ΤΟ «ΘΕΡΜΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ» ΤΗΣ ΧΡΥΣΗΣ ΑΥΓΗΣ

ΤΟ
«ΘΕΡΜΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ» ΤΗΣ ΧΡΥΣΗΣ ΑΥΓΗΣ 

Ας ξεκι­νή­σου­με με
μια δια­πί­στω­ση που αφο­ρά το ίδιο το συμ­βάν: η στε­νή
σύν­δε­ση της δολο­φο­νί­ας του Παύ­λου Φύσ­σα με την επί­θε­ση κατά του ΚΚΕ στο Πέραμα,
τα γεγο­νό­τα που προη­γή­θη­καν στον Μελι­γα­λά, αλλά και ο ίδιος ο
τρό­πος που διε­ξή­χθη ο φόνος (με τον δρά­στη να δρα κατό­πιν εντο­λής, εντελώς
ανοι­χτά και χωρίς καμ­μιά προ­σπά­θεια να απο­φύ­γει τη σύλ­λη­ψη) απο­τε­λούν ισχυ­ρές
ενδεί­ξεις της ύπαρ­ξης ενός γενι­κό­τε­ρου σχε­δί­ου της Χρυ­σής Αυγής (ΧΑ)
για κλι­μά­κω­ση της δρά­σης της. Λόγω της δομής μια
οργά­νω­σης σαν την ΧΑ είναι εξαι­ρε­τι­κά πιθα­νό αυτοί οι σχε­δια­σμοί να έχουν απο­φα­σι­στεί
κεντρι­κά, σε επί­πε­δο ηγε­σί­ας, και στη βάση συγκε­κρι­μέ­νου πολιτικού
σκεπτικού.
Ανε­ξάρ­τη­τα πάντως
από το που συγκε­κρι­μέ­να απο­φα­σί­στη­κε η δολο­φο­νία του Παύ­λου,και
περι­μέ­νο­ντας το αστυ­νο­μι­κό ρεπορ­τάζ να μας δια­φω­τί­σει περισ­σό­τε­ρο επί του
θέμα­τος, ας τονί­σου­με το εξής: αυτή η δολο­φο­νία δεν πρέ­πει να αντιμετωπισθεί
απλά ως ένα μοι­ραίο γεγο­νός, το οποίο ούτως ή άλλως θα
συνέ­βαι­νε λόγω της φύσης της ΧΑ. Ούτε φυσι­κά ως ένα «παρα­στρά­τη­μα», μια
«τυχαία» ή «υπερ­βο­λι­κή» κίνη­ση ξένη προς την φύση αυτής της οργάνωσης.
Πρό­κει­ται για το αντί­θε­το: η δολο­φο­νία δεί­χνει το πραγ­μα­τι­κό πρόσωπο
της ΧΑ ακρι­βώς επει­δή εγγρά­φε­ται και σε μια συγκε­κρι­μέ­νη συγκυ­ρία, σε
ένα πλαί­σιο κινή­σε­ων και τάσε­ων εντός του οποί­ου η ΧΑ επι­χει­ρεί να παρέμ­βει με
τη δική της ατζέντα.
Γι αυτό και αποκτά
ιδιαί­τε­ρη σημα­σία η ανά­λυ­ση του γενι­κό­τε­ρου σχε­δια­σμού που
ακο­λού­θη­σε ο συλ­λο­γι­κός δρά­στης και των στό­χων που επε­δί­ω­κε. Με άλλα λόγια,
ένας τέτοιος σχε­δια­σμός δεν πρέ­πει να εκλη­φθεί ως κάποια σκοτεινή
συνο­μω­σία αλλά ως έκφρα­ση μιας συγκε­κρι­μέ­νης στρα­τη­γι­κής, στους αντί­πο­δες
μιας τυφλής και άλο­γης κορύ­φω­σης της βίας. Εκτός αν
νομί­ζου­με ότι η ΧΑ είναι μόνο ενός εσμός ανορ­θό­γρα­φων τρα­μπού­κων και
φονιά­δων (είναι βεβαί­ως και αυτό), ότι δεν δια­θέ­τει ηγε­σία, γραμ­μή και
στόχευση. 
Η
ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΧΑ 
Η ΧΑ
σχε­δί­α­σε λοι­πόν το δικό της “θερ­μό φθι­νό­πω­ρο”. Τι επεδίωκε;
Οχι την κατά­λη­ψη της εξου­σί­ας, αυτός ο στό­χος θα ήταν ανα­ντί­στοι­χος με τον συσχε­τι­σμό
δύνα­μης, τις δυνα­νό­τη­τες και την επιρ­ροή της. Κατά τη γνώμη
μας κεντρι­κός και μεσο­πρό­θε­σμος στό­χος της ΧΑ ήταν να ανα­βαθ­μί­σει τη δρά­ση της
και να κατα­στεί κεντρι­κός παί­χτης στην πολι­τι­κή σκη­νή. Για να το πούμε
δια­φο­ρε­τι­κά, η ΧΑ επι­διώ­κει πρωτ’απ’όλα τη μετά­θε­ση της βασι­κής διαχωριστικής
γραμ­μής στο πολι­τι­κό σκη­νι­κό από το Μνημόνιο/αντιμνημόνιο, ευρώ ή δραχ­μή κλπ.
στο με ή ενά­ντια στη ΧΑ. Αυτό σημαί­νει επί­σης, είτε απο­τε­λεί συνειδητό
μέρος του σχε­δια­σμού είτε όχι, ότι, συντασ­σό­με­νος με το “συνταγ­μα­τι­κό
τόξο”, ο Σύρι­ζα υπο­βαθ­μί­ζει (ή και ακυ­ρώ­νει) την ατζέ­ντα της
“ανα­τρο­πής” ως στρα­τη­γι­κό στό­χο της συγκυ­ρί­ας. Εαν συμβεί
κάτι τέτοιο, η ΧΑ θα έχει δεί­ξει την ικα­νό­τη­τά της να ασκεί επιρ­ροή ή και
κατα­λυ­τι­κό ρόλο στο κεντρι­κό πολι­τι­κό σκη­νι­κό, για την ακρί­βεια στο επί­πε­δο των
κινή­σε­ων του συνό­λου των πρω­τα­γω­νι­στών του (εφό­σον μιλά­με εδώ για το κόμ­μα της
αξιω­μα­τι­κής αντι­πο­λί­τευ­σης). Και το κυριό­τε­ρο: μια τέτοια ανα­διά­τα­ξη του
πολι­τι­κού σκη­νι­κού σημαί­νει ότι όλες οι δυνά­μεις ενο­ποιού­νται στη μίνι­μουμ βάση
ότι είναι “κατά της ΧΑ”, μέρος του λεγό­με­νου “δημο­κρα­τι­κού”
ή “συνταγ­μα­τι­κού τόξου”, και ότι απέ­να­ντί τους στέ­κε­ται η ΧΑ και
ουδείς άλλος. Εαν το επι­τύ­χει αυτό η ΧΑ κατο­χω­ρώ­νει στην πρά­ξη τη θέση της ως ο
μόνος αντί­πα­λος του συστή­μα­τος που απο­τε­λεί βασι­κή, «ταυ­το­τι­κή» της εξαγγελία.
Η επί­τευ­ξη
ενός τέτοιου στό­χου όμως δεν είναι εξαρ­τά­ται απλά από πολι­τι­κές κινήσεις,
απαι­τεί στη­ρίγ­μα­τα στο επί­πε­δο της κοι­νω­νι­κής δυναμικής.
Από αυτήν την άπο­ψη, η στιγ­μή που επι­λέ­γε­ται για
την υλο­ποί­η­ση του σχε­δί­ου κλι­μά­κω­σης μόνο τυχαία δεν είναι. Το “θερ­μό
φθι­νό­πω­ρο” της ΧΑ απο­τε­λεί απά­ντη­ση και αντί­δρα­ση στο “θερ­μό
φθι­νό­πω­ρο” που είχαν αναγ­γεί­λει τα συν­δι­κά­τα, με την πολι­τι­κή κάλυ­ψη του
Σύρι­ζα αυτή τη φορά, και που άρχι­σε να ξετυ­λί­γε­ται από τις 16 Σεπτέμ­βρη με το
απερ­για­κό κύμα στο Δημόσιο.
Εδώ επι­τυ­χία του σχε­δί­ου σημαίνει
απο­δυ­νά­μω­ση της απερ­για­κής κινη­το­ποί­η­σης δια της μετά­θε­σης της συγκρουσιακής
δυνα­μι­κής σε ένα άλλο επίπεδο.
Εαν επι­τύ­χει κάτι τέτοιο η ΧΑ, τότε θα έχει κατα­φέ­ρει να ανα­δει­χθεί ως η μόνη
δύνα­μη που μπο­ρεί προ­ο­πτι­κά να αντι­με­τω­πί­σει μια κοι­νω­νι­κή σύγκρου­ση μεγάλης
έκτα­σης, σε μια πρώ­τη φάση παρε­κτρέ­πο­ντας τη δυνα­μι­κή της, σε μια δεύτερη
αντι­με­τώ­πι­ζο­ντάς την μετω­πι­κά (όπως επι­χει­ρεί να κάνει σε τοπι­κό επί­πε­δο με το
ΚΚΕ στις γει­το­νιές του Πειραιά).
Αυτοί οι στό­χοι όμως πρέ­πει να
αυμπλη­ρω­θούν και από ένα άλλο στοι­χείο: το “μπε­το­νά­ρι­σμα” της μαζικής
βάσης της ΧΑ στην κοι­νω­νία και, κυρί­ως, τη ριζο­σπα­στι­κο­ποί­η­σή της, πέρα από το σχε­τι­κά περιο­ρι­σμέ­νο κύκλο των
παρα­στρα­τιω­τι­κών της τμη­μά­των. Ο υπο­λο­γι­σμός της ΧΑ φαί­νε­ται εδώ σχε­τι­κά απλός
και διό­λου παρά­λο­γος. Η δολο­φο­νι­κή επί­θε­ση κατά της Αρι­στε­ράς θα προκαλέσει
θύελ­λα αντι­δρά­σε­ων. Η ΧΑ θα στο­χο­ποι­η­θεί και θα ανα­βαθ­μί­σει την
«αντι­συ­στη­μι­κό­τη­τά» της. Αυτό θα έχει ένα κόστος από πλευράς
δημο­σκο­πι­κής επιρ­ρο­ής αλλά μάλ­λον περιο­ρι­σμέ­νο, ίσως και παρο­δι­κό – ας
σκε­φτού­με π.χ. τι σκη­νι­κό ενδέ­χε­ται να δια­μορ­φω­θεί σε περί­πτω­ση που σε κάποια
μελ­λο­ντι­κή επί­θε­ση των τρα­μπού­κων της υπάρ­ξει αυτο­ά­μυ­να και θύμα από την πλευρά
της ΧΑ. Το προσ­δο­κό­με­νο όφε­λος όμως είναι σημα­ντι­κό και μακροχρόνιο:
όποιος εφε­ξής συντάσ­σε­ται με τη ΧΑ δηλώ­νει ότι είναι δια­τε­θει­μέ­νος να τραβήξει
στα άκρα την αντι­πα­ρά­θε­ση με το «σύστη­μα», μη διστά­ζο­ντας να
υπο­στη­ρί­ξει ακό­μη και δολο­φο­νι­κή βία ενα­ντί­ον πολι­τι­κών αντι­πά­λων, και πιο
συγκε­κρι­μέ­να ενα­ντί­ον της Αρι­στε­ράς (και όχι μόνο ενα­ντί­ον των
“ξένων”). Αυτή η ριζο­σπα­στι­κο­ποι­η­μέ­νη βάση, που οι τελευ­ταί­ες
δημο­σκο­πή­σεις εκτι­μούν ότι παρά την υπο­χώ­ρη­ση κινεί­ται περί­που στα
επί­πε­δα των περυ­σι­νών εκλο­γών (ή και πιο πάνω), μπο­ρεί πλέον
να στρα­φεί όχι απλά σε μια “στρα­τη­γι­κή της έντασης”
αλλά σε κάτι που πλη­σιά­ζει περισ­σό­τε­ρο με εμφύ­λιο πόλεμο.
ΚΑΠΟΙΑ
ΠΡΟΣΩΡΙΝΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Ας ξεκα­θα­ρί­σου­με
κατ’αρχήν ότι θεω­ρού­με λαν­θα­σμέ­νες τις από­ψεις που κατα­νο­ούν τη ΧΑ και
την άνο­δό της ως προ­ϊ­όν προ­με­λε­τη­μέ­νου σχε­δί­ου του πολι­τι­κού συστή­μα­τος ή των
καπι­τα­λι­στών. Ασφα­λώς ο φασι­σμός απο­τε­λεί, σε συν­θή­κες γενικευμένης
κρί­σης, λύση ύστα­της κατα­φυ­γής για το καπι­τα­λι­στι­κό σύστη­μα. Ασφα­λώς υπάρχει,
εδώ και πολ­λά χρό­νια και με εντει­νό­με­νους ρυθ­μούς, διά­βρω­ση τμημάτων
του κρα­τι­κού μηχα­νι­σμού, και ειδι­κό­τε­ρα των δυνά­με­ων κατα­στο­λής, από
τη ΧΑ. Ασφα­λώς και το πολι­τι­κό σύστη­μα χρη­σι­μο­ποί­η­σε την ενί­σχυ­ση της ΧΑ ως
όπλο για να ανα­χαι­τί­σει την επιρ­ροή της Αρι­στε­ράς (η «θεω­ρία των δύο
άκρων») όπως είναι βέβαιο ότι κάποιοι επι­χει­ρη­μα­τί­ες χρη­μα­το­δο­τούν τη
ΧΑ και τη χρη­σι­μο­ποιούν ως ένο­πλο βρα­χί­ο­να κοι­νω­νι­κής πει­θάρ­χη­σης. Ενα τμήμα
του συστή­μα­τος θα εξέ­τα­ζε ακό­μη και μια μορ­φής πολι­τι­κής συνερ­γα­σί­ας με
αυτό το χώρο ή με τμή­μα του. Ολα αυτά όμως δεν καθι­στούν τη ΧΑ
πει­θή­νιο πιό­νι που το «σύστη­μα» χει­ρί­ζε­ται κατά το δοκούν,
ούτε, κυρί­ως, εξη­γούν την εκτί­να­ξη της επιρ­ρο­ής της στην κοινωνία.
Η ΧΑ είναι ένας σχε­τι­κά αυτόνομος
παί­κτης, με δική του στρα­τη­γι­κή και στό­χευ­ση. Η άνο­δός της είναι αποτέλεσμα
ενδο­γε­νούς δυνα­μι­κής και όχι κάποιου «κόλ­που» του συστή­μα­τος. Η ανά­δει­ξή της σε δύνα­μη με μαζι­κή απή­χη­ση στην
κοι­νω­νία τη δια­φο­ρο­ποιεί από έναν απλό παρα­κρα­τι­κό μηχα­νι­σμό και εξη­γεί­ται μόνο
ως σύμ­πτω­μα οξύ­τα­της κρί­σης του πολι­τι­κού συστή­μα­τος, διά­λυ­σης των παγιωμένων
σχέ­σε­ων εκπρό­σω­πη­σης και χρε­ο­κο­πί­ας του παρα­δο­σια­κού πολι­τι­κού προσωπικού.
Απο­τε­λεί ένδει­ξη της ιδε­ο­λο­γι­κής μετάλ­λα­ξης και αντιδραστικής
ριζο­σπα­στι­κο­ποί­η­σης μεγά­λων τμη­μά­των της ελλη­νι­κής κοι­νω­νί­ας. Γι αυτό και η ΧΑ
είναι, με αυτήν την έννοια, δύνα­μη απο­στα­θε­ρο­ποί­η­σης, ή μάλ­λον ποιοτικής
επι­τά­χυν­σης της συντε­λού­με­νης απο­στα­θε­ρο­ποί­η­σης του κοινωνικο-πολιτικού
οικο­δο­μή­μα­τος, απο­στα­θε­ρο­ποί­η­ση την οποία θέλει να οδη­γή­σει σε μια συγκεκριμένη
κατεύθυνση.
Το κρί­σι­μο ερώ­τη­μα της επό­με­νης περιόδου
είναι βέβαια το κατά πόσο η δια­φαι­νό­με­νη στρα­τη­γι­κή της ΧΑ είναι σε θέση να
υλο­ποι­ή­σει τους στό­χους της. Δεν πρέ­πει να θεω­ρεί­ται δεδο­μέ­νο ότι η ΧΑ θα
μπο­ρέ­σει να αντέ­ξει ως σύνο­λο την πίε­ση που δημιουρ­γεί η επι­λο­γή της
κλι­μά­κω­σης. Δεν μπο­ρεί να
απο­κλει­στεί ούτε εσω­τε­ρι­κή δια­φο­ρο­ποί­η­ση, με ένα τμή­μα της να επι­χει­ρή­σει να
παί­ξει το χαρ­τί του «κατευ­να­σμού», ούτε και μια συνο­λι­κό­τε­ρη και μονιμότερη
υπο­χώ­ρη­ση της επιρ­ρο­ής της. Σίγου­ρα πολ­λά θα εξαρ­τη­θούν από τους συσχετισμούς
που θα δια­μορ­φω­θούν από τη δρά­ση τόσο του κρά­τους όσο και του αντιφασιστικού
κινή­μα­τος και της Αρι­στε­ράς. Στο βαθ­μό όμως που η πολι­τι­κή αντιπαράθεση
ανα­δια­τάσ­σε­ται γύρω από την αντι­με­τώ­πι­ση της ΧΑ, που τίθε­νται σε κίνη­ση λογικές
σύμ­πτυ­ξης των πολι­τι­κών δυνά­με­ων σε «συνταγ­μα­τι­κό τόξο», που η Αρι­στε­ρά σύρεται
σε μια τέτοια εξέ­λι­ξη, που υπο­χω­ρούν οι κοι­νω­νι­κές κινη­το­ποι­ή­σεις, τότε
καθί­στα­ται από­λυ­τα υπαρ­κτός ο κίν­δυ­νος να βγει η ΧΑ κερ­δι­σμέ­νη από τη συγκυρία
που δημιουρ­γεί­ται από τη δολο­φο­νία του Παύ­λου Φύσσα.
Δεύ­τε­ρος κερ­δι­σμέ­νος σε μια τέτοια
εξέ­λι­ξη θα είναι βέβαια το κρά­τος, το οποίο θα έχει επι­τύ­χει μια μίνι­μουμ αλλά
ευρεία βάση νομι­μο­ποί­η­σης μέσω της επί­δει­ξης πυγ­μής ένα­ντι της ΧΑ, την οποία
εξ’άλλου ζητούν όλο και πιε­στι­κά οι Ευρω­παί­οι. Είναι προ­φα­νές όμως ότι μια τέτοια στρα­τη­γι­κή εντείνει
τις αντι­θέ­σεις στο εσω­τε­ρι­κό του αφε­νός διό­τι τμή­μα­τα των κρα­τι­κών μηχανισμών
λει­τουρ­γούν σε όσμω­ση με την ΧΑ και αφε­τέ­του διό­τι η εμμο­νή στη «θεω­ρία των δύο
άκρων» σημα­το­δο­τεί το ακρο­δε­ξιό άνοιγ­μα ως συνε­χί­ζο­με­νη επι­λο­γή του
κυβερ­νη­τι­κού μπλοκ.
Παρό­λα αυτά θα ήταν κρί­σι­μο λάθος εάν η
Αρι­στε­ρά κατα­νο­ή­σει το ρόλο της ως υπο­βοη­θη­τι­κό της επί­λυ­σης της παραπάνω
αντί­φα­σης προς όφε­λος μιας λογι­κής συγκρό­τη­σης «συνταγ­μα­τι­κού τόξου», ή
«αντι-ΧΑ» συν­νε­νό­η­σης κορυφής
των πολι­τι­κών δυνά­με­ων, παρου­σιά­ζο­ντάς την μάλι­στα ως επι­τυ­χία που θα
σημα­το­δο­τεί την εγκα­τά­λει­ψη της «θεω­ρί­ας των δύο άκρων» και την απο­δο­χή της ως
πλή­ρως νόμι­μης δύνα­μης εντός πολι­τι­κού συστή­μα­τος. Εαν ενσω­μα­τω­θεί σε αυτή τη
λογι­κή είναι αυτο­νό­η­το ότι η Αρι­στε­ρά θα έχει χάσει κρί­σι­μο μέρος της
αυτο­νο­μί­ας της, δηλα­δή της ικα­νό­τη­τάς της να απο­τε­λέ­σει εναλ­λα­κτι­κή λύση σε ένα
σύστη­μα που βρί­σκε­ται σε παρο­ξυ­στι­κή κρί­ση. Θα έχει απο­δε­χθεί επί­σης ότι τον
πρώ­το λόγο στην αντι­με­τώ­πι­ση της φασι­στι­κής απει­λής το έχει το κρά­τος και η
πολι­τι­κή συν­νε­νό­η­ση κορυ­φής και όχι το κίνη­μα. Η εμπει­ρία διδά­σκει ότι τίποτε
δεν είναι πιο επι­κίν­δυ­νο από την ανα­δί­πλω­ση και την ατολ­μία σε μια στιγμή
κορύ­φω­σης της κρί­σης, όταν κλι­μα­κώ­νε­ται η έντα­ση και η επι­θε­τι­κό­τη­τα των αντιπάλων.
Αυτή είναι
η στιγ­μή ενός μέγι­στου κιν­δύ­νου. Στα δίπο­λο βίαι­ης απο­στα­θε­ρο­ποί­η­σης που
εκπρο­σω­πεί ο φασι­σμός και στα­θε­ρο­ποί­η­σης με συστημικούς/θεσμικούς όρους που
προ­τάσ­σουν οι κυρί­αρ­χες δυνά­μεις, η Αρι­στε­ρά πρέ­πει να απα­ντή­σει με το δικό της
σχέ­διο δημο­κρα­τι­κής ανα­τρο­πής και κινη­μα­τι­κής αντε­πί­θε­σης. Μια αντε­πί­θε­ση που θα ανα­δει­κνύ­ει το μαζικό
αντι­φα­σι­στι­κό κίνη­μα, ριζω­μέ­νο στην κοι­νω­νία και τα λαϊ­κά στρώ­μα­τα, ως το
βασι­κό αντί­πα­λο της ΧΑ. Μια αντε­πί­θε­ση που θα ενο­ποιεί τις κοινωνικές
αντι­στά­σεις και τους αγώ­νες γύρω από μια συγκε­κρι­μέ­νη πολι­τι­κή πρό­τα­ση: την
ανα­τρο­πή του μνη­μο­νια­κού καθε­στώ­τος ως θεμε­λια­κής προ­ϋ­πό­θε­σης για την
απο­κα­τά­στα­ση της δημο­κρα­τι­κής λει­τουρ­γί­ας και την ανά­δει­ξη κυβέρ­νη­σης της
Αριστεράς.
* O Στά­θης Κου­βε­λά­κης είναι Πανε­πι­στη­μια­κός στο King’s College του
Παν/μιου του Λον­δί­νου και μέλος της ΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ