρ­μο­στεί τα θού­ρια τα οποία γρά­φτη­καν την περί­ο­δο της Επα­νά­στα­σης, ήταν
διε­γερ­τι­κές ευκο­λο­μνη­μό­νευ­τες μελω­δί­ες, πολ­λές από τις οποί­ες προ­έρ­χο­νταν από
Γάλ­λους συν­θέ­τες. ⁴.
Ακό­μα και με τη δημιουρ­γία τακτι­κού Ελλη­νι­κού στρα­τού, η μου­σι­κή επέν­δυ­ση των
ποι­η­μά­των Ελλή­νων ποι­η­τών, όπως  οι  Ραγκα­βής, Σού­τζος, Παρά­σχος κ.λ.π.,
εξα­κο­λου­θού­σε να ανή­κει σε Γερ­μα­νι­κά και Γαλ­λι­κά εμβα­τή­ρια, η σε μου­σι­κούς οι
οποί­οι ακο­λού­θη­σαν τον Όθω­να, όπως οι Christian Weckeler, Karl Keller, Franz Seiller κ.α.

Επί­σης αξίζει
να σημειω­θεί ότι  ο Καπο­δί­στριας ήταν ο
πρώ­τος ο οποί­ος χρη­σι­μο­ποί­η­σε Έλλη­νες μου­σι­κο­δι­δα­σκά­λους. Για τον Καπο­δί­στρια « η
επι­στη­μο­νι­κή μου­σι­κή είναι μέρος ουσιώ­δες της ελευ­θέ­ρας αγω­γής, ρυθ­μί­ζου­σα και
ηθο­ποιού­σα τας φυσι­κάς και ηθι­κάς δυνά­μεις των παί­δων».⁹. Ο
εκ των πρώ­των δε συνερ­γα­τών του και «έφο­ρος της κοι­νής παι­δεί­ας», Γρηγόριος
Κωστα­ντάς, σε ανα­φο­ρά του προς τον κυβερ­νή­τη γαι την καλύ­τε­ρη αγω­γή των τροφίμων
του ορφα­νο­τρο­φεί­ου της Αίγι­νας που αριθ­μού­σε τότε « περί τους πεντακοσίους
ορφα­νό­παι­δας», επι­συ­νά­πτει χει­ρό­γρα­φο χωρι­στό κεί­με­νο με τίτλο: «Αξιώ­μα­τα
Παι­δα­γω­γί­ας». Εκεί ανα­φέ­ρε­ται χαρα­κτη­ρι­στι­κά…. «Η μου­σι­κή ευρυθ­μί­ζει την ψυχήν,
την κάμνει δεκτι­κω­τέ­ραν γεν­ναί­ων αισθη­μά­των, συντή­νει δε, όχι ολί­γον, εις την
δια­τή­ρη­σην της υγεί­ας» ⁹.
Οι πρώ­τοι Έλλη­νες μου­σι­κο­δι­δά­σκα­λοι που χρη­σι­μο­ποί­η­σε ήταν ο Ζαφεί­ριος Απ.
Ζαφει­ρό­που­λος [Ζαφεί­ριος ο Σμυρ­ναί­ος] από­φοι­τος της Πατριαρ­χι­κής Μουσικής
Σχο­λής της Κων­στα­ντι­νου­πό­λε­ως, ο Αθα­νά­σιος Αβρα­μιά­δης μουσικοδιδάσκαλος
ευρω­παι­κής μου­σι­κής στην Αίγι­να, ο Κωστα­ντί­νος Κηρύ­κου, πρωτοψάλτης
μου­σι­κο­δι­δά­σκα­λος, ο Γεώρ­γιος Λέσβιος μου­σι­κο­δι­δά­σκα­λος του πρώ­του σχολείου
εκκλη­σια­στι­κής μου­σι­κής στην Αίγι­να, ο οποί­ος 
οργά­νω­σε χορω­δία απο παι­διά του ορφα­νο­τρο­φεί­ου και σπου­δα­στές του
Κεντρι­κού σχο­λεί­ου της Αίγι­νας. Η χορω­δία έψαλ­λε στο παρεκ­κλή­σι του ιδρύματος
έργα των Paisiello, Cimarosa κ.α., όταν μάλι­στα τους άκου­σε ο Καπο­δί­στριας, εξέ­φρα­σε την
ικα­νο­ποι­ή­ση του με ειδι­κή επι­στο­λή και υπε­σχέ­θη να προ­μη­θεύ­σει τη χορω­δία με
δώδε­κα μου­σι­κά όργα­να και ειδι­κή στο­λή, «
λευ­κόν ποδή­ρες ένδυ­μα και ζώνην κυα­νό­χρουν».¹⁰ Όλοι αυτοί οι μου­σι­κο­δι­δά­σκα­λοι ακο­λού­θη­σαν το
δρο­μο­λό­γιο Αίγι­να –Ναύ­πλιο- Αθή­να. Επί Καπο­δί­στρια επί­σης υπάρ­χει στο Ναύπλιο
παρου­σία Φιλαρ­μο­νι­κής Ορχή­στρας με την ονο­μα­σία «Μου­σι­κός θία­σος», με μουσικούς
επαγ­γελ­μα­τί­ες από το εξω­τε­ρι­κό και ομο­γε­νείς, όπως οι Ν. Παπα­δό­που­λος, Λασκαρόνης
Πλα­τσα­ράς, Ιω. Πλα­τσα­ράς. Αρχι­μου­σι­κός της Φιλαρ­μο­νι­κής ήταν ο Μichael Maggel. ¹¹. Βέβαια
από το 1825 στα Φιλελ­λη­νι­κά Τάγ­μα­τα του Φαβιέ­ρου υπήρ­χε στρα­τιω­τι­κή μου­σι­κή με
αρχι­μου­σι­κό τον Michael Maggel. [Δύο εκ των απο­γό­νων του, τους οποί­ους γνώ­ρι­σα προ­σω­πι­κά,  είχαν κατά­στη­μα πώλη­σης και επι­σκευ­ής μουσικών
οργά­νων επι της οδού Χαρ. Τρι­κού­πη, στην Αθή­να. Ο ένας δε εξ αυτών είχε το
όνο­μα του προ­γό­νου του, Μιχά­λης. Είχαν Ελλη­νο­ποι­η­θεί και ήταν Ορθόδοξοι.
Θεω­ρού­σαν τους εαυ­τούς τους Έλληνες.]

 Με αφορ­μή τις γιορ­τές για τα 200 χρό­νια από
την Επα­νά­στα­ση του 1821, η γνώ­ση των νέων αλλά και μεγα­λύ­τε­ρων, μου­σι­κών και
μη, μιας μου­σι­κής παρα­γω­γής Γάλ­λων κυρί­ως συν­θε­τών αφιε­ρω­μέ­νης στον αγώ­να για
ανε­ξαρ­τη­σία της πατρί­δας μας, ενι­σχύ­ει το πολι­τι­στι­κό μας υπό­βα­θρο και μας
φέρ­νει πιό κοντά στη γνώ­ση του παρελ­θό­ντος με ένα ευχά­ρι­στο μου­σι­κό τρόπο.

1. Goepp Othon. Les Philhellenes sous la
Restauration.

2.  H Ελλη­νι­κή Επα­νά­στα­ση, ο Ντε­λα­κρουά και οι Γάλ­λοι Ζωγρά­φοι. Οδηγός
Εθνι­κής Πινακοθήκης.

3.  Anandry Angelique. H συλ­λο­γή Rene Puaux.

4.  Γ. Κωστάν­τζος. Φιλελ­λη­νι­κή Μούσα.

5. Renue Encyclopedique [t.30/1826, p.374-5].

6. Πάνου
Στά­μου.  Επί­δρα­ση του Λάμπρου Κατσώνη
στην ποί­η­ση του Λόρ­δου Βύρω­να. Νοέμ­βριος 2008.

7. Ιστο­ρι­κά
Ελευ­θε­ρο­τυ­πί­ας. «Λόρ­δος Βύρω­νας» Γιάν­νας Τζουρ­μά­να σελ. 26

8. [W. James Naval: History of Gr. Britain…London 1837 pp 476-89].

9. Ελέ­νη
Κού­κου: «Ο Καπο­δί­στριας και η Παι­δεία» τόμος β! Σς 74-75

10. Γεωρ­γί­ου
Αθ. Χώρα. «Μου­σι­κή Παι­δεία και Ζωή στο Ναύπλιο»

11. Θ.
Συνα­δι­νός. Ιστο­ρία της Νεο­ελ­λη­νι­κής Μου­σι­κής.     σ. 10