ΕΛΕΝΗ ΣΤΡΑΤΟΥΛΗ: ΤΟ ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΣ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΑΜΒΛΩΣΗ

Το μακρο­σκε­λές και πλή­ρες τεκ­μη­ρί­ων άρθρο
της φίλης Ελέ­νης Στρα­τού­λη ανα­φέ­ρε­ται στο θέμα των ημε­ρών, που είναι
ασφα­λώς δια­χρο­νι­κό: το δικαί­ω­μα στην άμβλω­ση…

Καθό­λου τυχαία η απα­γό­ρευ­σή της στην
ΗΠΑ. Είναι έκφρα­ση και από­δει­ξη μίας ακρο­δε­ξιάς στρο­φής στην Μέκ­κα του
φιλε­λευ­θε­ρι­σμού και που φαί­νε­ται, πως θα έχει συνέ­χεια… Παραθέτουμε.

Μισό αιώ­να μετά
από αυτή την από­φα­ση-ορό­ση­μο, που θεμε­λί­ω­σε το δικαί­ω­μα της άμβλω­σης στις ΗΠΑ, το
Ανώ­τα­το Δικα­στή­ριο με από­φα­σή του που γνω­στο­ποι­ή­θη­κε επί­ση­μα πριν λίγες ημέρες,
ανέ­τρε­ψε την προη­γού­με­νη παγιω­μέ­νη κατά­στα­ση και επι­κύ­ρω­σε τον υποστηριζόμενο
από τους Ρεπου­μπλι­κά­νους νόμο του Μισι­σί­πι, που απα­γο­ρεύ­ει την άμβλω­ση μετά τη
15^η εβδο­μά­δα κύη­σης. Η νέα από­φα­ση έκρι­νε ότι το Σύνταγ­μα δεν
παρέ­χει δικαί­ω­μα στην άμβλω­ση και ότι η εξου­σία για τις απο­φά­σεις των αμβλώσεων
πρέ­πει να επι­στρα­φεί στο λαό και στους εκλεγ­μέ­νους αντι­προ­σώ­πους του. Ήδη, άλλες
πολι­τεί­ες έχουν έτοι­μους εκτε­λε­στι­κούς νόμους για να απα­γο­ρεύ­σουν τις
αμβλώ­σεις, άλλες ανα­κοι­νώ­νουν σχέ­δια για την κατο­χύ­ρω­σή τους και άλλες
ετοι­μά­ζο­νται για αυστη­ρούς περιορισμούς.

Η οπι­σθο­δρό­μη­ση
αυτή, που οι δυνά­μεις του συντη­ρη­τι­σμού, του εθνι­κι­σμού και του θρησκευτικού
σκο­τα­δι­σμού προ­ε­τοί­μα­ζαν επί χρό­νια, προ­κά­λε­σε θύελ­λα αρνη­τι­κών και θετι­κών αντιδράσεων,
εντός και εκτός των Ηνω­μέ­νων Πολιτειών.

Ο πρό­ε­δρος Τζο
Μπάι­ντεν διάγ­γει­λε πως η υγεία και η ζωή των γυναι­κών στις ΗΠΑ βρί­σκο­νται πλέον
σε κίν­δυ­νο, ενώ οι φτω­χό­τε­ρες γυναί­κες θα υπο­στούν το χει­ρό­τε­ρο πλήγμα. 

Ο προη­γού­με­νος
πρό­ε­δρος Ντό­ναλντ Τραμπ, που με τρεις δικα­στές της επι­λο­γής του δια­μόρ­φω­σε τη
συντη­ρη­τι­κή πλειο­ψη­φία του Ανώ­τα­του Δικα­στη­ρί­ου, δήλω­σε ότι η νέα από­φα­ση ακολουθεί
το Σύνταγ­μα και επα­να­φέ­ρει τα πάντα σε επί­πε­δο πολι­τεί­ας, όπως θα έπρεπε
ανέ­κα­θεν να ισχύ­ει, καθώς και ότι απα­ντά στο θέλη­μα του Θεού. 

Ο πρώ­ην πρόεδρος
Μπά­ρακ Ομπά­μα τόνι­σε ότι το Ανώ­τα­το Δικα­στή­ριο όχι μόνο ανέ­τρε­ψε κεκτη­μέ­να 50
ετών, αλλά κατέ­στη­σε μια σημα­ντι­κή προ­σω­πι­κή από­φα­ση αντι­κεί­με­νο πολι­τι­κής και
ιδε­ο­λο­γί­ας, κάτι που απο­τε­λεί επί­θε­ση στις βασι­κές ελευ­θε­ρί­ες εκατομμυρίων
Αμερικανών. 

Η Ύπα­τη Αρμοστής
του ΟΗΕ για τα ανθρώ­πι­να δικαιώ­μα­τα Μισέλ Μπα­τσε­λέτ χαρα­κτή­ρι­σε την ακύ­ρω­ση του
δικαιώ­μα­τος στην άμβλω­ση τρο­με­ρό πλήγ­μα για τα δικαιώ­μα­τα των γυναι­κών και την
ισό­τη­τα των φύλων και ανα­κοί­νω­σε ότι η πρό­σβα­ση σε ασφα­λή, νόμι­μη και
απο­τε­λε­σμα­τι­κή άμβλω­ση είναι γερά ριζω­μέ­νη στο διε­θνές δίκαιο των ανθρώπινων
δικαιω­μά­των και είναι κεντρι­κής σημα­σί­ας για την αυτο­νο­μία και την ικανότητα
των γυναι­κών να κάνουν τις δικές τους επιλογές. 

Άμβλω­ση ή έκτρωση
είναι η τεχνη­τή δια­κο­πή της κύη­σης με φαρ­μα­κευ­τι­κές ουσί­ες ή με χειρουργική
επέμ­βα­ση, πριν το έμβρυο γίνει βιώ­σι­μο έξω από τη μήτρα, με συνέ­πεια το θάνατό
του. Είναι μια πρά­ξη που έρχε­ται από τα βάθη της ιστο­ρί­ας και συμ­βαί­νει σε όλες
τις χώρες, είτε επι­τρέ­πε­ται είτε όχι. Στην περί­πτω­ση που απα­γο­ρεύ­ε­ται, η
δια­δι­κα­σία και οι συν­θή­κες τέλε­σής της, συχνά, είναι μη ασφαλείς,
εξευ­τε­λι­στι­κές, επώ­δυ­νες και επι­κίν­δυ­νες για τη σωμα­τι­κή και ψυχι­κή υγεία των
γυναι­κών, και προ­κα­λούν τον τραυ­μα­τι­σμό, ακό­μα και το θάνα­τό τους. Η
ποι­νι­κο­ποί­η­ση της άμβλω­σης δεν εμπο­δί­ζει τις γεν­νή­σεις, αλλά τις κάνει μη
ασφα­λείς, καθώς δεν εξα­λεί­φει την άμβλω­ση αλλά τη δυνα­τό­τη­τα πρό­σβα­σης σε
ασφα­λείς ιατρι­κές υπηρεσίες.

Οι λόγοι
που οδη­γούν μια γυναί­κα στην «εθε­λού­σια» τεχνη­τή δια­κο­πή της κύη­σης είναι
προ­πά­ντων κοι­νω­νι­κοί και οικο­νο­μι­κοί, όπως ο κίν­δυ­νος στιγ­μα­τι­σμού της άγαμης
μητέ­ρας και η οικο­νο­μι­κή αδυ­να­μία ανά­λη­ψης των εξό­δων της ανα­τρο­φής και
μόρ­φω­σης ενός ή και άλλου ενός παι­διού. Η ανερ­γία και η οικο­νο­μι­κή αβεβαιότητα
απο­τρέ­πουν τις γεν­νή­σεις και πολ­λα­πλα­σιά­ζουν τις αμβλώ­σεις. Μια απρογραμμάτιστη
ή για άλλη αιτία ανε­πι­θύ­μη­τη εγκυ­μο­σύ­νη οδη­γεί τις νέες γυναί­κες σε
ανα­γκα­στι­κούς γάμους και σε χαμη­λό­τε­ρη πνευ­μα­τι­κή, κοι­νω­νι­κή και οικονομική
κατά­στα­ση σε σχέ­ση με συνο­μή­λι­κές τους. Ο βια­σμός και άλλες μορ­φές σεξουαλικής
κακο­ποί­η­σης απο­τε­λούν επί­σης λόγους που οδη­γούν τη γυναί­κα σε άμβλω­ση, οι
περι­πτώ­σεις όμως αυτές είναι σημα­ντι­κά λιγό­τε­ρες. Στη «θερα­πευ­τι­κή» άμβλω­ση και
στη «δια­κο­πή κύη­σης παθο­λο­γι­κού νεο­γνού» η γυναί­κα οδη­γεί­ται για λόγους που
αφο­ρούν την υγεία της ίδιας και του εμβρύ­ου.    

Η
έλλει­ψη σεξουα­λι­κής δια­παι­δα­γώ­γη­σης, οικο­γε­νεια­κού προ­γραμ­μα­τι­σμού και αγωγής,
κουλ­τού­ρας και δυνα­τό­τη­τας αντι­σύλ­λη­ψης αυξά­νουν τον αριθ­μό των ανεπιθύμητων
κυή­σε­ων. Το ίδιο και οι ανα­χρο­νι­στι­κές αντι­λή­ψεις για τη σχέ­ση και το ρόλο των
φύλων, δεδο­μέ­νου ότι ο έλεγ­χος της σεξουα­λι­κό­τη­τας και της αναπαραγωγικής
λει­τουρ­γί­ας των γυναι­κών απο­τε­λεί εκδή­λω­ση και βασι­κό στή­ριγ­μα της πατριαρχίας.

Ωστό­σο,
υπάρ­χουν ακό­μα πολ­λοί στον ιατρι­κό κόσμο, που αρνού­νται τη διε­νέρ­γεια της
άμβλω­σης και επι­διώ­κουν την απο­τρο­πή της με την πει­θώ, επι­κα­λού­με­νοι λόγους
ηθι­κής συνεί­δη­σης και δεοντολογίας.

Η θέση της
χρι­στια­νι­κής εκκλη­σί­ας είναι στα­θε­ρά και ξεκά­θα­ρα κατά της άμβλω­σης, που τη θεωρεί
σοβα­ρό αμάρ­τη­μα, για­τί δια­κό­πτει μια ανθρώ­πι­νη ζωή, η οποία κατά την άπο­ψή της αρχίζει
από τη σύλ­λη­ψη. Σε αρκε­τές περι­πτώ­σεις μάλι­στα, η εκκλη­σία επη­ρε­ά­ζει τη
δια­μόρ­φω­ση των σχε­τι­κών κρα­τι­κών απο­φά­σε­ων. Η Ιερά Σύνο­δος της Εκκλη­σί­ας της
Ελλά­δας θεω­ρεί το έμβρυο «πλή­ρη και ακέ­ραιο άνθρω­πο» από τη στιγ­μή της σύλληψης,
και την εκού­σια έκτρω­ση «φόνο» που δεν απο­δέ­χε­ται. Στις 26 Ιου­νί­ου 2018,
κάνο­ντας δεκτό το αίτη­μα του κινή­μα­τος «Αφή­στε με να ζήσω», καθιέ­ρω­σε την πρώτη
Κυρια­κή μετά τα Χρι­στού­γεν­να ως «Ημέ­ρα για την προ­στα­σία της ζωής του Αγέννητου
Παι­διού», με στό­χο την προ­στα­σία του παι­διού και την αντι­με­τώ­πι­ση του
δημο­γρα­φι­κού προ­βλή­μα­τος, όπως ανα­φέ­ρει στην με αριθμ. πρωτ. 5721/2018 εγκύκλιό
της.

Η άμβλω­ση
παρα­μέ­νει εντε­λώς παρά­νο­μη σε 20-25 χώρες παγκο­σμί­ως, ενώ αρκε­τές την
επι­τρέ­πουν υπό αυστη­ρούς περιο­ρι­σμούς. Στην Ευρώ­πη, η νομο­θε­σία κατά κανό­να προστατεύει
το δικαί­ω­μα στην άμβλω­ση, με δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις από χώρα σε χώρα ως προς τις
προ­ϋ­πο­θέ­σεις. Η Βρε­τα­νία παρέ­χει το μεγα­λύ­τε­ρο χρό­νο για τη δια­κο­πή της κύησης,
24 εβδο­μά­δες από τη σύλληψη. 

Στη χώρα μας, η
άμβλω­ση είναι νόμι­μη, υπό τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις του άρθρου 304 του Ποι­νι­κού Κώδι­κα, το
οποίο έχει δια­μορ­φω­θεί ως εξής:     

«1. Όποιος χωρίς
τη συναί­νε­ση της εγκύ­ου δια­κό­πτει την κύη­σή της τιμω­ρεί­ται με κάθειρ­ξη έως δέκα
έτη.

2. Όποιος με τη
συναί­νε­ση της εγκύ­ου ή των προ­σώ­πων που έχουν τη γονι­κή μέρι­μνα ή επι­μέ­λειά της
αν αυτή είναι ανί­κα­νη να συναι­νέ­σει, δια­κό­πτει την εγκυ­μο­σύ­νη της, τιμωρείται
με φυλά­κι­ση έως τρία έτη ή χρη­μα­τι­κή ποι­νή και αν ενερ­γεί κατ’ επάγ­γελ­μα, με
φυλά­κι­ση του­λά­χι­στον δύο
ετών και χρη­μα­τι­κή ποι­νή. Με την ίδια ποι­νή, μειω­μέ­νη κατά το μέτρο του άρθρου
83, τιμω­ρεί­ται και όποιος προ­μη­θεύ­ει σε έγκυο τα μέσα για τη δια­κο­πή της
εγκυ­μο­σύ­νης της, εφό­σον έγι­νε του­λά­χι­στον από­πει­ρα αυτής.

3. Έγκυος που μετά
την εικο­στή τέταρ­τη εβδο­μά­δα της κύη­σης δια­κό­πτει την εγκυ­μο­σύ­νη της ή
επι­τρέ­πει σε άλλον να την δια­κό­ψει τιμω­ρεί­ται με φυλά­κι­ση έως έξι μήνες ή
χρη­μα­τι­κή ποινή.

4. Δεν είναι άδικη
πρά­ξη η τεχνη­τή δια­κο­πή της εγκυ­μο­σύ­νης που ενερ­γεί­ται από την έγκυο ή με τη
συναί­νε­ση των προ­σώ­πων που ανα­φέ­ρο­νται στην παρά­γρα­φο 2 από για­τρό μαιευτήρα
γυναι­κο­λό­γο με τη συμ­με­το­χή αναι­σθη­σιο­λό­γου, σε οργα­νω­μέ­νη νοση­λευ­τι­κή μονάδα,
αν συντρέ­χει μία από τις ακό­λου­θες περιπτώσεις:

α) Δεν έχουν
συμπλη­ρω­θεί δώδε­κα εβδο­μά­δες εγκυμοσύνης.

β) Η εγκυμοσύνη
είναι απο­τέ­λε­σμα βια­σμού, απο­πλά­νη­σης ανή­λι­κης, αιμο­μι­ξί­ας ή κατάχρησης
γυναί­κας ανί­κα­νης να αντι­στα­θεί και δεν έχουν συμπλη­ρω­θεί δεκα­εν­νέα εβδομάδες
εγκυμοσύνης.

γ) Έχουν
δια­πι­στω­θεί, με τα μέσα προ­γεν­νη­τι­κής διά­γνω­σης, ενδεί­ξεις σοβα­ρής ανωμαλίας
του εμβρύ­ου που επά­γο­νται τη γέν­νη­ση παθο­λο­γι­κού νεο­γνού ή υπάρ­χει αναπότρεπτος
κίν­δυ­νος για τη ζωή της εγκύ­ου ή κίν­δυ­νος σοβα­ρής και διαρ­κούς βλά­βης της
σωμα­τι­κής ή ψυχι­κής υγεί­ας της. Στην περί­πτω­ση αυτή απαι­τεί­ται σχε­τι­κή βεβαίωση
και του κατά περί­πτω­ση αρμό­διου γιατρού.

5. Με φυλά­κι­ση έως
τρία έτη ή χρη­μα­τι­κή ποι­νή τιμω­ρεί­ται όποιος κατά την πραγματοποίηση
προ­γεν­νη­τι­κού ελέγ­χου μετά την εικο­στή εβδο­μά­δα της κύη­σης ή κατά τη διάρκεια
του τοκε­τού και πριν από την εμφά­νι­ση του παι­διού στον εξω­τε­ρι­κό κόσμο,
προ­κα­λεί με αμέ­λεια δια­κο­πή της κύη­σης ή βαριά βλά­βη στο έμβρυο, που έχει ως αποτέλεσμα
τον θάνα­το του νεο­γνού». 

Σταθ­μός στην
ελλη­νι­κή νομο­θε­σία για την νομι­μο­ποί­η­ση της άμβλω­σης υπήρ­ξε ο ν. 1609/1986 (ΦΕΚ
86/Α/3-7-1986), που ψηφί­στη­κε υπό την πίε­ση της δρα­μα­τι­κής πραγ­μα­τι­κό­τη­τας και
του μακρο­χρό­νιου αγώ­να των φεμι­νι­στι­κών οργα­νώ­σε­ων και άλλων κοι­νω­νι­κών ομάδων.
Ο νόμος αυτός αντι­κα­τέ­στη­σε το νομι­κό όρο «άμβλω­ση» με τον όρο «τεχνι­κή διακοπή
της εγκυ­μο­σύ­νης», καθιέ­ρω­σε ως υπο­χρέ­ω­ση του κρά­τους τη μέρι­μνα για την
προ­στα­σία της υγεί­ας και την εξα­σφά­λι­ση περί­θαλ­ψης της γυναί­κας κατά τη
δια­δι­κα­σία αυτή, και ανα­γνώ­ρι­σε το δικαί­ω­μα της γυναί­κας στην αυτο­διά­θε­σή της,
υπό τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις του τρο­πο­ποι­η­θέ­ντος με αυτόν άρθρου 304 Π.Κ., κυρίως
ανα­γνω­ρί­ζο­ντας για πρώ­τη φορά ένα χρο­νι­κό διά­στη­μα 12 εβδο­μά­δων, στο οποίο η
άμβλω­ση μένει ατι­μώ­ρη­τη. Οι ρυθ­μί­σεις του δια­βαθ­μί­ζουν τη ζωή του εμβρύ­ου και
τη δια­χω­ρί­ζουν από τη ζωή του ανθρώ­που που γεννήθηκε. 

Αξί­ζει να
σημειω­θεί ότι οι αρχαί­οι έλλη­νες φιλό­σο­φοι στην πλειο­ψη­φία τους απο­δέ­χο­νταν την
άμβλω­ση, που τότε μάλ­λον ήταν μια συνη­θι­σμέ­νη πρακτική.

Η άμβλω­ση είναι ζήτημα
παγκό­σμιο, δια­χρο­νι­κό και αμφι­λε­γό­με­νο, με προ­ε­κτά­σεις ηθι­κές, κοινωνικές,
πολι­τι­σμι­κές, οικο­νο­μι­κές, πολι­τι­κές και νομι­κές. Το ερώ­τη­μα αν η τεχνητή
δια­κο­πή της κύη­σης συνι­στά ποι­νι­κό αδί­κη­μα ή θεμε­λιώ­δες δικαί­ω­μα της γυναίκας
για ελεύ­θε­ρη επι­λο­γή και αυτο­διά­θε­ση διχά­ζει, μέχρι και στον 21^ο
αιώ­να μας. Ο διά­λο­γος, ο προ­βλη­μα­τι­σμός, η αντι­πα­ρά­θε­ση και η σύγκρουση
συνε­χί­ζο­νται, με την κοι­νω­νία, την πολι­τεία και τη νομο­λο­γία να κάνουν βήματα
πότε προς τα μπρος και πότε προς τα πίσω. Μετά την πρό­σφα­τη οπι­σθο­χώ­ρη­ση στις
ΗΠΑ, το κεκτη­μέ­νο δικαί­ω­μα της γυναί­κας για ασφα­λή και νόμι­μη άμβλω­ση κινδυνεύει
και πρέ­πει να δια­φυ­λα­χτεί, όπως δια­μή­νυ­σε και το Ευρω­παϊ­κό Κοινοβούλιο.

Με αυτή την αφορμή,
παρα­θέ­τω ένα από­σπα­σμα από το συγκλο­νι­στι­κό μυθι­στό­ρη­μα «Γράμ­μα σ’ ένα παιδί
που δε γεν­νή­θη­κε ποτέ» της ιτα­λί­δας δημο­σιο­γρά­φου, πολε­μι­κής αντα­πο­κρί­τριας και
συγ­γρα­φέ­ως Οριά­νας Φαλά­τσι, όπου η ηρω­ί­δα της – εικό­να του εαυ­τού της – αμφιταλαντεύεται
για μια κύη­ση που δεν θέλησε:

«…Για­τί πρέ­πει να
υφί­στα­μαι μια τέτοια αγω­νία; Εν ονό­μα­τι τίνος πράγ­μα­τος; Ενός αμαρ­τή­μα­τος που
διέ­πρα­ξα αγκα­λιά­ζο­ντας έναν άντρα; Ενός κυτ­τά­ρου που δια­χω­ρί­στη­κε σε δύο και
μετά σε τέσ­σε­ρα και μετά σε οχτώ και ούτω καθε­ξής, δίχως να το θελή­σω εγώ,
δίχως να το παραγ­γεί­λω εγώ; Ή εν ονό­μα­τι της ζωής; Εντά­ξει, η ζωή. Αλλά τι ζωή
είν’ αυτή όπου εσύ που υπάρ­χεις χωρίς να είσαι ακό­μα ολο­κλη­ρω­μέ­νο, μετράς
περισ­σό­τε­ρο από μένα που είμαι ολο­κλη­ρω­μέ­νη ήδη; Τι είναι αυτός ο σεβα­σμός για
σένα που στε­ρεί το σεβα­σμό από μένα; Τι είναι αυτό το δικαί­ω­μά σου στην ύπαρξη;
Δεν έχεις ανθρω­πιά μέσα σου… Ανθρω­πιά; Μα είσαι ανθρώ­πι­νο πλά­σμα; Αρκούν στ’
αλή­θεια ένα μικρο­σκο­πι­κό ωάριο και ένα σπέρ­μα των πέντε micron για να κάνουν ένα ανθρώ­πι­νο πλάσμα;
Ανθρώ­πι­νο πλά­σμα είμαι εγώ που σκέ­φτο­μαι και μιλώ και γελάω και κλαίω και δρω
σ’ ένα κόσμο που δρα για να φτιά­ξει πράγ­μα­τα και ιδέ­ες. Εσύ είσαι απλώς μια
κού­κλα από σάρ­κα που δε σκέ­φτε­ται, δε μιλά, δε γελά, δεν κλαί­ει και δρα μόνο
για να κατα­σκευά­σει τον εαυ­τό της…».-