ΝΑΖΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΣΜΟΣ

Εκ των υστέρων
απο­δεί­χθη­κε ότι η πραγ­μα­τι­κό­τη­τα ήταν δια­φο­ρε­τι­κή.  Η ανά­δει­ξη ενός εκ των
προ­φη­τών του ρεύ­μα­τος αυτού σε υπουρ­γι­κό θώκο και η εκλο­γι­κή έκπλη­ξη της Χρυσής
Αυγής  απο­δει­κνύ­ουν το πόσο ισχυ­ρό ήταν και είναι αυτό το ρεύ­μα και πόσο είχε
υπο­τι­μη­θεί στη βάση του αυτο­νό­η­του. Όμως το αυτο­νό­η­το αποτελεί
μάλ­λον ισχυ­ρό­τε­ρο μύθο από αυτό της Θού­λης.  Καθό­λου  αυτο­νό­η­το δεν είναι για
τους δεκα­πε­ντά­χρο­νους μαθη­τές του σήμε­ρα ότι στο Πολυ­τε­χνείο υπήρ­ξαν νεκροί,
όπως εδώ και αρκε­τά χρό­νια δεν είναι αυτο­νό­η­το για τη γενιά που δεν γεννήθηκε 
τα χρό­νια της Κατο­χής ή τα αμέ­σως επό­με­να ή δεν έχει προ­γό­νους στην αντίσταση,
ότι η κύρια αντι­στα­σια­κή οργά­νω­ση ήταν το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ.
Με αφορ­μή την
επέ­τειο της σφα­γής των Καλα­βρύ­των παρα­τη­ρεί­ται το ίδιο φαι­νό­με­νο. Η παραχάραξη
της ιστο­ρί­ας έχει σα στό­χο να παρου­σιά­σει το ΕΑΜ σαν το βασι­κό υπεύθυνο
της σφα­γής και να δικαιο­λο­γή­σει τη Βέρ­μαχτ. «…Οι κομ­μου­νι­στές όμως
έπρε­πε με κάθε τρό­πο να προ­κα­λέ­σουν την οργή του εχθρού να ξεσπά­σει σε αμάχους.
Κι έτσι κινή­θη­καν προς το Μάζι, όπου σκό­τω­σαν τους αιχ­μα­λώ­τους που είχαν στα
χέρια τους και τους πέτα­ξαν σ’ έναν γκρε­μό. Εκεί βρή­κε ο γερ­μα­νι­κός στρα­τός τους
νεκρούς του κατακρεουργημένους…Η συνέ­χεια είναι λίγο πολύ γνω­στή. Η
φάλαγ­γα των Γερ­μα­νών γι’ αντί­ποι­να ξέσπα­σε με μανία πάνω σε αθώ­ους,
σφά­ζο­ντας και καί­γο­ντας όχι μόνο τα Καλά­βρυ­τα, αλλά κι άλλα χωριά τριγύρω.
Σήμε­ρα ωστό­σο μας έχει μεί­νει μόνο αυτή η εικό­να, ενώ οι συνυ­πεύ­θυ­νοι για την
θηριω­δία κομ­μου­νι­στές όχι μόνο δεν έχουν κατα­δι­κα­στεί για τα εγκλή­μα­τά τους,
αλλά έχουν κατα­στεί από την ιστο­ρία – που οι ίδιοι έγρα­ψαν – ως «αντι­στα­σια­κοί».
(Από την ιστο­σε­λί­δα Κατά Μέτωπο).
Βέβαια από­ψεις όπως
η παρα­πά­νω δεν είναι τόσο σύγ­χρο­νες. Ακό­μα και ο αντι­πρό­ε­δρος της κυβέρνησης
Καρα­μαν­λή στα 1959 Π. Κανελ­λό­που­λος, στην ίδια την ελληνική
βου­λή ανα­γνώ­ρι­σε ελα­φρυ­ντι­κά στις δυνά­μεις Κατο­χής.  Υπήρ­χαν όντως ελαφρυντικά
τελι­κά και μήπως η εκτέ­λε­ση των Γερ­μα­νών αιχ­μα­λώ­των υπήρ­ξε η αιτία  για τη
σφαγή;

Από τον Αύγουστο
του 1943 ξεκι­νούν οι επι­χει­ρή­σεις των κατο­χι­κών στρα­τευ­μά­των στην περιο­χή της
Αχα­ΐ­ας. Η  Μάχη Ρογών-Κερ­πι­νής (16-17/10/1943), η οποία είχε
σαν απο­τέ­λε­σμα τη συντρι­βή ενός  Γερ­μα­νι­κού λόχου και τη σύλ­λη­ψη 86
Γερ­μα­νών αιχ­μα­λώ­των απο­τέ­λε­σε την πρώ­τη πρά­ξη των γεγο­νό­των που
ακο­λού­θη­σαν. Με σκο­πό την συντρι­βή των ανταρ­τών και την τρο­μο­κρά­τη­ση του
πλη­θυ­σμού  ξεκι­νά­ει η δρα­στη­ριό­τη­τα της 117 Μεραρ­χί­ας με κίνη­ση σε 3 άξο­νες. Η
μεραρ­χία αυτή, ως 717η Μεραρ­χία πεζι­κού είχε συμ­με­τά­σχει σε επιχειρήσεις
ενα­ντί­ον ανταρ­τών και μαζι­κές εκτε­λέ­σεις χιλιά­δων αμά­χων, ως αντί­ποι­να, στη Σερ­βία.

Από
Πάτρα:
Οι Γερ­μα­νι­κές
δυνά­μεις, που ξεκι­νούν από την Πάτρα, στις 05/12/1943 με κατεύ­θυν­ση τα
Καλά­βρυ­τα, με  επι­κε­φα­λής τον αντι­συ­νταγ­μα­τάρ­χη  G. Wolfinger και ακο­λού­θη­σαν το
δρό­μο Πάτρα – Χαλαν­δρί­τσα – Καλάβρυτα.
Στο ξεκί­νη­μά τους
λεη­λά­τη­σαν και πυρ­πό­λη­σαν τη Μονή Ομπλού, σε μικρή από­στα­ση νότια της
Πάτρας.

Από
Αίγιο:
Οι Γερ­μα­νι­κές
δυνά­μεις από Αίγιο προς Καλά­βρυ­τα, με επι­κε­φα­λής τον αντισυνταγματάρχη
Εμπερ­σμπέρ­γκερ (Ebersberger), εφόρ­μη­σαν στα Καλά­βρυ­τα, με 3 πεζοπόρα
τμήματα.

Από
Τρί­πο­λη:

Παρά την
νεο­να­ζι­στι­κή προ­πα­γάν­δα παρα­τη­ρού­με  , με βάση τις ημε­ρο­μη­νί­ες , ότι τα
στρα­τεύ­μα­τα της Βέρ­μαχτ είχαν ήδη εκτε­λέ­σει 176 άτομα,
πριν φτά­σουν στα Καλά­βρυ­τα και πριν μάθουν για
την εκτέ­λε­ση των αιχ­μα­λώ­των Γερ­μα­νών στρα­τιω­τών. Ουσια­στι­κά η εκτέ­λε­ση των
Γερ­μα­νών αιχ­μα­λώ­των ήταν  πρά­ξη αντι­ποί­νων του ΕΛΑΣ απέναντι
στις ήδη δια­πραγ­μέ­νες ωμό­τη­τες των κατο­χι­κών στρα­τευ­μά­των και
πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε ύστε­ρα από συνεννόηση
με το Συμ­μα­χι­κό στρα­τη­γείο της Μέσης Ανατολής. 
Αλλά δεν είναι μόνο
αυτό το γεγο­νός που δια­ψεύ­δει τους πολι­τι­κούς επι­γό­νους του Παπα­δό­γκω­να. Σήμα
από το Βελι­γρά­δι, όπου βρι­σκό­ταν το αρχη­γείο της Βέρ­μαχτ στην Νοτιοανατολική
Ευρώ­πη, έδι­νε τη ρητή εντο­λή για την κατα­στρο­φή των Καλα­βρύ­των με χρήση
εμπρη­στι­κών βομ­βών. Ο βομ­βαρ­δι­σμός  ματαιώ­θη­κε για τεχνι­κούς λόγους,
καθώς δεν ήταν δια­θέ­σι­μος ο απα­ραί­τη­τος αριθ­μός αερο­σκα­φών από τη Λουτ­βά­φε. Το
τηλε­γρά­φη­μα είχε ημε­ρο­μη­νία 22 Οκτω­βρί­ου, πολύ
πριν δηλα­δή την εκτέ­λε­ση των Γερ­μα­νών αιχμαλώτων.
Το σχέ­διο της
σφα­γής στα Καλά­βρυ­τα ήταν προ­α­πο­φα­σι­σμέ­νο και δεν είχε καμία
σχέ­ση με την εκτέ­λε­ση των αιχ­μα­λώ­των. Η 117 Μεραρ­χία μ’ επι­κε­φα­λής τον Λε Σουίρ
ήλθε στην Ελλά­δα  από τη Γιου­γκο­σλα­βία. Ο Λε Σουίρ συνα­ντή­θη­κε με τον Φέλμυ
(ανώ­τα­το στρα­τιω­τι­κό διοι­κη­τή Ελλά­δος) στις 12 Απρι­λί­ου του
1943 στην Αθή­να και εκεί απο­φα­σί­στη­κε η ανά­πτυ­ξη της 117 Μεραρ­χί­ας σ’
όλη την Πελο­πόν­νη­σο.
Λίγο αργό­τε­ρα οι
πρά­κτο­ρες του τον ενη­μέ­ρω­σαν για την κατά­στα­ση στα βου­νά της Πελοποννήσου,
ενη­μέ­ρω­σε με ανα­φο­ρές την Ανώ­τα­τη Στρα­τιω­τι­κή Διοί­κη­ση στο Βελι­γρά­δι
και αυτή με την σει­ρά της το Βερο­λί­νο το οποίο
συνε­κτι­μώ­ντας και τις πλη­ρο­φο­ρί­ες για συμ­μα­χι­κή από­βα­ση στα δυτι­κά παρά­λια έδωσε
την δια­τα­γή για «ένα ισχυ­ρό κτύ­πη­μα στο επα­να­στα­τι­κό κομ­μου­νι­στι­κό κίνη­μα της
Πελοποννήσου». 

Η δια­τα­γή έφθασε
 στο Λε Σουίρ με την εξου­σιο­δό­τη­ση να βρει αυτός τον τρό­πο και το είδος του
«κτυ­πή­μα­τος». Και αυτός απο­φά­σι­σε την «ισο­πέ­δω­ση του Αιγί­ου και των
Καλα­βρύ­των» από αέρος με παράλ­λη­λη εξό­ντω­ση των κατοί­κων, μια διαταγή
που στην πορεία άλλα­ξε και έγι­νε χερ­σαία επι­χεί­ρη­ση με την  ονο­μα­σία «επι­χεί­ρη­ση
Καλάβρυτα».

H «επι­χεί­ρη­ση
Καλά­βρυ­τα» (Unternehmen Kalavryta)άρχι­σε 5 Δεκεμ­βρί­ου και ολοκληρώθηκε
στις 15.  Ο συνο­λι­κός αριθ­μός των γερ­μα­νι­κών στρα­τευ­μά­των ξεπερ­νού­σε τους 3.000
στρα­τιώ­τες. Από αυτούς  1800 περί­που προ­ερ­χό­ταν από ομάδες
συνερ­γα­τών.  Εκτός από τους 300 γερ­μα­νο­ντυ­μέ­νους  που συνέ­δρα­μαν στη σφαγή,
ακό­μη 1.500 είχαν παρα­τα­χθεί περι­με­τρι­κά της περιο­χής με τις δυνά­μεις του
συνταγ­μα­τάρ­χη Wolfinger.
Σύμ­φω­να με
μαρ­τυ­ρί­ες , αυτοί προ­έρ­χο­νταν από τη Λακω­νία,  από την Ηλεία και την Κόρινθο,
ενώ μετα­φέρ­θη­καν και ομά­δες ταγ­μα­τα­σφα­λι­τών από τη Θήβα και τα Μέγα­ρα. Ακό­μη 300
ταγ­μα­τα­σφα­λί­τες είχαν ακο­λου­θή­σει τη μονά­δα AA 116 των ποδη­λα­τι­στών από τη
Μεγα­λό­πο­λη. Στους Έλλη­νες ταγ­μα­τα­σφα­λί­τες δόθη­κε ρου­χι­σμός και οπλι­σμός από τις
απο­θή­κες της Βέρ­μαχτ στο Αίγιο και την Πάτρα.
Χαρα­κτη­ρι­στι­κό
είναι το τηλε­γρά­φη­μα που έστει­λε από το Κάι­ρο στις 22 Δεκεμ­βρί­ου 1943 ο
Βρε­τα­νός διπλω­μά­της Liper
προ­κει­μέ­νου να ενη­με­ρώ­σει  για το σφα­γή. «Τα γερ­μα­νι­κά
στρα­τεύ­μα­τα υπο­βοη­θού­με­να από τις ελλη­νι­κές ομά­δες ασφαλείας
πέτυ­χαν να καθα­ρί­σουν τα Καλά­βρυ­τα και κατέ­στρε­ψαν τα πάντα στην πορεία
τους»
Αλλά και η
ανα­κοί­νω­ση του ΠΓ του ΚΚΕ είναι επί­σης χαρακτηριστική:
«…Oι γερ­μα­νοί
ήταν και θα ήταν ανί­κα­νοι να ξαπο­λύ­σουν και να εφαρ­μό­σουν αυτές τις σφα­γές άν
δεν γίνο­νταν συνερ­γά­τες τους κατά­πτυ­στοι έλλη­νες. Μέχρι πριν τρείς-τέσσερις
μήνες ο ελλη­νι­κός λαός οργα­νω­μέ­νος στο ΕΑΜ, στην πάλη του για το ψωμί και τη
λευ­τε­ριά, έβρι­σκε αντι­μέ­τω­πους μονά­χα τους κατα­κτη­τές και τους ανίσχυρους
προ­δό­τες ράλ­λη­δες. Ανά­ξιοι ελλη­νό­φω­νοι ενί­σχυ­σαν και ενι­σχύ­ουν υλικά-ηθικά
πολι­τι­κά τούς γερ­μα­νό-ράλ­λη­δες για να σπά­σουν την εθνι­κή ενό­τη­τα, για να
οργα­νώ­σουν τους Γερ­μα­νο­τσο­λιά­δες και τους χαφιέ­δες της ειδικής
Ασφάλειας.

Είναι oι μεγα­λο­μαυ­ρα­γο­ρί­τες Μαρή­δες που πεθαί­νουν της πείνας
το λαό και χρη­μα­το­δο­τούν τις αντε­θνι­κές οργα­νώ­σεις των δολο­φό­νων. Είναι oι
πεμ­πτο­φα­λαγ­γί­τες που καλ­λιερ­γούν τη χιτλε­ρι­κή πολι­τι­κή για «αναρ­χι­κά στοιχεία»
και για τη «ρωσι­κή βαρ­βα­ρό­τη­τα». Είναι oι κάθε λογής μαύ­ροι άνθρω­ποι, σαν το
Γονα­τά, που στην τωρι­νή φοβε­ρή δοκι­μα­σία του έθνους δε σκέ­φτο­νται παρά την
εξου­σία και συνερ­γά­ζο­νται με τους γερ­μα­νό – ράλ­λη­δες, για να πιά­σουν τα πόστα
στο κρά­τος του Ράλ­λη και να σκλα­βώ­σουν το λαό μας με μια νεοφασιστική
δικτα­το­ρία. Είναι όλοι oι εχθροί του λαού που για να εξο­ντώ­σουν το αδάμαστο
κόμ­μα του, το ΚΚΕ, για να χτυ­πή­σουν τον πανε­θνι­κό συνα­σπι­σμό του ΕΑΜ, για να
συντρί­ψουν τον εθνι­κο­α­πε­λευ­θε­ρω­τι­κό αγώ­να κινη­το­ποί­η­σαν όλα τα καθάρ­μα­τα σαν
τους Ντερ­τι­λή, Λάμπου, Παπα­δό­γκω­να, συντάσ­σουν και δίνουν καταλόγους
κομ­μου­νι­στών και εαμι­τών, στρα­το­λο­γούν όλα τα κακο­ποιά στοι­χεία, οργανώνουν
ελλη­νό­φω­νο γερ­μα­νι­κό στρα­τό, τον πλαι­σιώ­νουν με στε­λέ­χη, τον έβα­λαν κάτω από την
«προ­στα­σία» του Σίμα­ναν και αιμα­το­κυ­λούν τον ελλη­νι­κό λαό. Αυτούς όλους βαρύνει
η τρο­με­ρή ευθύ­νη για το ελλη­νι­κό αίμα που χύνουν oι γερ­μα­νοί και oι ελληνόφωνοι
Ες-Ες…» (22 δεκεμ­βρί­ου 1943)

Η σφα­γή στα
Καλά­βρυ­τα δεν ήταν ένα μεμο­νω­μέ­νο περι­στα­τι­κό. Απο­τε­λού­σε μέρος της συνολικής
στρα­τιω­τι­κής τακτι­κής του ναζι­σμού.  Ήταν μια κλα­σι­κή μορ­φή άσκησης
τρο­μο­κρα­τί­ας ενα­ντί­ον του πλη­θυ­σμού, χωρίς εμπλο­κή σε στρατιωτικές
ενέρ­γειες που περιεί­χαν κιν­δύ­νους, Εκα­τομ­μύ­ρια άμα­χων πολι­τών εκτε­λέ­στη­καν σε
όλη την Ευρώ­πη και κυρί­ως στα εδά­φη της ΕΣΣΔ από τη Βέρ­μαχτ. Ήδη από τον Απρίλιο
του 1941 ο διοι­κη­τής ΝΑ Ευρώ­πης στρα­τάρ­χης  Max. von Weicht  είχε δώσει εντολές
σε όλες τις γερ­μα­νι­κές μονά­δες των Βαλ­κα­νί­ων , να του­φε­κί­ζουν πολί­τες που
ενέ­χο­νταν στην Αντί­στα­ση  κατά των δυνά­με­ών τους, ακό­μα και χωρίς σοβαρές
ενδεί­ξεις για την εμπλο­κή τους.
Από το 1942 τόσο
στη υπό­λοι­πη Ευρώ­πη όσο και στην Ελλά­δα το γερ­μα­νι­κό σχέ­διο είχε αναβαθμιστεί:
εκτός από την κατα­τρο­μο­κρά­τη­ση σκο­πός του ήταν να χρη­σι­μο­ποι­η­θούν τα αντίποινα
ώστε να στρέ­ψουν τμή­μα του εγχώ­ριου κατε­χό­με­νου πλη­θυ­σμού ενα­ντί­ον της
αντί­στα­σης. Η επι­δί­ω­ξη αυτή κατέ­στη επι­τα­κτι­κή δεδο­μέ­νου της ολο­έ­να και
μεγα­λύ­τε­ρης ανά­γκης απε­μπλο­κής γερ­μα­νι­κών στρα­τευ­μά­των από τις κατε­χό­με­νες χώρες
και διά­θε­σής τους στη γραμ­μή του μετώ­που. Την ανα­πλή­ρω­ση των
δυνά­με­ων αυτών η γερ­μα­νι­κή διοί­κη­ση ευελ­πι­στού­σε να καλύ­ψει με ντόπιους
συνερ­γά­τες.  Γι αυτό και οι Γερ­μα­νοί  από την οδη­γία του στρα­τάρ­χη V. Keitel
 στα τέλη του 1941, ότι έπρε­πε να δίνο­νται χρη­μα­τι­κές αμοιβές
σε όσους από τον τοπι­κό πλη­θυ­σμό έδι­ναν πλη­ρο­φο­ρί­ες κατά των ανταρ­τών, πέρασαν
στη δημιουρ­γία παρα­στρα­τιω­τι­κών ελλη­νι­κών σωμά­των, εξο­πλι­σμέ­νων
από τους ίδιους  για να χτυ­πή­σουν τον ΕΛΑΣ.
Εξαι­τί­ας των
σχε­δί­ων αυτών ολό­κλη­ρα χωριά απέ­κτη­σαν εξο­πλι­σμέ­νους «οπλαρχηγούς»,όπως τα χωριά
των Ποντί­ων μου­σουλ­μά­νων στη Μακε­δο­νία , στην περι­φέ­ρεια των οποίων
πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν εγκλή­μα­τα  με τη μορ­φή απο­κε­φα­λι­σμών ή λιντσαρισμάτων
αιχ­μα­λώ­των. Ιδί­ως στην Πελο­πόν­νη­σο, το γερ­μα­νι­κό σχέ­διο αξιο­ποι­ή­θη­κε πιο
ολο­κλη­ρω­μέ­να με τη δρά­ση των ταγ­μά­των Ασφα­λεί­ας, την ευθύ­νη των οποί­ων ανέλαβε
 ο Walter
Schimana, επι­κε­φα­λής της υπη­ρε­σί­ας του «Ανώ­τε­ρου
Αρχη­γού των SS και της Αστυ­νο­μί­ας» που υπα­γό­ταν απευ­θεί­ας στον αρχη­γό των SS H.
Himmler στο Βερολίνο.
Παίρ­νο­ντας υπ’ όψιν
του αυτή την κατά­στα­ση, το Γενι­κό Αρχη­γείο του ΕΛΑΣ είχε
εγκαι­νιά­σει πολι­τι­κή απο­φυ­γής των άσκο­πων ενερ­γειών. Το
Αρχη­γείο  ζητού­σε  σχέ­δια δρά­σης από τα επι­μέ­ρους τμή­μα­τα του, απαι­τού­σε να
εγκρί­νο­νται οι ενέρ­γειες από το ίδιο, να μην γίνο­νται κοντά σε κατοικημένες
περιο­χές και να σχε­τί­ζο­νται με το γενι­κό­τε­ρο στρα­τιω­τι­κό σχε­δια­σμό των συμμάχων
και των εντο­λών της Μέσης Ανατολής.

Η παρα­κά­τω μαρτυρία
επι­βε­βαιώ­νει την υπο­στή­ρι­ξη του ντό­πιου πλη­θυ­σμού προς τον ΕΛΑΣ και απα­ντά­ει και
σε επι­μέ­ρους μύθους γύρω από την στά­ση του ΕΛΑΣ και τις ευθύ­νες του για τη
σφα­γή. Προ­έρ­χε­ται από επι­στο­λή Καλα­βρυ­τι­νής που γρά­φτη­κε μετά την απελευθέρωση
και είχε ανα­δη­μο­σιευ­τεί  σε φύλ­λο της «Αυγή» στις 28/10/1959:
«Αγα­πή­σα­με τους
αντάρ­τες που μας λευ­τέ­ρω­σαν από τους κατα­χτη­τές και ζού­σα­με ειρη­νι­κά μαζί τους.
Τους βοη­θού­σα­με, μα βλέ­πα­με που ανη­συ­χού­σαν, για­τί είχαν λιγο­στά όπλα και
καθό­λου βαρύν οπλι­σμό. Και μεις τους λέγα­με να μη στε­νο­χω­ριού­νται. Τους μπάζαμε
στα σπί­τια μας και μοι­ρα­ζό­μα­στε μαζί τους τη μπο­μπό­τα μας.
Ξάφ­νου μαθεύ­τη­κε πως οι Γερ­μα­νοί κινή­σα­νε για νάρθουνε
να ξανα­σκλα­βώ­σου­νε τα Καλά­βρυ­τα. Τρέ­ξαν οι αντάρ­τες για να τους
εμπο­δί­σουν. Τρεις ολά­κε­ρους μήνες οι βάρ­βα­ροι δεν κατά­φε­ραν να
σπά­σουν τις γραμ­μές μας. Με τα πολ­λά τα χιό­νια το Δεκέμ­βρη του 1943 δυο
συντάγ­μα­τα Γερ­μα­νοί επι­τε­θή­κα­νε από το μέρος του Αιγί­ου. Βλέ­πο­ντάς τους
οι χωρι­κοί παρα­κα­λέ­σα­νε τους αντάρ­τες να τρα­βη­χτούν για να μη γίνουν ζημιές. Οι
αντάρ­τες τους ακού­σα­νε και τρα­βη­χτή­κα­νε, μα οι Γερ­μα­νοί ρημά­ξα­νε τον
τόπο…Και μας ήρθε το μαντά­το πως κούρ­σε­ψαν το μονα­στή­ρι του Μεγά­λου Σπη­λαί­ου κ’
ότι ρίξα­νε στο γκρε­μό όλους τους καλο­γέ­ρους. ..Μας βαρού­σαν με κανόνια.
Τρα­βη­χτή­κα­με λοι­πόν αφή­νο­ντας έρμα τα σπί­τια μας. Κι’ όταν εμπή­κα­νε οι βάρβαροι
βρή­καν την πολι­τεία αδεια­νή. Τότε μας μήνυ­σαν να μη φοβη­θού­με και να γυρίσουμε
στα κονά­κια μας. Και μεις πιστέ­ψα­με και γυρί­σα­με. Τέσ­σε­ρις
μέρες δεν μας επεί­ρα­ξαν. Την Πέμ­πτη μέρα όμως ζώσα­νε την πολι­τεία. Μαζώ­ξα­νε όλα
τα γυναι­κό­παι­δα. Μας κλεί­σαν στο σχο­λειό και βάλαν φωτιά… Εφτα­κό­σιοι σαρά­ντα δύο
είταν νεκροί. Και δεν ξέρα­με ποιους να κλά­ψου­με, τους πεθα­μέ­νους για την ορφάνια
μας. Κι’ οσμί­στη­καν τα όρνια και πλα­κώ­σα­νε, κ’ εμείς τα διώ­χνα­με για να μη
ξεσκί­σουν τα κου­φά­ρια μας. Και σηκώ­σα­με τα μάτια μας ψηλά κατά το βουνό
κι’ ανα­θαρ­ρέ­ψα­με, για­τί ανα­λο­γι­στή­κα­με τους αντάρ­τες που είταν πια οι μόνοι μας
προστάτες»