Οικονομικά αιτήματα και πάλη αξιών

τα κεί­με­να του Γιώρ­γου Ρούσ­ση έχουν ιδιαί­τε­ρο ενδια­φέ­ρον οταν ανα­φέ­ρο­νται σε ανθρω­πο­κε­ντρι­κά ζητή­μα­τα του κοι­νω­νι­κού του προ­βλη­μα­τι­σμού και η “ΦΑΙΑΚΙΑ” νοιώ­θει ιδιαί­τε­ρη ευχα­ρί­στη­ση να σας τα παρου­σιά­ζει. Πιστεύ­ου­με, ότι ο γλα­φυ­ρός και ζωντα­νός λόγος του συγ­γρα­φέα, χωρίς απο­στε­ώ­σεις και στε­ρε­ό­τυ­πα, ενδια­φέ­ρει την σύγ­χρο­νη προ­ο­δευ­τι­κή πολι­τι­κή σκέ­ψη. Σας παρα­θέ­του­με, λοι­πόν, το κεί­με­νο, που δημο­σιεύ­τη­κε στην Κυρια­κά­τι­κη Ελευ­θε­ρο­τυ­πία στις 19/9/2010.

Οικο­νο­μι­κά αιτή­μα­τα και πάλη αξιών
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΡΟΥΣΗ Καθη­γη­τή του Παντεί­ου Πανε­πι­στη­μί­ου grousis@ath.forthnet.gr
Η πολύ­μορ­φη, γενι­κευ­μέ­νη επί­θε­ση ενά­ντια στο βιο­τι­κό επί­πε­δο των εργα­ζο­μέ­νων σε όλες τις καπι­τα­λι­στι­κές χώρες και η συνε­πα­γό­με­νη ενδυ­νά­μω­ση του αυταρ­χι­σμού και της κατα­στο­λής έτσι ώστε να καμ­φθούν οι όποιες αντι­δρά­σεις, έχει σαν συνέ­πεια το ίδιο το κίνη­μα αντί­στα­σης να ρίχνει το βάρος του σε διεκ­δι­κή­σεις οικο­νο­μι­κού χαρα­κτή­ρα και δευ­τε­ρευό­ντως σε διεκ­δι­κή­σεις που έχουν να κάνουν με την υπε­ρά­σπι­ση των δημο­κρα­τι­κών δικαιω­μά­των και ελευ­θε­ριών.
Ετσι όμως από τη μια υπο­βαθ­μί­ζε­ται μια σημα­ντι­κή πτυ­χή της επί­θε­σης του κεφα­λαί­ου, που έχει να κάνει με την παρα­μόρ­φω­ση των ανθρώ­πων η οποία συντε­λεί­ται μέσω των αξιών που προ­ω­θεί το κυρί­αρ­χο καπι­τα­λι­στι­κό σύστη­μα και από την άλλη περιο­ρί­ζε­ται η προ­ο­πτι­κή διε­ξό­δου σε μια βελ­τί­ω­ση των υλι­κών όρων ζωής, αν όχι μόνο των αμοι­βών, και δεν προ­βάλ­λε­ται ο πυρή­νας της απε­λευ­θε­ρω­τι­κής προ­ο­πτι­κής, που δεν είναι άλλος από την ανα­γω­γή σε κυρί­αρ­χο του ελεύ­θε­ρου δημιουρ­γι­κού χρό­νου και την ανά­δει­ξη σε κυρί­αρ­χη αξία της ανε­μπό­δι­στης ανά­πτυ­ξης του ανθρώ­που.
Πιο ειδι­κά, όσον αφο­ρά τις αντι­δρά­σεις ενά­ντια στη συρ­ρί­κνω­ση των απο­λα­βών των εργα­ζο­μέ­νων, αντι­δρά­σεις οι οποί­ες είναι όχι μόνο καθ’ όλα θεμι­τές αλλά και εκεί­νες που ως οι πλέ­ον απτές ενο­χλούν πιο άμε­σα το κεφά­λαιο, καλό είναι να θυμί­σου­με τόσο το χαρα­κτή­ρα τους όσο και τα όριά τους.
Ετσι λοι­πόν δεν πρέ­πει να ξεχνά­με:
1. Οτι μια αύξη­ση των απο­λα­βών των εργα­ζο­μέ­νων σε καμιά περί­πτω­ση δεν σημαί­νει και περιο­ρι­σμό της εκμε­τάλ­λευ­σής τους. Το αντί­θε­το μάλι­στα, μπο­ρεί να έχου­με αύξη­ση μισθού και ταυ­τό­χρο­να αύξη­ση του βαθ­μού εκμε­τάλ­λευ­σης στο βαθ­μό που το ποσο­στό της υπε­ρα­ξί­ας αυξά­νε­ται.
2. Οπως γρά­φει ο Μαρξ στο «Κεφά­λαιο», μια αύξη­ση στους μισθούς «σημαί­νει μόνο ότι το μήκος και το βάρος της χρυ­σής αλυ­σί­δας, που έχει ήδη σφυ­ρη­λα­τή­σει για λογα­ρια­σμό του ο μισθω­τός εργά­της, επι­τρέ­πε­ται να χαλα­ρώ­σει λιγάκι»(1).
3. Οπως πολύ γλα­φυ­ρά γρά­φει ο Καστο­ριά­δης, μια αύξη­ση του μισθού κατά 10% κάθε άλλο παρά σημαί­νει μια ανά­λο­γη μεί­ω­ση της απο­ξέ­νω­σης του εργα­ζό­με­νου, η οποία και μπο­ρεί να αυξη­θεί παράλ­λη­λα με την αύξη­ση του μισθού.
Πέρα, λοι­πόν, από τις οικο­νο­μι­κές διεκ­δι­κή­σεις πέρα από τις διεκ­δι­κή­σεις που σχε­τί­ζο­νται με ζητή­μα­τα δημο­κρα­τί­ας, πέρα από την υπε­ρά­σπι­ση των κεκτη­μέ­νων, πέρα ακό­μη από την προ­βο­λή της ανα­γκαιό­τη­τας μιας ριζο­σπα­στι­κής πολι­τι­κής αλλα­γής, η οποία πολύ συχνά εντάσ­σε­ται στο συν­δυα­σμό ενός λεκτι­κού ριζο­σπα­στι­σμού με τον πραγ­μα­τι­κό οπορ­του­νι­σμό, πρέ­πει να ανοί­ξει ένα νέο μέτω­πο πάλης ενά­ντια στις κυρί­αρ­χες αξί­ες και τον τρό­πο ζωής του καπι­τα­λι­σμού. Ενα μέτω­πο πάλης το οποίο ενά­ντια στο μονο­θεϊ­σμό του χρή­μα­τος, τον αδη­φά­γο αντα­γω­νι­σμό, θα προ­βά­λει, όπως μας προ­τρέ­πει ο Μαρ­κού­ζε, την άρνη­ση της ανά­γκης του κέρ­δους, την άρνη­ση του αντα­γω­νι­σμού, την άρνη­ση της συμ­μόρ­φω­σης, την άρνη­ση της ανά­γκης της μη παρα­φω­νί­ας, της μη ελευ­θε­ριό­τη­τας, την άρνη­ση της ανά­γκης για μια σπά­τα­λη παρα­γω­γι­κό­τη­τα, την άρνη­ση της ζωτι­κής ανά­γκης της απα­τη­λής απώ­θη­σης των ενστί­κτων, την ανά­γκη ηρε­μί­ας, ομορ­φιάς, τη χαρά της δωρε­άν ευτυχίας…(2)
Απέ­να­ντι στην κυριαρ­χία του φαί­νε­σθαι, και του έχειν, του ατο­μι­σμού και του λαβείν, θα πρέ­πει να αντι­τά­ξου­με μια κοι­νω­νία του είναι, της αλλη­λεγ­γύ­ης και του δού­ναι, όπως γρά­φει και ο φίλος Σκαμνάκης(3). Απέ­να­ντι σε μια ζωή που χάνε­ται κερ­δί­ζο­ντάς την, να αντι­τά­ξου­με μια ζωή με κυρί­αρ­χη την ελεύ­θε­ρη δρα­στη­ριό­τη­τα πέρα από τον οικο­νο­μι­κό κατα­να­γκα­σμό.
Ιδε­α­λι­στι­κά, δια­νο­ου­με­νί­στι­κα σκιρ­τή­μα­τα, θα σπεύ­σουν να ανα­φω­νή­σουν ορι­σμέ­νοι. Κατε­ξο­χήν υλι­στι­κά αιτή­μα­τα θα σπεύ­σω να αντι­τά­ξω. Διό­τι όσο κυριαρ­χούν οι αξί­ες και η ιδε­ο­λο­γία της αστι­κής τάξης στις λαϊ­κές μάζες, αυτές οι αξί­ες μετα­τρέ­πο­νται σε υλι­κή δύνα­μη ενσω­μά­τω­σής τους, κατ’ ανα­λο­γία της επα­να­στα­τι­κής θεω­ρί­ας, η οποία, όπως επι­σή­μαι­νε ο Μαρξ, μετα­τρέ­πε­ται σε υλι­κή δύνα­μη στο βαθ­μό που γίνε­ται κτή­μα των μαζών.
(1) Marx, «Capital», σελ. 769.
(2) Χέρ­μπερτ Μαρ­κού­ζε, «Το τέλος της ουτο­πί­ας», σελ. 17.
(3) Θανά­σης Σκα­μνά­κης, «Τα οχυ­ρά μας», «Πριν» Σαβ­βά­το 14 Αυγού­στου 2010, σελ. 9.