Κατερίνα Μάτσα : Μην μείνει κανείς θεατής του δράματός του

Ανα­δη­μο­σιεύ­ου­με
από τον ιστό­το­πο Flash.gr μία
εξαι­ρε­τι­κά ενδια­φέ­ρου­σα όσο και επί­και­ρη συνέ­ντευ­ξη της γνω­στής ψυχιάτρου
Κατε­ρί­νας Μάτσα με την ευκαι­ρία της έκδο­σης του βιβλί­ου της «Νιό­βη. Το αδύνατο
πέν­θος στον και­ρό της παν­δη­μί­ας». Οσοι ενδια­φέ­ρε­στε μπο­ρεί­τε να την διαβάσετε
κατ΄ευθείαν…Ιδού ο σύνδεσμος:

https://www.flash.gr/culture/1737754/katerina-matsa-psyxiatros-min-meinei-kaneis-theatis-tou-dramatos-tou

 Την παρου­σιά­ζου­με αυτού­σια στην ΦΑΙΑΚΙΑ
εκτι­μώ­ντας της σημα­σία της, για τους ανα­γνώ­στες μας… 

Κατε­ρί­να
Μάτσα Ψυχί­α­τρος: Μην μεί­νει κανείς θεα­τής του δρά­μα­τός του

Μια συζή­τη­ση με αφορ­μή το
βιβλίο της «Νιό­βη. Το αδύ­να­το πέν­θος στον και­ρό της πανδημίας»

Η Κατε­ρί­να Μάτσα είναι μια επι­στή­μων που έχει προ­σφέ­ρει τα μέγι­στα στα ζητή­μα­τα της ψυχι­κής υγεί­ας. Δια βίου αφο­σιω­μέ­νη στην ανα­κού­φι­ση των αδύ­να­μων αλλά και στην πολι­τι­κή δρά­ση, έχει κλεί­σει δεκα­ε­τί­ας στη μάχη της απε­ξάρ­τη­σης και έχει γρά­ψει δεκά­δες βιβλία στο ενερ­γη­τι­κό της

Κατά τη διάρ­κεια του πρώ­του lockdown έγρα­ψε το βιβλίο
«Νιό­βη. Το αδύ­να­το πέν­θος στον και­ρό της παν­δη­μί­ας», εκδό­σεις Άγρα. Έγρα­ψε γι΄
αυτό που πιστεύ­ει: «Οι δυνά­μεις της ζωής μπο­ρούν να κατα­νι­κή­σουν τον
θάνα­το». Σε συνέ­ντευ­ξή της, στη δημο­σιο­γρά­φο Πόλυ Κρη­μνιώ­τη, που
δημο­σιεύ­τη­κε στην εφη­με­ρί­δα Αυγή, μιλά για το πέν­θος που δεν εκφρά­ζε­ται αλλά
πετρώ­νει. Όπως ο μύθος της Νιό­βης, που μαρ­μά­ρω­σε όταν
είδε νεκρά τα παι­διά της.  Και κάνει λόγο για το αδύ­να­το πένθος.

«Το αδύ­να­το πέν­θος είναι η δια­δι­κα­σία της αδυ­να­μί­ας του
ανθρώ­που να πεν­θή­σει τα αγα­πη­μέ­να του πρό­σω­πα. Το πέν­θος περι­λαμ­βά­νει τον
θρή­νο, τα ταφι­κά έθι­μα και άλλα στοι­χεία που καθο­ρί­ζο­νται από την κουλ­τού­ρα του
νεκρού και των συγ­γε­νών του, από τον νεκρό­δει­πνο του Αχιλ­λέα μέχρι τη σημερινή
μακαριά.

Το πέν­θος είναι μια δια­δι­κα­σία συλ­λο­γι­κής επε­ξερ­γα­σί­ας της
απώ­λειας του αγα­πη­μέ­νου προ­σώ­που, εγγρά­φε­ται αυτή η δια­δι­κα­σία στον ίδιο τον
κοι­νω­νι­κό ιστό. Ο Μπο­ντρι­γιάρ λέει ότι είναι μια συμ­βο­λι­κή ανταλ­λα­γή μεταξύ
νεκρών και ζωντα­νών, όπου οι ζωντα­νοί δίπλα στους πεν­θού­ντες με τη συμμετοχή
τους στο πέν­θος δίνουν τη δυνα­τό­τη­τα στους πεν­θού­ντες να αντι­με­τω­πί­σουν τα
συναι­σθή­μα­τα της απώ­λειας και να συνε­χί­σουν να ζουν. Δηλα­δή η ζωή νικά­ει τον
θάνα­το. Αντί­θε­τα, στην παν­δη­μία, βρε­θή­κα­με μπρο­στά σε μια απα­γό­ρευ­ση, για
υγειο­νο­μι­κούς λόγους, αυτής της διαδικασίας.

Έτσι είμα­στε αντι­μέ­τω­ποι με το φαι­νό­με­νο οι άνθρω­ποι να
πεθαί­νουν μόνοι τους, τα σώμα­τα να μπαί­νουν βια­στι­κά σε φέρε­τρα που
σφρα­γί­ζο­νται και να πρέ­πει να ταφούν αμέ­σως, με τους συγ­γε­νείς να μένουν μακριά
απ’ αυτή τη δια­δι­κα­σία, η οποία τελι­κά γίνε­ται απρό­σω­πη. Αυτό είναι στοιχείο
που συνι­στά μια ανθρω­πο­λο­γι­κή κρί­ση, μια κρί­ση του πολι­τι­σμού ολό­κλη­ρου. Σ’
αυτό το μεταίχ­μιο έχει φτά­σει η ανθρω­πό­τη­τα σήμερα».

Στην ερώ­τη­ση της δημο­σιο­γρά­φου, αν έχουν καταγραφεί
αντί­στοι­χες περι­πτώ­σεις, απαντά:

Βεβαί­ως, αντί­στοι­χες περι­πτώ­σεις υπάρ­χουν σε φυσικές
κατα­στρο­φές, σε γενο­κτο­νί­ες, στο Ολο­καύ­τω­μα κι από τη δική μου κλι­νι­κή εμπειρία
μπο­ρώ να ανα­φέ­ρω τις περι­πτώ­σεις παι­διών που στρά­φη­καν στη χρή­ση ουσιών, όταν
έχα­σαν ένα αγα­πη­μέ­νο πρό­σω­πο και τους ήταν αδύ­να­τον να απο­δε­χτούν αυτόν τον
θάνατο.

Κρά­τη­σαν τον νεκρό μέσα, χωρίς να τον πεν­θή­σουν, χωρίς να
μιλή­σουν γι’ αυτόν. Ουσια­στι­κά, λει­τουρ­γού­σαν σαν ζωντα­νοί νεκροί και αυτό το
φορ­τίο, να κου­βα­λάς έναν νεκρό μέσα σου, είναι ασή­κω­το,
δεν αντέ­χε­ται και έπαι­ξε πολύ μεγά­λο ρόλο στο να ναρ­κώ­σουν αυτό το αίσθημα
κατα­φεύ­γο­ντας στις ουσί­ες. Αυτό το τραύ­μα το βρί­σκου­με στην αφε­τη­ρία της
εξαρ­τη­τι­κής δια­δρο­μής και μ’ αυτό ασχο­λή­θη­κα στο βιβλίο μου «Το αδύ­να­το πένθος
στον τοξι­κο­μα­νή και η κρύπτη».

Τρεις ιδιαίτερα σημαντικές ερωτήσεις
και απαντήσεις, από τη συνέντευξη

Πώς θα απο­φύ­γει κανείς την κατάρ­ρευ­ση λόγω ψυχολογικών
προ­βλη­μά­των αυτή την περίοδο;

Αυτό είναι συνάρ­τη­ση της στά­σης τού καθε­νός από μας
απέ­να­ντι στα προ­βλή­μα­τα. Εννοώ με αυτό την ανά­γκη να εκφρα­στεί η ανθρώπινη
αλλη­λεγ­γύη και η συλ­λο­γι­κή δρά­ση. Για να σώσει ο λαός τον λαό. Να μην μείνει
κανέ­νας μόνος του απέ­να­ντι στο πρό­βλη­μά του. Μια μεγά­λη στή­ρι­ξη στον άνθρωπο
που υπο­φέ­ρει είναι η έμπρα­κτη αλλη­λεγ­γύη των συναν­θρώ­πων του που του απλώνουν
το χέρι.

Αυτό παί­ζει πολύ μεγά­λο ρόλο σε επο­χές κρί­σης: να μην
μεί­νει κανείς θεα­τής του δρά­μα­τός του και να αντι­στα­θεί συλ­λο­γι­κά στην
κατα­στρο­φή. Στην Κατο­χή έγι­νε μια έρευ­να από τους ψυχιά­τρους Καλούτση,
Παπα­δη­μη­τρί­ου κ.ά. σε νοσο­κο­μεία της Αθή­νας, για να κατα­γρα­φεί η ψυχοπαθολογία
της πεί­νας, του άγχους και του φόβου εκεί­νη την περί­ο­δο, και βρέ­θη­κε ότι τα
μικρό­τε­ρα ποσο­στά ψυχο­πα­θο­λο­γί­ας αντι­με­τώ­πι­ζαν αυτοί που εντά­χθη­καν στις
δυνά­μεις της Αντί­στα­σης. Η συλ­λο­γι­κή αντί­στα­ση ενι­σχύ­ει πάντα τις ατομικές
άμυ­νες μπρο­στά στην κοι­νω­νι­κή κατα­στρο­φή και τώρα την πανδημία.

Αυτός ο ιός, όπως γρά­φε­τε και στο βιβλίο σας, είναι πολύ
ταξι­κός, κυρί­ως αν δού­με το παρά­δειγ­μα της Αμε­ρι­κής, είναι όμως και ένας ιός
που μετα­τρέ­πει τον άνθρω­πο σε αριθμό.

Έχει απο­δει­χτεί ότι είναι πιο δολο­φο­νι­κός στους πιο
αδύ­να­μους, στα πιο ευά­λω­τα κοι­νω­νι­κά στρώ­μα­τα. Στο βιβλίο ανα­φέ­ρω το παράδειγμα
των κρα­του­μέ­νων γει­το­νι­κής φυλα­κής, που στην αρχή υπο­χρε­ώ­θη­καν να κάνουν τις
μαζι­κές ταφές στο Λονγκ Άιλαντ. Αυτό
σημαί­νει ότι οι κρα­τού­με­νοι αντι­με­τω­πί­ζο­νται πάντα από τη βιο­ε­ξου­σία ως
ανα­λώ­σι­μα είδη.

Το βλέ­που­με και στις ελλη­νι­κές φυλα­κές, όπου θερί­ζει ο
κορω­νο­ϊ­ός λόγω των άθλιων συν­θη­κών στις οποί­ες ζουν οι κρα­τού­με­νοι. Παράλληλα
με το γεγο­νός ότι οι κατα­πιε­σμέ­νοι είναι πολύ πιο εκτε­θει­μέ­νοι στον θανάσιμο
κίν­δυ­νο από τον ιό, παρα­τη­ρού­με και φαι­νό­με­να πολύ αισιό­δο­ξα, όπως το
κίνη­μα Black Lives Matter,
που συσπεί­ρω­σε όλους τους κατα­πιε­σμέ­νους της Αμε­ρι­κής και πυρο­δό­τη­σε μια
εξέ­γερ­ση που δεν έχει τελειώ­σει ακό­μα και που επε­κτά­θη­κε και εκτός Αμερικής.

Πώς μπο­ρεί να προ­χω­ρή­σει από εδώ και μπρος ο άνθρωπος;

Όπως γρά­φω και στο βιβλίο, οι δυνά­μεις της ζωής μπο­ρούν να
κατα­νι­κή­σουν τον θάνα­το. Στο βιβλίο ανα­φέ­ρε­ται ότι μέσα στην πανδημία
δημιουρ­γή­θη­καν πολ­λές μορ­φές συλ­λο­γι­κής δρά­σης και κοι­νω­νι­κής αλληλεγγύης,
αυτο­ορ­γά­νω­σης συλ­λο­γι­κών αντι­στά­σε­ων. Η ελπί­δα είναι ότι όλο και περισσότεροι
άνθρω­ποι σε όλο τον πλα­νή­τη συνει­δη­το­ποιούν πως το καπι­τα­λι­στι­κό σύστη­μα είναι
ασύμ­βα­το με τις ανά­γκες της ζωής του ανθρώ­που. Είναι αυτή η συνει­δη­το­ποί­η­ση που
μπο­ρεί να οργα­νώ­σει σε παγκό­σμια κλί­μα­κα την αντί­στα­ση στην κατα­στρο­φή του
ανθρώ­που, την κοι­νω­νι­κή επανάσταση.