Ο Αλβέρτος Αϊνστάιν θα είχε τα γενέθλιά του προχτές (θα γινόνταν 136 χρονών!!!)… Ο διάσημος επιστήμονας γνωστός για της τεράστια συμβολή του στην πρόοδο της θεωρητικής φυσικής δεν είναι το ίδιο γνωστός και για τις προοδευτικές κοινωνικές του απόψεις. Ενα σημαντικό του κείμενο παρουσιασμένο από τον Νίκο Μπογιόπουλο μας κοινοποίησε ο φίλτατος Στέφανος Πάντος και το αναπαράγουμε.
“ΓΙΑΤΙ
ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ”
Το Σάββατο που μας
πέρασε συμπληρώθηκαν 136 χρόνια από τη γέννηση του κορυφαίου φυσικού και
θεμελιωτή της θεωρίας της σχετικότητας, του Αλμπερτ Αϊνστάιν, στις 14
Μαρτίου 1879.
πέρασε συμπληρώθηκαν 136 χρόνια από τη γέννηση του κορυφαίου φυσικού και
θεμελιωτή της θεωρίας της σχετικότητας, του Αλμπερτ Αϊνστάιν, στις 14
Μαρτίου 1879.
Η σκέψη του
Αϊνστάιν δεν «περιοριζόταν» στη φυσική επιστήμη.
Αϊνστάιν δεν «περιοριζόταν» στη φυσική επιστήμη.
Τα αποσπάσματα που
παραθέτουμε είναι από το άρθρο του Αϊνστάιν με τίτλο «ΓΙΑΤΙ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ»
που δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο 1o τεύχος του αμερικανικού περιοδικού Monthly
Review, το 1949.
παραθέτουμε είναι από το άρθρο του Αϊνστάιν με τίτλο «ΓΙΑΤΙ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ»
που δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο 1o τεύχος του αμερικανικού περιοδικού Monthly
Review, το 1949.
«Υπάρχει διέξοδος;
Είναι
εύκολο να θέτεις τέτοια ερωτήματα, αλλά είναι δύσκολο να τα απαντήσεις με
κάποιο βαθμό βεβαιότητας. Εντούτοις, πρέπει να προσπαθήσω όσο καλύτερα μπορώ,
αν και είναι εν γνώσει μου το γεγονός ότι
εύκολο να θέτεις τέτοια ερωτήματα, αλλά είναι δύσκολο να τα απαντήσεις με
κάποιο βαθμό βεβαιότητας. Εντούτοις, πρέπει να προσπαθήσω όσο καλύτερα μπορώ,
αν και είναι εν γνώσει μου το γεγονός ότι
τα συναισθήματα και οι
επιδιώξεις μας βρίσκονται πολύ συχνά σε αντίθεση και δεν μπορούν να εκφραστούν
με εύκολες και απλές φόρμουλες.
επιδιώξεις μας βρίσκονται πολύ συχνά σε αντίθεση και δεν μπορούν να εκφραστούν
με εύκολες και απλές φόρμουλες.
Ο άνθρωπος είναι
ταυτόχρονα μοναχικό και κοινωνικό ον.
ταυτόχρονα μοναχικό και κοινωνικό ον.
Σαν μοναχικό ον προσπαθεί να προστατέψει την ύπαρξή του καθώς
και την ύπαρξη αυτών που είναι κοντά του, να ικανοποιήσει τις προσωπικές του
επιθυμίες και να αναπτύξει τις έμφυτες ικανότητές του.
και την ύπαρξη αυτών που είναι κοντά του, να ικανοποιήσει τις προσωπικές του
επιθυμίες και να αναπτύξει τις έμφυτες ικανότητές του.
Σαν κοινωνικό ον προσπαθεί
να κερδίσει την αναγνώριση και τη στοργή των συνανθρώπων του, να μοιραστεί τις
χαρές τους, να τους παρηγορήσει στη θλίψη τους και να βελτιώσει τις συνθήκες
διαβίωσής τους.
να κερδίσει την αναγνώριση και τη στοργή των συνανθρώπων του, να μοιραστεί τις
χαρές τους, να τους παρηγορήσει στη θλίψη τους και να βελτιώσει τις συνθήκες
διαβίωσής τους.
(…) Η αφηρημένη έννοια
“κοινωνία” για ένα άτομο σημαίνει το σύνολο των άμεσων και των
έμμεσων σχέσεών του με τους συγχρόνους του, αλλά και με όλους τους ανθρώπους
προηγούμενων γενεών.
“κοινωνία” για ένα άτομο σημαίνει το σύνολο των άμεσων και των
έμμεσων σχέσεών του με τους συγχρόνους του, αλλά και με όλους τους ανθρώπους
προηγούμενων γενεών.
Το άτομο είναι σε
θέση να σκεφτεί, να αισθανθεί, να παλέψει και να εργαστεί για τον εαυτό του.
Εξαρτάται τόσο πολύ όμως από την κοινωνία – στη φυσική, διανοητική και
συναισθηματική του ύπαρξη – που είναι αδύνατο να διανοηθεί ή να
κατανοήσει τον εαυτό του έξω από το πλαίσιο της κοινωνίας.
θέση να σκεφτεί, να αισθανθεί, να παλέψει και να εργαστεί για τον εαυτό του.
Εξαρτάται τόσο πολύ όμως από την κοινωνία – στη φυσική, διανοητική και
συναισθηματική του ύπαρξη – που είναι αδύνατο να διανοηθεί ή να
κατανοήσει τον εαυτό του έξω από το πλαίσιο της κοινωνίας.
Είναι η
“κοινωνία” που προμηθεύει στον άνθρωπο το φαγητό, την ένδυση, το
σπίτι, τα εργαλεία της δουλειάς, τη γλώσσα, τους τύπους σκέψεως και το
μεγαλύτερο μέρος των σκέψεών του. Η ζωή του επιτυγχάνεται μέσα από την εργασία
και τα επιτεύγματα πολλών εκατομμυρίων και του παρελθόντος και του παρόντος, τα
οποία είναι κρυμμένα πίσω από τη λέξη “κοινωνία” (…) η ανθρωπότητα αποτελεί σήμερα
μια πλανητική κοινότητα παραγωγής και κατανάλωσης.
“κοινωνία” που προμηθεύει στον άνθρωπο το φαγητό, την ένδυση, το
σπίτι, τα εργαλεία της δουλειάς, τη γλώσσα, τους τύπους σκέψεως και το
μεγαλύτερο μέρος των σκέψεών του. Η ζωή του επιτυγχάνεται μέσα από την εργασία
και τα επιτεύγματα πολλών εκατομμυρίων και του παρελθόντος και του παρόντος, τα
οποία είναι κρυμμένα πίσω από τη λέξη “κοινωνία” (…) η ανθρωπότητα αποτελεί σήμερα
μια πλανητική κοινότητα παραγωγής και κατανάλωσης.
Έχω τώρα φτάσει
σε εκείνο το σημείο, που μπορώ να υποδείξω σύντομα τι κατά τη γνώμη μου
αποτελεί την ουσία της κρίσης που αντιμετωπίζει η εποχή μας. Αφορά τη σχέση του
ατόμου με την κοινωνία(…).
Ο άνθρωπος μπορεί να βρει
νόημα στη ζωή – που είναι σύντομη και επικίνδυνη – μόνο αφιερώνοντας τον εαυτό
του στην κοινωνία.
νόημα στη ζωή – που είναι σύντομη και επικίνδυνη – μόνο αφιερώνοντας τον εαυτό
του στην κοινωνία.
Η κύρια πηγή του
κακού, κατά τη γνώμη μου, είναι
κακού, κατά τη γνώμη μου, είναι
η οικονομική αναρχία της
καπιταλιστικής κοινωνίας (…). Έχουμε μπροστά μας μια
τεράστια κοινότητα παραγωγών, τα μέλη της οποίας ακατάπαυστα προσπαθούν να
στερήσουν ο ένας από τον άλλο τα φρούτα της ομαδικής εργασίας – όχι διά της
βίας, αλλά μέσω μιας πιστής συμμόρφωσης σε ένα σύστημα νομικών κανόνων.
καπιταλιστικής κοινωνίας (…). Έχουμε μπροστά μας μια
τεράστια κοινότητα παραγωγών, τα μέλη της οποίας ακατάπαυστα προσπαθούν να
στερήσουν ο ένας από τον άλλο τα φρούτα της ομαδικής εργασίας – όχι διά της
βίας, αλλά μέσω μιας πιστής συμμόρφωσης σε ένα σύστημα νομικών κανόνων.
Είναι σημαντικό
να αντιληφθούμε ότι τα μέσα παραγωγής – δηλαδή ολόκληρη η παραγωγική ικανότητα,
η οποία είναι αναγκαία για την παραγωγή καταναλωτικών αγαθών, αλλά και
επιπρόσθετα απαραίτητα αγαθά – μπορεί νομικώς, και κατά μεγάλο μέρος έτσι
είναι, να είναι η ατομική ιδιωτική περιουσία.
να αντιληφθούμε ότι τα μέσα παραγωγής – δηλαδή ολόκληρη η παραγωγική ικανότητα,
η οποία είναι αναγκαία για την παραγωγή καταναλωτικών αγαθών, αλλά και
επιπρόσθετα απαραίτητα αγαθά – μπορεί νομικώς, και κατά μεγάλο μέρος έτσι
είναι, να είναι η ατομική ιδιωτική περιουσία.
(…) Ο κάτοχος των μέσων
παραγωγής είναι σε θέση να κυνηγήσει την ικανότητα για εργασία που κατέχει ο
εργάτης. Χρησιμοποιώντας τα μέσα παραγωγής ο εργάτης δημιουργεί νέα προϊόντα,
τα οποία και θα αποτελέσουν περιουσία του κεφαλαιούχου.
παραγωγής είναι σε θέση να κυνηγήσει την ικανότητα για εργασία που κατέχει ο
εργάτης. Χρησιμοποιώντας τα μέσα παραγωγής ο εργάτης δημιουργεί νέα προϊόντα,
τα οποία και θα αποτελέσουν περιουσία του κεφαλαιούχου.
Το ουσιαστικό σημείο της διαδικασίας αυτής είναι η σχέση μεταξύ
των προϊόντων που παράγει ο εργάτης και της αμοιβής του, που και τα δύο
μετρούνται σε πραγματική αξία (…).
των προϊόντων που παράγει ο εργάτης και της αμοιβής του, που και τα δύο
μετρούνται σε πραγματική αξία (…).
Είναι πολύ
σημαντικό να καταλάβουμε ότι ακόμα και θεωρητικά
σημαντικό να καταλάβουμε ότι ακόμα και θεωρητικά
η αμοιβή του εργάτη δεν
καθορίζεται από την αξία των προϊόντων που έχει παραγάγει.
καθορίζεται από την αξία των προϊόντων που έχει παραγάγει.
Το ιδιωτικό κεφάλαιο
τείνει να συγκεντρώνεται σε λίγα χέρια (…).
τείνει να συγκεντρώνεται σε λίγα χέρια (…).
Το αποτέλεσμα αυτών των
εξελίξεων είναι μια ολιγαρχία του ιδιωτικού κεφαλαίου με τεράστια δύναμη, που
δεν είναι δυνατό να ελεγχθεί αποδοτικά, ακόμα και από μια δημοκρατικά πολιτικά
οργανωμένη κοινωνία.
εξελίξεων είναι μια ολιγαρχία του ιδιωτικού κεφαλαίου με τεράστια δύναμη, που
δεν είναι δυνατό να ελεγχθεί αποδοτικά, ακόμα και από μια δημοκρατικά πολιτικά
οργανωμένη κοινωνία.
Αυτό είναι
αλήθεια, αφού τα μέλη των νομοθετικών Σωμάτων εκλέγονται μέσω πολιτικών
κομμάτων, τα οποία χρηματοδοτούνται ή επηρεάζονται από το ιδιωτικό κεφάλαιο, το
οποίο για πολύ πρακτικούς λόγους διαχωρίζει τους ψηφοφόρους από τους νομοθέτες.
αλήθεια, αφού τα μέλη των νομοθετικών Σωμάτων εκλέγονται μέσω πολιτικών
κομμάτων, τα οποία χρηματοδοτούνται ή επηρεάζονται από το ιδιωτικό κεφάλαιο, το
οποίο για πολύ πρακτικούς λόγους διαχωρίζει τους ψηφοφόρους από τους νομοθέτες.
Το αποτέλεσμα είναι οι
αντιπρόσωποι του λαού να μην προστατεύουν επαρκώς τα συμφέροντα των λιγότερο
προνομιούχων τμημάτων του λαού. Επιπρόσθετα, υπό τις υπάρχουσες συνθήκες
αντιπρόσωποι του λαού να μην προστατεύουν επαρκώς τα συμφέροντα των λιγότερο
προνομιούχων τμημάτων του λαού. Επιπρόσθετα, υπό τις υπάρχουσες συνθήκες
το ιδιωτικό κεφάλαιο ελέγχει
– άμεσα ή έμμεσα – τις κύριες πηγές πληροφόρησης (Τύπο, ραδιόφωνο, εκπαίδευση).
– άμεσα ή έμμεσα – τις κύριες πηγές πληροφόρησης (Τύπο, ραδιόφωνο, εκπαίδευση).
Για το λόγο αυτό, είναι
εξαιρετικά δύσκολο και τις περισσότερες φορές τελείως αδύνατο για έναν πολίτη
να εξάγει αντικειμενικά συμπεράσματα και να κάνει έξυπνη χρήση των πολιτικών
του δικαιωμάτων (…) σε μια οικονομία που βασίζεται στην ιδιωτική ιδιοκτησία
του κεφαλαίου (…) τα μέσα παραγωγής (κεφάλαιο) είναι προσωπική ιδιοκτησία και
οι κάτοχοί τους τα διαθέτουν όπως οι ίδιοι θέλουν (…).
εξαιρετικά δύσκολο και τις περισσότερες φορές τελείως αδύνατο για έναν πολίτη
να εξάγει αντικειμενικά συμπεράσματα και να κάνει έξυπνη χρήση των πολιτικών
του δικαιωμάτων (…) σε μια οικονομία που βασίζεται στην ιδιωτική ιδιοκτησία
του κεφαλαίου (…) τα μέσα παραγωγής (κεφάλαιο) είναι προσωπική ιδιοκτησία και
οι κάτοχοί τους τα διαθέτουν όπως οι ίδιοι θέλουν (…).
Η παραγωγή γίνεται για το
κέρδος και όχι για το όφελος.
κέρδος και όχι για το όφελος.
Δεν υπάρχει καμιά βεβαιότητα ότι όλοι όσοι είναι σε θέση και
έχουν τη θέληση να δουλέψουν, θα μπορούν πάντοτε να βρουν μια δουλειά.
έχουν τη θέληση να δουλέψουν, θα μπορούν πάντοτε να βρουν μια δουλειά.
Ένας “στρατός” από
ανέργους υπάρχει σχεδόν πάντοτε. Ο εργάτης διακατέχεται από το συνεχή φόβο ότι
μπορεί να χάσει τη δουλειά του. Αφού οι άνεργοι και οι χαμηλά αμειβόμενοι
εργαζόμενοι δεν αποτελούν μια κερδοφόρα αγορά, η παραγωγή καταναλωτικών αγαθών
υποχρεωτικά περιορίζεται και η συνέπεια είναι οι μεγάλες δυσκολίες.
ανέργους υπάρχει σχεδόν πάντοτε. Ο εργάτης διακατέχεται από το συνεχή φόβο ότι
μπορεί να χάσει τη δουλειά του. Αφού οι άνεργοι και οι χαμηλά αμειβόμενοι
εργαζόμενοι δεν αποτελούν μια κερδοφόρα αγορά, η παραγωγή καταναλωτικών αγαθών
υποχρεωτικά περιορίζεται και η συνέπεια είναι οι μεγάλες δυσκολίες.
Η τεχνολογική ανάπτυξη
πολύ συχνά έχει σαν αποτέλεσμα την αύξηση των ανέργων, παρά τη διευκόλυνση της
εργασίας για όλους.
πολύ συχνά έχει σαν αποτέλεσμα την αύξηση των ανέργων, παρά τη διευκόλυνση της
εργασίας για όλους.
Το κίνητρο του κέρδους, σε
συνδυασμό με τον ανταγωνισμό μεταξύ των κεφαλαιοκρατών, είναι υπεύθυνο για μια
αποσταθεροποίηση στη συσσώρευση και χρησιμοποίηση του κεφαλαίου, η οποία οδηγεί
σε συνεχώς αυξανόμενες και σοβαρές υφέσεις.
συνδυασμό με τον ανταγωνισμό μεταξύ των κεφαλαιοκρατών, είναι υπεύθυνο για μια
αποσταθεροποίηση στη συσσώρευση και χρησιμοποίηση του κεφαλαίου, η οποία οδηγεί
σε συνεχώς αυξανόμενες και σοβαρές υφέσεις.
Ο χωρίς όρια ανταγωνισμός οδηγεί σε
τεράστια απώλεια εργασίας, ενώ ταυτόχρονα παρατηρείται και ένας ακρωτηριασμός
της κοινωνικής συνείδησης των ατόμων.
τεράστια απώλεια εργασίας, ενώ ταυτόχρονα παρατηρείται και ένας ακρωτηριασμός
της κοινωνικής συνείδησης των ατόμων.
Θεωρώ ότι αυτός ο
ακρωτηριασμός των ατόμων είναι το χειρότερο κακό του καπιταλισμού (…). Είμαι
πεπεισμένος ότι υπάρχει μονάχα ένας δρόμος για την εξάλειψη αυτών των
θανατηφόρων κακών.
ακρωτηριασμός των ατόμων είναι το χειρότερο κακό του καπιταλισμού (…). Είμαι
πεπεισμένος ότι υπάρχει μονάχα ένας δρόμος για την εξάλειψη αυτών των
θανατηφόρων κακών.
Είναι η δημιουργία μιας
σοσιαλιστικής οικονομίας σε συνδυασμό με ένα εκπαιδευτικό σύστημα, που θα είναι
προσανατολισμένο προς την επίτευξη κοινωνικών στόχων.
σοσιαλιστικής οικονομίας σε συνδυασμό με ένα εκπαιδευτικό σύστημα, που θα είναι
προσανατολισμένο προς την επίτευξη κοινωνικών στόχων.
Σε μια τέτοια
οικονομία, τα μέσα παραγωγής ανήκουν στην ίδια την κοινωνία και
χρησιμοποιούνται σε μια σχεδιασμένη φόρμα.
οικονομία, τα μέσα παραγωγής ανήκουν στην ίδια την κοινωνία και
χρησιμοποιούνται σε μια σχεδιασμένη φόρμα.
Μια σχεδιασμένη οικονομία, η
οποία προσαρμόζει την παραγωγή στις ανάγκες της κοινότητας, θα διένειμε τη
δουλειά που πρέπει να γίνει σε όλους όσοι έχουν την ικανότητα για εργασία και
θα εγγυόταν τα προς το ζην σε όλους τους ανθρώπους στις γυναίκες και στα
παιδιά.
οποία προσαρμόζει την παραγωγή στις ανάγκες της κοινότητας, θα διένειμε τη
δουλειά που πρέπει να γίνει σε όλους όσοι έχουν την ικανότητα για εργασία και
θα εγγυόταν τα προς το ζην σε όλους τους ανθρώπους στις γυναίκες και στα
παιδιά.
Η εκπαίδευση του ατόμου,
σε συνδυασμό με την προώθηση των ιδιαίτερων ικανοτήτων του, θα προσπαθήσει να
αναπτύξει στο άτομο αυτό ένα αίσθημα ευθύνης απέναντι στον συνάνθρωπό του, αντί
του αισθήματος εξύμνησης της δύναμης (…).
σε συνδυασμό με την προώθηση των ιδιαίτερων ικανοτήτων του, θα προσπαθήσει να
αναπτύξει στο άτομο αυτό ένα αίσθημα ευθύνης απέναντι στον συνάνθρωπό του, αντί
του αισθήματος εξύμνησης της δύναμης (…).
Ο σοσιαλισμός
κατευθύνεται σ’ ένα κοινωνικό ηθικό άκρο.
κατευθύνεται σ’ ένα κοινωνικό ηθικό άκρο.
Η επιστήμη όμως δεν μπορεί να δημιουργήσει άκρα και ακόμα
λιγότερο, να τα ενσταλάξει στα ανθρώπινα όντα. Το περισσότερο που μπορεί να
κάνει η επιστήμη, είναι να παρέχει τα μέσα με τα οποία μπορούν να επιτευχθούν
τα άκρα αυτά.
λιγότερο, να τα ενσταλάξει στα ανθρώπινα όντα. Το περισσότερο που μπορεί να
κάνει η επιστήμη, είναι να παρέχει τα μέσα με τα οποία μπορούν να επιτευχθούν
τα άκρα αυτά.
Πρέπει να
προσέξουμε, ώστε να μην υπερεκτιμήσουμε την επιστήμη και τις επιστημονικές
μεθόδους, όταν το ζήτημα αφορά ανθρώπινα προβλήματα.
προσέξουμε, ώστε να μην υπερεκτιμήσουμε την επιστήμη και τις επιστημονικές
μεθόδους, όταν το ζήτημα αφορά ανθρώπινα προβλήματα.
Και δεν
πρέπει να υποθέτουμε ότι οι ειδικοί είναι και οι μόνοι που έχουν το δικαίωμα να
εκφέρουν γνώμη σε ζητήματα που επηρεάζουν την οργάνωση της κοινωνίας».