Δεν έχει επε­τεια­κό χαρα­κτή­ρα η ανάρ­τη­ση της συνέ­ντευ­ξης του Κώστα Βερ­γό­που­λου στο TVXS, στην οποία δεν σας παρα­πέ­μπου­με απλά αλλά την φιλο­ξε­νού­με ολό­κλη­ρη… Είναι, για­τί εκτι­μά­με την εντι­μό­τη­τα του λόγου του συνε­ντευ­ξια­ζό­με­νου και την θεμα­το­λο­γία της σχέ­σης κινη­μά­των, κομ­μά­των και πολι­τι­κής… Ζήτη­μα, κατά τη γνώ­μη μας, εξό­χως επί­και­ρο σε παγκό­σμια κλί­μα­κα αλλά και ειδι­κό­τε­ρα σε μία χώρα σαν τη δική μας, όπου η κομ­μα­τι­κό­τη­τα κατά κανό­να είχε πνί­ξει την αυθόρ­μη­τη και άμε­ση συμ­με­το­χή και δρα­στη­ριο­ποί­η­ση… Ας μην ξεχνά­με, ότι όταν πρω­το­εμ­φα­νί­στη­καν οι αγα­να­κτι­σμέ­νοι στην Πλα­τεία Συντάγ­μα­τος, ή ειλι­κρι­νής “αγω­νία” των πολύ προ­ο­δευ­τι­κών αντι­συ­στη­μι­κών φορέ­ων της αρι­στε­ράς ήταν η …καθο­δή­γη­σή τους…. Καμία αγω­νία για μία του­λά­χι­στον αμφί­δρο­μη λει­τουρ­γία και δρά­ση…. Σιγου­ριά για την ορθό­τη­τά μας και ετοι­μό­τη­τα για την επι­βο­λή της και σ΄αυτούς τους … “πρω­τό­γο­νους” και “αφε­λείς” διαμαρτυρόμενους…

Για πολ­λούς λόγους, λοι­πόν θεω­ρού­με το κεί­με­νο ενδια­φέ­ρον, πάντο­τε, ασφα­λώς, υπο­κεί­με­νο σε κρι­τι­κή ανάγνωση…

Οπωσ­δή­πο­τε οι Αγα­να­κτι­σμέ­νοι έφε­ραν ένα κοσμοϊ­στο­ρι­κό απο­τέ­λε­σμα. Αφ’ ενός
επέ­σπευ­σαν την κατάρ­ρευ­ση κοι­νω­νι­κής αξιο­πι­στί­ας του δικομ­μα­τι­κού πολιτικού
συστή­μα­τος και αφ’ετερου μετα­τό­πι­σαν την αμφι­σβή­τη­ση από το πολι­τι­κό πεδίο στο
κοι­νω­νι­κό. Έβγα­λαν την κοι­νω­νι­κή αμφι­σβή­τη­ση από το μονο­πώ­λιο των αριστερών
πολι­τι­κών κομ­μά­των, τη μετέ­τρε­ψαν σε ευρύ­τε­ρο κοι­νω­νι­κό δια­κύ­βευ­μα, και
κατέ­βα­σαν την πολι­τι­κή στην κοι­νω­νία…” Ο Κώστας Βερ­γό­που­λος,
καθη­γη­τής Πολι­τι­κής Οικο­νο­μί­ας στο Πανε­πι­στή­μιο VIII του Παρι­σιού, μιλά στην Κρυ­στα­λία
Πατού­λη με αφορ­μή την επέ­τειο της εξέ­γερ­σης των Αγανακτισμένων
στην Ελλά­δα, συμ­με­τέ­χο­ντας στην Έρευ­να
για τις αιτί­ες και τις λύσεις της κρί­σης.

“… Οπωσ­δή­πο­τε επί­σης, ανέ­δει­ξαν το ότι δεν προ­ω­θούν τα
κόμ­μα­τα τις κοι­νω­νι­κές διερ­γα­σί­ες, αλλά το αντί­θε­το: τα κόμματα
προ­σπα­θούν να επω­φε­λη­θούν απο τις κοι­νω­νι­κές διερ­γα­σί­ες που βρί­σκο­νται σε
εξέ­λι­ξη. Δεν «γέν­νη­σαν» αυτές για παρά­δειγ­μα την ΧΑ -όπως λέγε­ται από κάποιους-
αλλά η τελευ­ταία επω­φε­λή­θη­κε από τις αδυ­να­μί­ες των άλλων πολι­τι­κών χώρων να
συμ­βα­δί­σουν με την αυξα­νό­με­νη κοι­νω­νι­κή αμφι­σβή­τη­ση και να αντλή­σουν οφέ­λη απ’
αυτήν.

Μεχρι το 2011, η άρχου­σα τάξη ενο­χο­ποιού­σε με επι­τυ­χία τις αρχό­με­νες τάξεις
για τις δικές της αστο­χί­ες. Οι θύτες ενο­χο­ποιού­σαν τα θυμα­τά τους.

Όμως έκτο­τε, έχει αρχί­σει η αντί­στρο­φη μέτρη­ση και τα θύματα
απε­λευ­θε­ρώ­νο­νται απο την κυρί­αρ­χη ιδε­ο­λο­γία, συνει­δη­το­ποιούν ότι δεν
ευθύ­νο­νται αυτά για τις επι­λο­γές των κυβερ­νώ­ντων, ότι έχουν δικαιώ­μα­τα που δεν
μπο­ρούν να πετιού­νται στα άχρη­στα, με κανέ­να απο­λύ­τως πρόσχημα.

Παρό­μοιες συν­θή­κες με τις ελλη­νι­κές και με την επι­χεί­ρη­ση της άρχου­σας τάξης
να επιρ­ρί­ψει το κόστος της απο­τυ­χί­ας της στις αρχό­με­νες τάξεις, δημιούργησαν
και το φαι­νό­με­νο των Podemos στην Ισπανία. 

Με την δια­φο­ρά ότι στην Ελλά­δα, ο Σύρι­ζα έχει φρο­ντί­σει από την αρχή
της προη­γού­με­νης δεκα­ε­τί­ας να συμπε­ρι­λά­βει στους κόλ­πους του μεγά­λο μέρος απο
τα κοι­νω­νι­κά κινή­μα­τα της νέας αμφι­σβή­τη­σης, ενώ στην Ισπανία
αυτά παρα­μέ­νουν ακό­μη εκτός της Ενω­μέ­νης Αρι­στε­ράς, παρ’όλο που
συνερ­γά­ζο­νται θεμα­τι­κά με αυτήν και έχουν ζητή­σει πρό­σφα­τα να εντα­χθούν στην
αυτή κοι­νο­βου­λευ­τι­κή ομά­δα στο Ευρω­παϊ­κό Κοινοβούλιο.

Σήμε­ρα, φαί­νε­ται οτι η ευρω­παϊ­κη Αρι­στε­ρά απο­τε­λεί μέρος του προ­βλή­μα­τος και
όχι της λύσης του, σε αντί­θε­ση με την ελλη­νι­κή περί­πτω­ση, που εν μέρει ξεπερνά
τις ευρω­παϊ­κές αδυναμίες.

Το ζήτη­μα εντο­πί­ζε­ται στο πόσο επι­φυ­λα­κτι­κή ή όχι είναι η Αριστερά
ένα­ντι των κοι­νω­νι­κών κινη­μά­των. Όταν αυτά προ­βάλ­λουν την ανάγκη
«σωτη­ρί­ας της χώρας» και η Αρι­στε­ρά αντι­προ­βάλ­λει την δική της ανά­γκη για
ενό­τη­τα «όλων των αρι­στε­ρών δυνά­με­ων», τότε είναι προ­φα­νές ότι δεν ομι­λούν όλοι
την ίδια γλώσσα.

Σε αυτή την περί­πτω­ση, δεν είναι πρό­βλη­μα προ­γράμ­μα­τος, αλλά δια­πι­στώ­νε­ται έλλειμ­μα
κατα­νό­η­σης των πολι­τι­κών σχη­μα­τι­σμών ένα­ντι των νέων κοι­νω­νι­κών αιτημάτων.

Το έλλειμ­μα «προ­γράμ­μα­τος» της Αρι­στε­ράς δεν είναι τόσο καθο­ρι­στι­κό, όσο το
άνοιγ­μα προς την κοι­νω­νία, προς τις θεμι­τές και νόμι­μες προσ­δο­κί­ες της,
η ανοι­κτή γραμ­μή μόνι­μης επι­κοι­νω­νί­ας και ανταλ­λα­γών με αυτήν. Η από κοινού
ανα­δια­μόρ­φω­ση των προ­ϋ­πο­θέ­σε­ων της επιτυχίας.

Η κοι­νω­νία δεν δια­κρί­νε­ται ανά­με­σα σε «συνει­δη­το­ποι­η­μέ­νους» πολί­τες πρώτης
κατη­γο­ρί­ας και «ασυ­νει­δη­το­ποί­η­τους» δεύ­τε­ρης, με το αξί­ω­μα ότι οι πρώ­τοι έχουν
απο­στο­λή να «καθο­δη­γούν» τους δεύ­τε­ρους. Οι πολί­τες δεν έχουν καμιά
υπο­χρέ­ω­ση να είναι μαρ­ξι­στές ούτε αρι­στε­ροί. Η κοι­νω­νία δεν έχει
υπο­χρέ­ω­ση να μελε­τά τον μαρ­ξι­σμό, αλλά ο μαρ­ξι­σμός την κοινωνία.

Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, οι απλοί άνθρω­ποι δημιουρ­γούν ιστορικές
κατα­στά­σεις, συχνά απροσ­δό­κη­τες, που οι «συνει­δη­το­ποι­η­μέ­νοι»
οφεί­λουν να λαμ­βά­νουν σοβα­ρά υπό­ψη τους, αντί να προ­σπα­θούν να τις
εντά­ξουν στην δική τους κατα­νοη­τι­κό­τη­τα ή να τις απορ­ρί­ψουν εκτός αυτής.

Το κίνη­μα των αγα­να­κτι­σμέ­νων ξεκί­νη­σε από την Ισπα­νία στις 15 Μάη του 2011
με κατα­λή­ψεις των πλα­τειών και ακο­λού­θη­σε πολύ σύντο­μα στην Ελλάδα.

Παρό­μοια φαι­νό­με­να επε­κτά­θη­καν και σε άλλες χώρες της Ευρώ­πης, ακό­μη και
στις ΗΠΑ, όπως το Occupy Wall Street.

Ένα νέο κοι­νω­νι­κό και πολι­τι­κό σκη­νι­κό έχει αρχί­σει να δια­μορ­φώ­νε­ται με τα
κινή­μα­τα κατά της παγκο­σμιο­ποί­η­σης και τα Φόρα των κοι­νω­νι­κών κινη­μά­των, από
την επο­χή του Σηάτλ και του Πόρ­το Αλέγκρε.

Κάποιοι πιστεύ­ουν ότι αυτά δεν οδη­γούν που­θε­νά και ότι έχουν πλέον
ξεφου­σκώ­σει. Εξ αρχής συνά­ντη­σαν κάποια δυσπι­στία από πλευ­ράς και των
παρα­δο­σια­κών κομ­μά­των της Αρι­στε­ράς, στο μέτρο που στις συνε­λεύ­σεις των
αγα­να­κτι­σμέ­νων μετεί­χαν άνθρω­ποι «παντός είδους» και οπωσ­δή­πο­τε υπήρ­χε πολλές
φορές κάποιο γενι­κό «μπά­χα­λο»: χωρίς οργά­νω­ση, χωρίς στε­λέ­χω­ση και ιεραρχία,
χωρίς συγκε­κρι­μέ­νη ιδε­ο­λο­γία και φυσι­κά χωρίς ολο­κλη­ρω­μέ­νο πρόγραμμα.

Συνε­λεύ­σεις ανοι­χτές σε όλους τους ανέ­μους και εκτός ελέγ­χου. Πως να μην
ανη­συ­χή­σουν αυτοί που φιλο­δο­ξούν να ελέγ­χουν τα πάντα; Ωστό­σο, η εμπει­ρία από
το ιστο­ρι­κό παρελ­θόν δεί­χνει ότι σε κάθε φάση ιστο­ρι­κής επιτάχυνσης
παρα­τη­ρού­νται αυτά ακρι­βώς τα φαινόμενα.

Εξ αρχής, τα νέα κινή­μα­τα απο­φεύ­γουν τον «οργα­νω­τι­κι­σμό», τον «οικο­νο­μι­σμό»
και τον «ταξι­σμό» της παρα­δο­σια­κής Αρι­στε­ράς, προ­βάλ­λουν την έννοια της «λαϊ­κής
ενό­τη­τας» προς αντι­με­τώ­πι­ση της νεο­φι­λε­λεύ­θε­ρης εφό­δου: «πραγ­μα­τι­κή
δημο­κρα­τία» και «κοι­νω­νι­κή δικαιο­σύ­νη» για όλους τους πολίτες.

Υπερ­βαί­νουν το οικο­νο­μι­κό αδιέ­ξο­δο απο­δί­δο­ντας έμφα­ση στην «ταπεί­νω­ση»
που υφί­στα­ται σήμε­ρα ο πολί­της και στην ανά­γκη του για στοιχειώδη
«ανθρώ­πι­νη αξιοπρέπεια».

Όταν οι καθα­ρί­στριες απο­λύ­ο­νται, αυτό δεν συνι­στά μόνον «ταξι­κό» πρόβλημα,
αλλά ταυ­τό­χρο­να και ευρύ­τε­ρο πρό­βλη­μα του συνό­λου της κοινωνίας.

Απο­τέ­λε­σμα της νέας πνο­ής είναι η άνθι­ση λαϊ­κών συνελεύσεων
αλλη­λεγ­γύ­ης στις συνοι­κί­ες της πρω­τεύ­ου­σας και στις επαρ­χί­ες, με
πρω­το­βου­λία και συμ­με­το­χή των απλών πολι­τών, ανε­ξάρ­τη­τα από ιδε­ο­λο­γί­ες και
κομ­μα­τι­κές προτιμήσεις.

Κάποιοι εφε­κτι­κοί, δύσπι­στοι και αμε­τά­πει­στοι, οι ίδιοι πάντα, προ­ε­ξο­φλούν
ότι αυτού του τύπου τα κινή­μα­τα έχουν πλέ­ον εξα­ντλή­σει τα όρια τους,
επι­κα­λού­με­νοι γι’ αυτό την έλλει­ψη οργά­νω­σης, ιδε­ο­λο­γί­ας, προγράμματος.

Ωστό­σο, φαί­νε­ται ότι ο κύκλος τους, αντί να κλεί­νει, ανοί­γει και
διευ­ρύ­νε­ται, αν κρί­νου­με από την πρό­σφα­τη και δρι­μύ­τε­ρη επα­νεμ­φά­νι­ση τους στην
Ισπα­νία με το κίνη­μα των Podemos.

Όσο ο πολι­τι­κός χώρος σύρε­ται στα ερεί­πια και κατοι­κεί­ται από φαντά­σμα­τα του
παρελ­θό­ντος, είτε οργα­νώ­σεις είτε ιδε­ο­λο­γί­ες, το έδα­φος θα είναι γόνιμο
για να ανα­πτύσ­σο­νται παρό­μοια κινή­μα­τα που θα διεκ­δι­κούν την «επα­νί­δρυ­ση» της
κοι­νω­νί­ας σε νέες βάσεις.

Παράλ­λη­λα, όσο τα κινή­μα­τα αυτά επα­νέρ­χο­νται στο προ­σκή­νιο, τόσο
περισ­σό­τε­ρες ασά­φειες θα προσδιορίζονται.

Εκτός από το ζήτη­μα της «πραγ­μα­τι­κής δημο­κρα­τί­ας», που παρα­μέ­νει φυσικά
καί­ριο, στην Ισπα­νία οι Podemos διεκ­δι­κούν την συγκρό­τη­ση «νέας
κοι­νω­νι­κής συμ­μα­χί­ας» με στό­χο την ενί­σχυ­ση των «οινω­νι­κών
δικαιω­μά­των» των πολι­τών και την προ­ά­σπι­ση των δημο­σί­ων υπη­ρε­σιών, των δημοσίων
και κοι­νω­νι­κών αγαθών.

Το μέσο προς επί­τευ­ξη των στό­χων είναι η κινη­το­ποί­η­ση της κοι­νω­νί­ας «από τα
κάτω», οι «ρήξεις» με το μέχρι σήμε­ρα ισχύ­ον σύστη­μα και οπωσ­δή­πο­τε πάντα υπο
την σημαία της «κοι­νω­νι­κής δικαιοσύνης».

Με την επι­μο­νή τους στην αντι­πα­ρά­θε­ση ανά­με­σα στην «λαϊ­κή ενό­τη­τα» και στην
«ολι­γαρ­χία», τα κινή­μα­τα δεί­χνουν ότι εμπνέ­ο­νται απο τα ριζοσπαστικά
κινή­μα­τα της Λατι­νι­κής Αμε­ρι­κής, είτε του παρελ­θό­ντος, είτε του
παρό­ντος, όπως στην Βενε­ζου­έ­λα, την Βολι­βία, τον Ισημερινό.

Ωστό­σο, εξ’ αιτί­ας αυτού, εκτί­θε­νται στο στίγ­μα του «λαϊ­κι­σμού»,
τόσο απο την συντη­ρη­τι­κή όσο και από την αρι­στε­ρή πλευρά.

Ο Περο­νι­σμός δεν ήταν η παρά­τα­ξη του «λαϊ­κι­σμού» και της «δικαιο­σύ­νης»;
Παρό­μοια δεν ήταν και αυτή του Ούγκο Τσά­βες; Του Έβο Μορά­λες; Του Ραφαέλ
Κορ­ρέα; Όμως ίσως η οξυ­μέ­νη κοι­νω­νι­κή πόλω­ση στην επο­χή της νεοφιλελεύθερης
επί­θε­σης να ευθύ­νε­ται για την εγκα­τά­στα­ση στην Ευρώ­πη κοι­νω­νι­κού πεδίου
λατι­νο-αμε­ρι­κά­νι­κου τύπου.

Το γεγο­νός είναι ότι οι εκκλή­σεις για κοι­νω­νι­κή και λαϊ­κή ενό­τη­τα, για
αντί­στα­ση ενά­ντια στην ολι­γαρ­χία, βρί­σκουν σήμε­ρα αύξου­σα απή­χη­ση στην πράξη,
ενώ οι θεω­ρη­τι­κές ενστά­σεις και αντιρ­ρή­σεις απο­βαί­νουν όλο και λιγότερο
κατα­νοη­τές από τις κοι­νω­νι­κές πλειοψηφίες.

Άλλω­στε, είναι επί­σης γεγο­νός πως όποια μορ­φή κινη­το­ποι­ή­σε­ων κατορ­θώ­νει να
απο­σπά υπο­στή­ρι­ξη από πολ­λές πλευ­ρές της κοι­νω­νί­ας τίθε­ται αμέ­σως υπό την
κατη­γο­ρία ότι είναι «πολυ­συλ­λε­κτι­κή» και κατά συνέ­πεια «λαϊ­κί­στι­κη».

Όμως, είναι επί­σης γεγο­νός ότι οι ρήξεις με το παρελ­θόν, τα μεγά­λα και ιστορικά
βήμα­τα κοι­νω­νι­κής προ­ό­δου έχουν πάντο­τε πραγ­μα­το­ποι­η­θεί με ευρύ­τε­ρες κοινωνικές
και δημο­κρα­τι­κές συμ­μα­χί­ες και όχι από ένα μόνον τμή­μα της.

Και στην Ελλά­δα, όσο ο Σύρι­ζα απο­κτά ευρύ­τε­ρη απή­χη­ση, τόσο
περισ­σό­τε­ρο εκτί­θε­ται και αυτός στην ανη­συ­χία του «λαϊ­κι­σμού».

Εάν έτσι έχουν τα πράγ­μα­τα, τότε το συμπέ­ρα­σμα θα είναι όχι μόνον πως η
ευρύ­τε­ρη απή­χη­ση προ­ϋ­πο­θέ­τει τον «λαϊ­κι­σμό», αλλά και το αντί­στρο­φο: ότι ο
«λαϊ­κι­σμός» συν­δέ­ε­ται με την ευρύ­τε­ρη απή­χη­ση και επι­τυ­χία. Ίσως αλη­θεύ­ει η
ρήση ότι ο αντι­λαϊ­κι­σμός δεν είναι παρά η ανώ­τε­ρη μορ­φή του λαϊκισμού.

Ο πρό­σφα­τα εκλι­πών Αργε­ντί­νος μελε­τη­τής Ερνέ­στο Λακλά­ου, ενώ είχε ξεκινήσει
ως απαι­τη­τι­κός κρι­τι­κός του λαϊ­κι­σμού στη χώρα του, είχε κατα­λή­ξει στη συνέχεια
σε αυτό το συμπέρασμα.

Και στην επο­χή μας, όσο οι χώρες κατα­πο­ντί­ζο­νται και απει­λού­νται με αφανισμό,
αυτό θα συνε­πά­γε­ται ότι μοι­ραία και ανα­πό­φευ­κτα θα τις στοι­χειώ­νει το
σύγ­χρο­νο φάντα­σμα της «πολυ­συλ­λε­κτι­κής δρά­σης».

Το πρό­βλη­μα με τις πλα­τεί­ες και τους αγα­να­κτι­σμέ­νους δεν είναι πίσω μας,
αλλά μπρο­στά μας. Με την αφύ­πνι­ση τους, κλεί­νει και ο κύκλος της «φωτι­σμέ­νης»,
αλλά «λαο­φο­βι­κής» Αριστεράς.

Κι αν ισχύ­ει η ρήση του Ζιζέκ ότι σήμε­ρα η Αρι­στε­ρά απο­τε­λεί την
έσχα­τη ελπί­δα της αστι­κής κοι­νω­νί­ας, περισ­σό­τε­ρη σημα­σία έχει το ουσιαστικό
«κοι­νω­νία», παρά το επί­θε­το «αστι­κή».

Όταν η αστι­κή τάξη φθά­νει σε τέτοιο βαθ­μό εκφυ­λι­σμού, ώστε να υπο­νο­μεύ­ει μόνη
της τα θεμέ­λια της κοι­νω­νί­ας από την οποία ανα­δει­κνύ­ε­ται η ίδια ως άρχουσα,
τότε πράγ­μα­τι οι αρχό­με­νες ταξεις ανα­λαμ­βά­νουν το έργο της διά­σω­σης της
κοι­νω­νί­ας, της μεταρ­ρύθ­μι­σης και προ­σαρ­μο­γής της στα νέα δεδομένα.

Και φυσι­κά, δεν θα είναι σήμε­ρα η πρώ­τη φορά στην ιστο­ρία που οι
κοι­νω­νί­ες δια­σώ­ζο­νται από τα κάτω, παρά την αυτο­κα­τα­στρο­φι­κή εμμονή
και το αδιέ­ξο­δο των από τα επά­νω. Αυτό είναι το μήνυ­μα που εκπέ­μπουν οι
πλα­τεί­ες και οι αγα­να­κτι­σμέ­νοι σε ανα­ζή­τη­ση πολι­τι­κού απο­δέ­κτη.-“