Η διαχρονικότητα των αξιών του Αλμπέρ Κοέν μέσα από την ταινία του Κώστα Γαβρά: “Παράδεισος στην Δύση” - Φαιακία

πολιτικά κείμενα ρατσισμός

Η διαχρονικότητα των αξιών του Αλμπέρ Κοέν μέσα από την ταινία του Κώστα Γαβρά: “Παράδεισος στην Δύση”

Κυριακή 16 Μαΐου 2010
Μίλτος Βασιλείου
Η Κέρ­κυ­ρα τίμη­σε τον Αλμπέρ Κοέν με την πραγ­μα­το­ποί­η­ση Διε­θνούς Συνε­δρί­ου, στο γεν­νέ­θλιο τόπο του μεγά­λου ανθρω­πι­στή και λογο­τέ­χνη. Στα πλαί­σια αυτού του σημα­ντι­κού συνε­δρί­ου, που τιμά τους οργα­νω­τές του και ιδιαί­τε­ρα τον Δήμο Κερ­κυ­ραί­ων, ο υπο­γρα­φό­με­νος παρου­σί­α­σε την παρα­κά­τω εισή­γη­ση, με την ευκαι­ρία της προ­βο­λής της τελευ­ταί­ας ται­νί­ας του Κώστα Γαβρά, που πραγ­μα­τεύ­ε­ται το τερά­στειο δια­χρο­νι­κό και επί­και­ρο ζήτη­μα των μεταναστών…

Φίλες και φίλοι
Είναι προ­φα­νές, ότι η προ­βο­λή της ται­νί­ας του Κώστα Γαβρά: «Παρά­δει­σος στη Δύση» στα πλαί­σια του Διε­θνούς Συνε­δρί­ου για τον Αλβέρ­το Κοέν δεν είναι τυχαία. Ο «παρά­δει­σος στη Δύση» από άπο­ψη φόρ­μας είναι ένα ρεπορ­τάζ μερι­κών ημε­ρών στη ζωή ενός οικο­νο­μι­κού μετα­νά­στη, που έχει υπο­χρε­ω­θεί στην λαθραία είσο­δό του στην Δύση. Από άπο­ψη περιε­χό­με­νου είναι η τρα­γω­δία, ο πόνος, η λαχτά­ρα και η βαθειά απο­γο­ή­τευ­ση του μακρυ­νού ανα­το­λί­τη, που δια­σχί­ζει την Ευρώ­πη, από τα Νοτιο­α­να­το­λι­κά ως τα βορειο­δυ­τι­κά της ανα­ζη­τώ­ντας τη δική του γη της επαγ­γε­λί­ας, το όνει­ρό του, το Παρί­σι του, το Λίντο του, τον μάγο του…
Εθνι­κό­τη­τα απροσ­διό­ρι­στη, αφού κάλ­λι­στα μπο­ρεί να καλύ­πτει την γεω­γρα­φι­κή περιο­χή, που αρχί­ζει στα Παρά­λια του Αιγαί­ου και τελειώ­νει στα βάθη της Απω ανα­το­λής.
Το όνο­μα του πρω­τα­γω­νι­στή, Ηλί­ας. Το όνο­μα Ηλί­ας είναι όνο­μα κοι­νό σε πολ­λούς δια­φο­ρε­τι­κούς λαούς με δια­φο­ρε­τι­κές εθνι­κές κατα­βο­λές, πολι­τι­στι­κές και θρη­σκευ­τι­κές ρίζες…
Ο Ηλί­ας έρχε­ται στην Ευρώ­πη για δου­λειά… Δου­λειά ζητά­ει… Ο παρά­δει­σός του είναι η δου­λειά… Ο σκη­νο­θέ­της το χιλιο­φω­νά­ζει μέσα σε όλες τις πτυ­χές εξέ­λι­ξης της ται­νί­ας και «απα­ντά­ει» μέσα σε εισα­γω­γι­κά σε όσους με ευκο­λία και από θέση άνε­σης και ισχύ­ος καταγ­γέλ­λουν εγγε­νή τυχο­διω­κτι­σμό και δεδο­μέ­νη εγκλη­μα­τι­κό­τη­τα στο μαζι­κό κύμα λαθρο­με­τα­να­στών των τελευ­ταί­ων 10ετιών… Ολοι αυτοί, που ξεκι­νά­νε από τα βάθη κάποιας ανα­το­λής, στι­βαγ­μέ­νοι σε αμπά­ρια και σαπιο­κά­ρα­βα έχο­ντας απο­δε­χθεί τον έσχα­το ευτε­λι­σμό της ανθρώ­πι­νης ζωής είναι πολύ απλά απελ­πι­σμέ­νοι από την δική τους πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, την δική τους καθη­με­ρι­νό­τη­τα.
Ασφα­λώς το όλο εγχεί­ρη­μα της μετά­βα­σής του Ηλία στην γη της επαγ­γε­λί­ας είναι μία συνε­χής περι­πέ­τεια, μία αέναη εναλ­λα­γή κιν­δύ­νων σύλ­λη­ψης και απει­λών κατά της ίδιας του της ζωής… Δεν είναι όμως, δική του επι­λο­γή το ζειν επι­κιν­δύ­νως… Η χώρα του τον διώ­χνει και ο δυτι­κός παρά­δει­σος δεν είναι μία επι­λο­γή ανά­με­σα σε πολ­λές άλλες… Είναι η μόνη επι­λο­γή…
Το ταξί­δι αρχί­ζει με την απελ­πι­σμέ­νη βου­τιά στη θάλασ­σα. Μαζί εξα­φα­νί­ζο­νται και τα ταυ­το­λο­γι­κά ντο­κου­μέ­ντα, χαρ­τιά φωτο­γρα­φί­ες, μνή­μες. Με μία απλή κίνη­ση, ο Ηλί­ας, προ­σθέ­τει τον εαυ­τό του στο μακρύ και επε­κτει­νό­με­νο κατά­λο­γο των «χωρίς χαρ­τιά». Οι sans papiers ή καλύ­τε­ρα ένας απ’ αυτούς είναι ο πρω­τα­γω­νι­στής. Το σοκ της απελ­πι­σμέ­νης βου­τιάς δια­δέ­χε­ται το πολι­τι­στι­κό σοκ. Πρώ­τη επα­φή με μία πρω­τό­γνω­ρη γυναι­κεία χει­ρα­φέ­τη­ση. Με έναν συνο­λι­κό ασύ­γκρι­το πλού­το και μία αδια­νό­η­τη για το Ηλία κατα­να­λω­τι­κό­τη­τα: Αφθο­νο και πρό­θυ­μο γυναι­κείο γυμνό κορ­μί, πολυ­τέ­λεια εγκα­τα­στά­σε­ων, πλη­μυ­ρί­δα φαγη­τού. Και ένας Ρώσος πελά­της πολυ­τε­λεί­ας. Επώ­νυ­μος και περι­ζή­τη­τος, προ­κλη­τι­κά δια­φο­ρε­τι­κός από άλλους ομο­ε­θνείς του, που ακο­λου­θούν δρο­μο­λό­για ανά­λο­γα με εκεί­να του Ηλία εδώ και μερι­κές δεκά­δες χρό­νια…
Ο παρά­δει­σος, όμως, έχει ορι­σμέ­νη χωρη­τι­κό­τη­τα. Δεν παρα­χω­ρεί εύκο­λα χώρο σε ανθρώ­πους χωρίς χαρ­τιά. Γι’ αυτούς, αρκεί μία λαβή πολε­μι­κής τέχνης για να μπουν τα πρά­μα­τα στη θέση τους.
Για τον Ηλία, ο μάγος-σύστη­μα, ο μάγος εκμαυ­λι­στής έχει δώσει υπό­σχε­ση ευδαι­μο­νί­ας στο Lido, στο Παρί­σι. Μέχρις εκεί, όμως, η φυλα­κή καρα­δο­κεί, σε ένας ατέρ­μο­να μαρα­θώ­νιος διώ­ξε­ων. Ελλά­δα, Ιτα­λία, Αυστρία, Γερ­μα­νία και Γαλ­λία… Κάθε στιγ­μή του ταξι­διού είναι και μία απο­κά­λυ­ψη, μία εμπει­ρία, μία γνώ­ση. Ολες γκρί­ζες και πικρές. Ολες απελ­πι­στι­κές. Η ανθρώ­πι­νη και φιλι­κή συμπε­ρι­φο­ρά μερι­κών τυχαί­ων συνα­ντή­σε­ων του Ηλία έχει πεπε­ρα­σμέ­να όρια. Κανέ­νας ενδιά­με­σος κρί­κος δεν μπο­ρεί ή δεν θέλει να υλο­ποι­ή­σει το όνει­ρο του Ηλία για μια θέση εργα­σί­ας. Ζέστη βρί­σκει στα λόγια και στην χει­ρο­νο­μία συμπα­ρά­στα­σης ενός ομο­ε­θνή του, που συνα­ντά­ει στη διάρ­κεια αυτής της περι­πλά­νη­σης. Κι’ αυτός απελ­πι­σμέ­νος σκέ­φτε­ται την αντί­στρο­φη δια­δρο­μή… Ξανά πίσω προς την πατρί­δα. Εκεί, βέβαια, δεν υπάρ­χει δου­λειά… Υπάρ­χει του­λά­χι­στον η ζεστα­σία της πατρί­δας…
Ο Ηλί­ας συνε­χί­ζει την περι­πλά­νη­σή του. Στον δρό­μο, ο ρατσι­σμός φου­ντώ­νει. Ο ντό­πιος εργά­της στρέ­φε­ται αυθόρ­μη­τα ενα­ντί­ον του… Ακό­μη και οι τσιγ­γά­νοι, πρώ­τα θύμα­τα κοι­νω­νι­κών δια­κρί­σε­ων δεν τον απο­δέ­χο­νται… Φαι­νό­με­να των και­ρών… Η ψύχραι­μη σκέ­ψη, ο ορθός λόγος, η ανε­κτι­κό­τη­τα ισο­πε­δώ­νο­νται κάτω από την συνε­χή και αμεί­λι­κτη απει­λή της ανερ­γί­ας, της εξα­θλί­ω­σης, της εξα­φά­νι­σης.
Οι εικό­νες του Κώστα Γαβρά, λιτές, άμε­σες, χωρίς λυρι­σμό και φτια­σί­δια. Περι­γρά­φουν την ουσία του ζητή­μα­τος: Τη νέα μαζι­κή, υπο­χρε­ω­τι­κή βίαιη και παρά­νο­μη μετα­νά­στευ­ση των λαών. Αυτοί είναι οι σύγ­χρο­νοι sans papiers, μόλις 65 χρό­νια μετά το τέλος της ασύλ­λη­πτης σε ανθρώ­πι­νο τίμη­μα λαί­λα­πας του τελευ­ταί­ου παγκό­σμιου πόλε­μου. Ενας ακή­ρυ­χτος πόλε­μος, πρω­το­γε­νώς σχε­δια­σμέ­νος στα γρα­φεία χρη­μα­το­πι­στω­τι­κών οργα­νι­σμών. Εγκε­φα­λι­κό προ­ϊ­όν ψυχρών golden boys, έχει μετα­τρέ­ψει μία τερά­στια περιο­χή του πλα­νή­τη σε μη κατοι­κί­σι­μη από πολι­τι­κο­κοι­νω­νι­κή και οικο­νο­μι­κή άπο­ψη.
Ηδη, στην Ελλά­δα αλλά και σε ολό­κλη­ρη την Ευρώ­πη αρχί­ζου­με να βιώ­νου­με νέες συν­θή­κες. Από την μία μεριά η οικο­νο­μι­κή και πολι­τι­κή κρί­ση, που κλι­μα­κώ­νε­ται σε βάρος των γηγε­νών λαών και από την άλλη τα κύμα­τα των κολα­σμέ­νων λαθρο­με­τα­να­στών, πεταγ­μέ­νων στα ταραγ­μέ­να κύμα­τα της μεσο­γεί­ου από τα καρά­βια της δια­κο­μι­δής τους.
Σίγου­ρα, το φαι­νό­με­νο με τρο­μα­κτι­κές πλέ­ον δια­στά­σεις δεν μπο­ρεί να αντι­με­τω­πι­στεί με ανθρω­πι­στι­κές παρεμ­βά­σεις… Μία τέτοια προσ­δο­κία είναι χίμαι­ρα… Είναι περισ­σό­τε­ρο από προ­φα­νής η ανά­γκη ρυθ­μί­σε­ων παγκό­σμιου χαρα­κτή­ρα, που θα επέ­τρε­παν στους Ασιά­τες και τους Αφρι­κα­νούς να προ­ο­δεύ­ουν στις χώρες τους. Για την ώρα αυτό δεν βρί­σκε­ται στις προ­θέ­σεις των ισχυ­ρών, που από και­ρό έχουν μετα­τρέ­ψει ολό­κλη­ρες χώρες σε ζώνες πεί­νας και πόνου. Βρί­σκε­ται δυστυ­χώς και έξω από τις παρού­σες δυνα­τό­τη­τες των λαών να επι­βάλ­λουν την αυτο­διά­θε­ση και αυτο­δια­χεί­ρι­ση τους… Αυτή η γενι­κή ορθο­λο­γι­κή δια­πί­στω­ση δεν μειώ­νει, δεν υπο­βαθ­μί­ζει την σημα­σία και την σπου­δαιό­τη­τα του ανθρω­πι­σμού και του οικου­με­νι­σμού… Είναι φανε­ρό, ότι η όποια λύση, που βρί­σκε­ται μπρο­στά μας, στο μέλ­λον της ανθρω­πό­τη­τας, δεν μπο­ρεί παρά να διέ­πε­ται από τις αρχές του ουμα­νι­σμού. Για­τί, πολύ απλά, μόνον οι ουμα­νι­στι­κές αρχές μπο­ρούν να προ­τεί­νουν ρεα­λι­στι­κές λύσεις…
Η σημε­ρι­νή μαζι­κή μετα­νά­στευ­ση προς την Ευρώ­πη και την Βόρεια Αμε­ρι­κή είναι φυσι­κό, νομο­τε­λές απο­τέ­λε­σμα της πολι­τι­κής πολ­λών 10ετιών, που εμπνέ­ο­νταν από εθνι­κούς μεγα­λοϊ­δε­α­τι­σμούς και σκλη­ρή εκμε­τάλ­λευ­ση των άλλων. Ο ουμα­νι­σμός είναι πάνω από όλα ρεα­λι­σμός, ακό­μη κι’ όταν η σκλη­ρή και βάρ­βα­ρη καθη­με­ρι­νό­τη­τα τον κάνουν να μοιά­ζει με αφέ­λεια ονει­ρο­πό­λων…
Ο Αλμπέρ Κοέν υπήρ­ξε ένας μεγά­λος ενερ­γός ουμα­νι­στής, που σημά­δε­ψε την ιστο­ρία του Οργα­νι­σμού Ηνω­μέ­νων Εθνών, όταν ειση­γή­θη­κε την διε­θνι­κή ρύθ­μι­ση για εκα­το­ντά­δες χιλιά­δες βίαια εκπα­τρι­σμέ­νους sans papiers στο τέλος του πολέ­μου. Με το χαρ­τί-δια­βα­τή­ριο του ΟΗΕ, οι χαμέ­νοι στα πέρα­τα του κόσμου -την ώρα, που στα­μά­τη­σε το χρο­νό­με­τρο των πολε­μι­κών επι­χει­ρή­σε­ων- βρή­καν το δρό­μο για τον τόπο τους…
Αυτό το δικαί­ω­μα, το δικαί­ω­μα της φυσι­κής πατρί­δας, δηλα­δή του τόπου της γέν­νη­σης και της βίω­σης είναι βαθύ­τα­τα ανθρώ­πι­νο, γνή­σια προ­ο­δευ­τι­κό, αλη­θι­νά οικου­με­νι­κό. Ο ίδιος ο Αλμπέρ Κοέν δήλω­νε περή­φα­νος για την Κερ­κυ­ραϊ­κή του κατα­γω­γή. Αυτό το δικαί­ω­μα, ο ανθρω­πι­στής και ουσία αντιε­θνι­κι­στής Κοέν το ανα­γνώ­ρι­ζε εξ ίσου για όλους, χωρίς κανε­νός τύπου ιδιο­τε­λείς προ­τι­μή­σεις. Λαμπρή από­δει­ξη της οικου­με­νι­κής του συνεί­δη­σης η έγκαι­ρη προει­δο­ποί­η­ση του για την ανά­γκη ύπαρ­ξης δύο κρα­τών στην Μέση Ανα­το­λή: ενός Εβραϊ­κού και ενός Παλαι­στι­νια­κού. Μία θέση σαφέ­στα­τα και βαθύ­τα­τα ρεα­λι­στι­κή… Το απέ­δει­ξε συντο­μό­τα­τα ο ιστο­ρι­κός χρό­νος, σαν αψευ­δής κατα­με­τρη­τής του λόγου του αλη­θούς, δυστυ­χώς μέσα από μία θάλασ­σα αίμα­τος… Η θέση του Αλβέρ­του Κοέν για εξαρ­χής δύο κρά­τη στην Μέση Ανα­το­λή, αν είχε πραγ­μα­τω­θεί, θα είχε απο­σο­βή­σει τις ανθρώ­πι­νες εκα­τόμ­βες αλλά και αιώ­νες αληλ­λο­κτό­νου μίσους. Κάθε μέρα, που περ­νά­ει κάτω από αυτές τις πολι­τι­κές συν­θή­κες στην Μέση Ανα­το­λή προ­σθέ­τει χρό­νια έχθρας και αλλη­λο­ε­ξό­ντω­σης…
Ο ουμα­νι­σμός, βασι­κό­τα­το κομ­μά­τι της πολι­τι­κής και διπλω­μα­τι­κής δρά­σης του Αλμπέρ Κοέν δεν είναι αρκε­τός από μόνος του, για να δια­βεί η ανθρω­πό­τη­τα τον Ρου­βί­κω­να πέρα από τις σωβι­νι­στι­κές αλλη­λο­σφα­γές. Είναι όμως ανα­γκαίο, πολύ­τι­μο και απα­ραί­τη­το εφό­διο για την ασφα­λή, χωρίς πισω­γυ­ρί­σμα­τα και καταρ­ρεύ­σεις διά­βα­σή του…
Ο Ηλί­ας της ται­νί­ας του Κώστα Γαβρά μπο­ρεί να ελπί­ζει αν απέ­να­ντί του κατα­φέ­ρει να συνα­ντή­σει το πνεύ­μα του Αλμπερ Κοέν. Μαζί με τον Ηλία, μπο­ρούν να ελπί­ζουν τα εκα­τομ­μύ­ρια των ταξι­διω­τών του πόνου και της απελ­πι­σί­ας. Και παρα­πέ­ρα, όλοι μαζί μπο­ρού­με να ελπί­ζου­με… Οσοι επεν­δύ­ουν στο τυφλό, παρά­λο­γο και βλα­κώ­δες μίσος προς την δια­φο­ρε­τι­κό­τη­τα επεν­δύ­ουν πρώ­τα και κύρια στον δικό τους αφα­νι­σμό… θα είναι απλό ζήτη­μα χρό­νου…
Η οικου­με­νι­κό­τη­τα του Αλμπέρ Κοέν είναι de jure και de facto αξία ανθρω­πι­στι­κή και δια­χρο­νι­κή. Η ται­νία του Κώστα Γαβρά μας το υπεν­θυ­μί­ζει. Ο Ηλί­ας, χωρίς τα πολυ­πό­θη­τα χαρ­τιά, δια­βαί­νει το χρο­νι­κό­δρα­μα της ται­νί­ας του για να κατα­λή­ξει να συνε­χί­σει να βαδί­ζει μακρυά από το όρα­μα του παρά­δει­σου. Ο τίτλος του έργου είναι η κατά­θε­ση δια­μαρ­τυ­ρί­ας του σκη­νο­θέ­τη, μέσα από την ειρω­νι­κή και σαρ­κα­στι­κή του φόρ­τι­ση. Στην ουσία, ο Ηλί­ας, ο κάθε Ηλί­ας σέρ­νει τα κρυ­φά και παρά­νο­μα βήμα­τά του μέσα στην κόλα­ση της απαν­θρω­πιάς, της περι­φρό­νη­σης, του μίσους. Σ’ αυτή την επι­κίν­δυ­νη και εφιαλ­τι­κή περι­πλά­νη­ση, ο Ηλί­ας δεν συνα­ντά μπρο­στά του την ανε­κτι­κό­τη­τα, ως ύψι­στη αρε­τή του αλη­θι­νού παρά­δει­σου των διαν­θρώ­πι­νων σχέ­σε­ων.
Ο εμπράγ­μα­τος, ο υλο­ποι­η­μέ­νος ανθρω­πι­σμός, η απο­δε­δειγ­μέ­νη με πρά­ξεις οικου­με­νι­κό­τη­τα είναι η απά­ντη­ση στα θεμε­λιώ­δη προ­βλή­μα­τα της ανθρω­πό­τη­τας, που μερι­κές τους πλευ­ρές, αρκε­τές φορές απει­λούν και την ίδια της την επιβίωση.
Post Views: 2
0 0 votes
Article Rating
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Oldest
Newest Most Voted