Επτά χρόνια χωρίς απαντήσεις…

Τι λεί­πει από τις έρευ­νες για τα γεγο­νό­τα στην Οδησσό
στις 2 Μαΐ­ου 2014;

Με ιδιαί­τε­ρη ικα­νο­ποί­η­ση η ΦΑΙΑΚΙΑ σας παρου­σιά­ζει την έκθε­ση
των Ηνω­μέ­νων Εθνών, συντε­ταγ­μέ­νη το 2021 από την Matilda Bogner *, που αφο­ρά τα γεγονότα
στην Ουκρα­νία του 2014 αλλά και τις μετέ­πει­τα δρά­σεις σχε­τι­κά με τον εντοπισμό
και την δικα­στι­κή προ­σα­γω­γή των ενό­χων… Το πρω­τό­τυ­πο κεί­με­νο είναι μία ακόμα
προ­σφο­ρά του φίλ­τα­του Λίνου. Το μετα­φρά­σα­με με την βοή­θεια του
μετα­φρα­στή Google και την δική μας επιμέλεια…

Κατά την γνώ­μη μας είναι -όπως οφεί­λει- ένα κεί­με­νο με υπηρεσιακή
υπευ­θυ­νό­τη­τα, που αντι­στοι­χεί και εκφρά­ζει το έργο και τις υπο­χρε­ώ­σεις της συγγραφέως
του… 

Η Matilda Bogner είναι …μάλ­λον δύσκο­λο να
κατη­γο­ρη­θεί για φιλο­ρω­σι­κές δια­κρί­σεις… Εντού­τοις το κεί­με­νό της δεν θα αρέσει
και πολύ στην ηγε­σία της Ουκρα­νί­ας… Ούτε σε αυτούς, που κινού­σαν τα νήμα­τα της προετοιμασίας
της όξυν­σης… Έναν χρό­νο πριν…

Επτά χρό­νια έχουν περά­σει από τις συγκρού­σεις στην
Οδησ­σό στις 2 Μαΐ­ου 2014 —μια από τις πολ­λές μαζι­κές συγκε­ντρώ­σεις που σημαδεύτηκαν
από βία το 2014— οι οποί­ες στοί­χι­σαν 48 ζωές (40 άνδρες, επτά γυναί­κες και ένα
αγό­ρι). Σε αντί­θε­ση με τις δια­δη­λώ­σεις του Μαϊ­ντάν, όπου συγκρού­σεις έγιναν
κυρί­ως μετα­ξύ δια­δη­λω­τών και αστυ­νο­μί­ας ή αντι­δια­δη­λω­τών που υπο­στη­ρί­ζο­νταν από
την αστυ­νο­μία ή των λεγό­με­νων «tytushki», οι συγκρού­σεις στην Οδησ­σό σημειώθηκαν
μετα­ξύ ατό­μων με δια­φο­ρε­τι­κές πολι­τι­κές από­ψεις για το μέλ­λον της Ουκρα­νί­ας και
την συνταγ­μα­τι­κή της συγκρό­τη­ση μετά την αλλα­γή της εθνι­κής κυβέρ­νη­σης ως
απο­τέ­λε­σμα των δια­δη­λώ­σε­ων στο Μαϊ­ντάν. Σε αντί­θε­ση με τις δια­δη­λώ­σεις του
Μαϊ­ντάν, στην Οδησ­σό, η αστυ­νο­μία ήταν παθη­τι­κή, ακό­μη και αμελής,
απο­τυγ­χά­νο­ντας να εξα­σφα­λί­σει την ασφά­λεια των συνε­λεύ­σε­ων και των
συμ­με­τε­χό­ντων τους. Ενώ υπάρ­χουν πολ­λά ανα­πά­ντη­τα ερω­τή­μα­τα σχε­τι­κά με αυτά τα
τρα­γι­κά γεγο­νό­τα στην Οδησ­σό, υπάρ­χουν τρία πράγ­μα­τα που είναι ξεκά­θα­ρα: 1) και
οι δύο πλευ­ρές των συγκρού­σε­ων ήταν βίαιες. 2) η αστυ­νο­μία απέ­τυ­χε να
δια­σφα­λί­σει την ασφά­λεια και 3) όλα τα θύμα­τα αξί­ζουν δικαιο­σύ­νη και οι
υπεύ­θυ­νοι για φόνους και θανά­τους θα πρέ­πει να λογο­δο­τή­σουν. Σήμε­ρα, επτά
χρό­νια μετά, δίνου­με απα­ντή­σεις σε επτά ερω­τή­σεις σχε­τι­κά με τα γεγο­νό­τα και
την κατά­στα­ση των ερευ­νών και των διώ­ξε­ων των υπευ­θύ­νων για τους βίαιους θανάτους.

1. Τι συνέ­βη στις 2 Μαΐ­ου 2014 στην Οδησσό;

Μετά το τέλος των δια­δη­λώ­σε­ων του Μαϊ­ντάν στο Κίεβο,
ομά­δες κατά του Μαϊ­ντάν στην Οδησ­σό – επι­κρι­τι­κές προς τη νεο­σύ­στα­τη κεντρική
κυβέρ­νη­ση – ζήτη­σαν την ομο­σπον­διο­ποί­η­ση της Ουκρα­νί­ας, ενώ οι υπο­στη­ρι­κτές του
Μαϊ­ντάν αντι­τά­χθη­καν σε αυτό.

Οι εντά­σεις στην Οδησ­σό αυξή­θη­καν μετά τις 19
Φεβρουα­ρί­ου 2014, όταν μια ομά­δα δια­δη­λω­τών «υπέρ της ενό­τη­τας» και τοπικών
δημο­σιο­γρά­φων δέχθη­καν επί­θε­ση από οργα­νω­μέ­νες ομά­δες μπρο­στά από την
περι­φε­ρεια­κή κρα­τι­κή διοί­κη­ση της Οδησ­σού. Τον Μάρ­τιο και τον Απρί­λιο του 2014,
ωστό­σο, οι δύο αντί­πα­λες ομά­δες πραγ­μα­το­ποιού­σαν συγκε­ντρώ­σεις στην Οδησ­σό κάθε
εβδο­μά­δα χωρίς σημα­ντι­κή βία.

Η παρου­σία των ομά­δων «υπέρ της ενό­τη­τας» ήταν
υπερ­βο­λι­κή σε αριθ­μούς και ανά­γκα­σε τις ομά­δες «υπέρ της ομο­σπον­δί­ας» να
δια­σκορ­πι­στούν: κάποιοι ανα­ζή­τη­σαν κατα­φύ­γιο στην κορυ­φή ενός εμπο­ρι­κού κέντρου
κοντά στο σημείο όπου γίνο­νταν οι συγκρού­σεις, άλλοι έτρε­ξαν σε ένα στρατόπεδο.
είχε στη­θεί στην πλα­τεία Kulykove Pole. Ενώ μια μεγά­λη ομά­δα οπα­δών «υπέρ της
ενό­τη­τας» έκα­νε πορεία προς το Kulykove Pole, επι­δει­κνύ­ο­ντας ανοι­χτά την
επι­θε­τι­κή τους στά­ση, η αστυ­νο­μία δεν πέτυ­χε να απα­ντή­σει, ούτε συγκρα­τού­σε το
επι­θε­τι­κό πλή­θος ούτε ασφά­λι­σε την πλατεία.

Όταν έφτα­σαν, τα άτο­μα που ήταν υπέρ της ενό­τη­τας κατέστρεψαν
το στρα­τό­πε­δο και οι οπα­δοί του «φεντε­ρα­λι­σμού» μπή­καν οδο­φράγ­μα­τα στη Βουλή
των Συν­δι­κά­των. Το επι­τε­λείο της Mission είδε και τις δύο πλευ­ρές να πετάνε
πέτρες και βόμ­βες μολό­τοφ και άκου­σαν τους ήχους των πυρο­βο­λι­σμών και από τις
δύο πλευ­ρές και στη συνέ­χεια είδε τη Βου­λή των Συν­δι­κά­των να καί­γε­ται. Οι
πυρο­σβέ­στες της Κρα­τι­κής Υπη­ρε­σί­ας Έκτα­κτης Ανά­γκης (SES) αντα­πο­κρί­θη­καν με
σημα­ντι­κή καθυ­στέ­ρη­ση σε πολυά­ριθ­μες κλή­σεις έκτα­κτης ανά­γκης που έγι­ναν από
αυτό­πτες μάρ­τυ­ρες, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου ενός συνα­δέλ­φου μας. Μέχρι να φτάσουν,
περί­που σαρά­ντα πέντε λεπτά μετά την πρώ­τη κλή­ση, είχαν χάσει τη ζωή τους
σαρά­ντα δύο άνθρω­ποι (34 άνδρες, 7 γυναί­κες και ένα αγό­ρι). Ελλεί­ψει των
υπη­ρε­σιών έκτα­κτης ανά­γκης, παρα­τη­ρή­σα­με κάποιους υπο­στη­ρι­κτές της «ενό­τη­τας»
να βοη­θούν τους παγι­δευ­μέ­νους αντι­πά­λους τους να εγκα­τα­λεί­ψουν το φλεγόμενο
κτί­ριο. Ωστό­σο, ορι­σμέ­νοι από αυτούς που σώθη­καν από το κτί­ριο χτυπήθηκαν
σκλη­ρά από το πλήθος.

2. Ποιο είναι το απο­τέ­λε­σμα και η παρού­σα κατάσταση
των ερευνών;

Μόνο ένα άτο­μο έχει κατη­γο­ρη­θεί για φόνο. Αυτό το
μέλος μιας ομά­δας «υπέρ της ενό­τη­τας» κατη­γο­ρεί­ται ότι πυρο­βό­λη­σε έναν φονικό
πυρο­βο­λι­σμό που σκό­τω­σε ένα μέλος των ομά­δων «υπέρ της ομο­σπον­δί­ας» κατά τη
διάρ­κεια των συγκρού­σε­ων στο κέντρο της πόλης. Ο φερό­με­νος ως δρά­στης ταυτοποιήθηκε
γρή­γο­ρα και συνε­λή­φθη στις 18 Μαΐ­ου 2014, ωστό­σο η υπό­θε­ση σημεί­ω­σε μικρή
πρό­ο­δο, με πολ­λα­πλές απο­λύ­σεις δικα­στών, δια­κο­πή των ακρο­ά­σε­ων από τους
υπο­στη­ρι­κτές του κατη­γο­ρου­μέ­νου και 18 μήνες απώ­λειας ως αναθεωρημένων
κατη­γο­ριών εισαγ­γε­λί­ας. Τα τελευ­ταία δύο χρό­νια, συστη­μι­κά προ­βλή­μα­τα στο
δικα­στι­κό σώμα, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της έλλει­ψης δικα­στών και της
υπο­χρη­μα­το­δό­τη­σης των δικα­στη­ρί­ων, καθώς και οι περιο­ρι­σμοί που σχε­τί­ζο­νται με
τον COVID-19, έχουν επι­βρα­δύ­νει περαι­τέ­ρω τη δίκη.

Η αστυ­νο­μία δεν έχει ταυ­το­ποι­ή­σει τους υπεύ­θυ­νους για
τις δολο­φο­νί­ες των άλλων πέντε ανδρών κατά τη διάρ­κεια των συγκρού­σε­ων στο
κέντρο της πόλης. Αντί να επι­κε­ντρω­θεί στον εντο­πι­σμό των δρα­στών των
δολο­φο­νιών, η αστυ­νο­μία επι­κέ­ντρω­σε τις προ­σπά­θειές της στη διε­ρεύ­νη­ση και τη
δίω­ξη των υπο­στη­ρι­κτών των «φιλο­μο­σπον­δια­κών» για τη συμ­με­το­χή τους σε
συγκρού­σεις. Η πιο αξιο­ση­μεί­ω­τη ποι­νι­κή υπό­θε­ση, που υπο­γραμ­μί­ζει τη μεροληψία
και τη μερο­λη­ψία της έρευ­νας και της δίω­ξης, είναι η υπό­θε­ση ενα­ντί­ον 19
υπο­τι­θέ­με­νων υπο­στη­ρι­κτών του «φεντε­ρα­λι­σμού» που κατη­γο­ρού­νται για συμμετοχή
στις ταρα­χές στο κέντρο της πόλης. Τον Σεπτέμ­βριο του 2017, το δικαστήριο
αθώ­ω­σε τους 19 κατη­γο­ρού­με­νους, τονί­ζο­ντας την ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κή έρευ­να και την
προ­κα­τει­λημ­μέ­νη και με πολι­τι­κά κίνη­τρα δίω­ξη των υπο­τι­θέ­με­νων υπο­στη­ρι­κτών του
«υπέρ της ομο­σπον­δί­ας». Πρό­σφα­τα, το Εφε­τείο του Μικο­λάιβ, εξε­τά­ζο­ντας την
έφε­ση της εισαγ­γε­λί­ας για την ετυ­μη­γο­ρία, έθε­σε την υπό­θε­ση σε ανα­μο­νή, ενώ
ανα­ζη­τά ορι­σμέ­νους από τους κατη­γο­ρού­με­νους που συστη­μα­τι­κά απέ­τυ­χαν να εμφανιστούν
στις ακροάσεις.

Σε σχέ­ση με την πυρ­κα­γιά στη Βου­λή των Συν­δι­κά­των, ενώ
υπήρ­χαν έρευ­νες για το ποιος άνα­ψε τις φωτιές, δεν υπήρ­ξαν απο­τε­λέ­σμα­τα και δεν
έχουν απαγ­γελ­θεί κατη­γο­ρί­ες σε υπο­στη­ρι­κτές και των δύο ομά­δων. Αντί­θε­τα, η
έρευ­να επι­κε­ντρώ­θη­κε στον ρόλο της αστυ­νο­μί­ας στη δια­σφά­λι­ση της ασφά­λειας των
ανθρώ­πων και στην πρό­λη­ψη της βίας (που ξεκί­νη­σε στο κέντρο της πόλης) και στο
ρόλο των αξιω­μα­τι­κών και αξιω­μα­τού­χων του SES, οι οποί­οι απέ­τυ­χαν να
αντα­πο­κρι­θούν επαρ­κώς στις κλή­σεις έκτα­κτης ανά­γκης και να αναπτύξουν
πυρο­σβέ­στες στο σημείο. Καμία από τις δικα­στι­κές δια­δι­κα­σί­ες σχε­τι­κά με τον
ρόλο των αξιω­μα­τού­χων της αστυ­νο­μί­ας ή του SES δεν έχει ολο­κλη­ρω­θεί. Η
επι­βρά­δυν­ση των δοκι­μών που σχε­τί­ζε­ται με τον COVID-19 συνέ­βα­λε στην περαιτέρω
παρά­τα­ση αυτών των διαδικασιών.

3. Δεδο­μέ­νου του χρό­νου, και με τόσα άλλα πιεστικά
ζητή­μα­τα στην Ουκρα­νία, για­τί είναι σημα­ντι­κό να συνε­χι­στούν αυτές οι έρευνες;

Τα θύμα­τα αξί­ζουν δικαιο­σύ­νη. Τα εγκλή­μα­τα πρέ­πει να
διώ­κο­νται και οι δρά­στες να λογο­δο­τούν ανε­ξάρ­τη­τα από τις πολι­τι­κές τους
πεποιθήσεις.

Σε σχέ­ση με τη βία της 2ας Μαΐ­ου 2014, η Ουκρανία
υπο­χρε­ού­ται – βάσει των περι­φε­ρεια­κών και διε­θνών συν­θη­κών για τα ανθρώπινα
δικαιώ­μα­τα, στις οποί­ες η Ουκρα­νία είναι συμ­βαλ­λό­με­νο μέρος – να εντο­πί­σει, να
διώ­ξει και να λογο­δο­τή­σει τους υπεύ­θυ­νους για τους θανά­τους 48 ατό­μων. Οι αρχές
πρέ­πει επί­σης να εξα­σφα­λί­σουν ίση και απο­τε­λε­σμα­τι­κή πρό­σβα­ση για όλα τα θύματα
και τις οικο­γέ­νειές τους στη δικαιο­σύ­νη και επαρ­κή, απο­τε­λε­σμα­τι­κή και ταχεία
απο­κα­τά­στα­ση της ζημί­ας που υπέστησαν.

Όταν οι αρχές απο­τυγ­χά­νουν να διε­ρευ­νή­σουν τις
παρα­βιά­σεις των ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των, οι άνθρω­ποι ανα­γκά­ζο­νται να αναζητήσουν
δικαιο­σύ­νη μέσω άλλων οδών. Σε μια σει­ρά πρό­σφα­των απο­φά­σε­ων του Ευρωπαϊκού
Δικα­στη­ρί­ου Ανθρω­πί­νων Δικαιω­μά­των για τις δια­δη­λώ­σεις του Μαϊ­ντάν, η Ουκρανία
δια­πι­στώ­θη­κε ότι παρα­βί­α­σε την υπο­χρέ­ω­σή της να ερευ­νά και να διώ­κει τις
παρα­βιά­σεις των ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των και δια­τά­χθη­κε να κατα­βά­λει αποζημίωση
στα θύμα­τα. Τέτοια ευρή­μα­τα επη­ρε­ά­ζουν αρνη­τι­κά τη διε­θνή φήμη της Ουκρανίας.

Η δίω­ξη των δρα­στών και η απο­κα­τά­στα­ση της ζημίας
συμ­βάλ­λουν επί­σης στην πρό­λη­ψη της επα­νά­λη­ψης των παρα­βιά­σε­ων. Τέλος, η αλήθεια
που απο­κα­λύ­φθη­κε κατά τη διάρ­κεια της ποι­νι­κής δια­δι­κα­σί­ας μπο­ρεί να
χρη­σι­μεύ­σει ως ισχυ­ρή βάση για τις προ­σπά­θειες συμφιλίωσης.

4. Πόσο ανε­ξάρ­τη­τες, δια­φα­νείς και δίκαιες είναι οι
έρευ­νες και οι δίκες;

Η παρα­κο­λού­θη­σή μας στις δίκες που σχε­τί­ζο­νται με τις
υπο­θέ­σεις της 2ας Μαΐ­ου 2014 έχει εγεί­ρει ιδιαί­τε­ρες ανη­συ­χί­ες σχε­τι­κά με την
ποι­νι­κή δια­δι­κα­σία που αφο­ρά όσους συμ­με­τεί­χαν στις συγκρούσεις.

Το ίδιο το δικα­στή­ριο δια­πί­στω­σε ότι η έρευ­να για την
υπό­θε­ση 19 υπο­στη­ρι­κτών του «υπέρ της ομο­σπον­δί­ας» ήταν μερο­λη­πτι­κή. Οι αρχές
ερεύ­νη­σαν μόνο την ανάρ­μο­στη συμπε­ρι­φο­ρά των «υπέρ της ομο­σπον­δί­ας» κατά τη
διάρ­κεια των συγκρού­σε­ων και όχι την ανάρ­μο­στη συμπε­ρι­φο­ρά των υπο­στη­ρι­κτών της
«ενό­τη­τας».

Παρα­τη­ρή­σα­με επί­σης έλλει­ψη ασφά­λειας και ασφάλειας
για δικα­στές και άλλους επαγ­γελ­μα­τί­ες νομι­κούς που απει­λή­θη­καν και δέχτηκαν
επί­θε­ση από υπο­στη­ρι­κτές της «ενό­τη­τας», προ­σπα­θώ­ντας να επη­ρε­ά­σουν τις
απο­φά­σεις ή τη συμπε­ρι­φο­ρά τους σε ποι­νι­κές υπο­θέ­σεις που σχε­τί­ζο­νται με τα
γεγο­νό­τα της 2ας Μαΐ­ου. Προ­κει­μέ­νου να δια­σφα­λι­στεί ότι τα μέλη του κινήματος
«υπέρ της ομο­σπον­δί­ας», που προ­σπά­θη­σαν να δημιουρ­γή­σουν δημό­σια ανα­τα­ρα­χή στο
κέντρο της πόλης, παρέ­μει­ναν υπό κρά­τη­ση, οι υπο­στη­ρι­κτές της «υπέρ της
ενό­τη­τας» προ­σπά­θη­σαν να ανα­γκά­σουν τους δικα­στές να λάβουν απο­φά­σεις για αυτό
το σκο­πό. Για παρά­δειγ­μα, στις 27 Νοεμ­βρί­ου 2015, αφού το πρω­τό­δι­κο δικαστήριο
απε­λευ­θέ­ρω­σε πέντε κατη­γο­ρού­με­νους «υπέρ της ομο­σπον­δί­ας» με εγγύ­η­ση. Μετά από
επι­θε­τι­κά αιτή­μα­τα των υπο­στη­ρι­κτών της «υπέρ της ενό­τη­τας», η εισαγγελία
άσκη­σε έφε­ση κατά της από­φα­σης του δικα­στή να χορη­γή­σει εγγύ­η­ση, αν και δεν
προ­βλε­πό­ταν από τη νομο­θε­σία εκεί­νη την επο­χή. Τρεις ημέ­ρες αργό­τε­ρα, περίπου
50 άνδρες εμπό­δι­σαν τον δικα­στή εφε­τεί­ου να φύγει από το γρα­φείο του μέχρι να
κινή­σει τη δια­δι­κα­σία έφε­σης και η αστυ­νο­μία δεν έκα­νε τίπο­τα για να
ξεμπλο­κά­ρει την αίθου­σα του δικα­στή και απλώς παρα­κο­λού­θη­σε τι συνέ­βαι­νε. Την
ίδια μέρα, οι οπα­δοί της «ενό­τη­τας» αρνή­θη­καν επί­σης να επι­τρέ­ψουν στους
δικα­στές του πρω­το­βάθ­μιου δικα­στη­ρί­ου, οι οποί­οι είχαν επι­τρέ­ψει την
απο­φυ­λά­κι­ση των κατη­γο­ρου­μέ­νων, να φύγουν από την αίθου­σα μέχρι να υπογράψουν
επι­στο­λές παραί­τη­σης, τις οποί­ες ωστό­σο απέ­συ­ραν την επό­με­νη μέρα. Στην περίπτωση
του οπα­δού «υπέρ της ενό­τη­τας» που κατη­γο­ρεί­ται για τη δολο­φο­νία ενός οπαδού
του κινή­μα­τος «υπέρ της ενό­τη­τας», άλλα μέλη του κινή­μα­τος «υπέρ της ενότητας»
διέ­κο­ψαν βίαια τις ακρο­ά­σεις και κακο­ποί­η­σαν φρα­στι­κά δικα­στές στις ακροάσεις
προ­κει­μέ­νου να τεθεί ενα­ντί­ον της υπό­θε­σης να πέσει. Η αστυ­νο­μία και πάλι δεν
εξα­σφά­λι­σε την ασφά­λεια των δικα­στι­κών αιθου­σών ούτε διε­ρεύ­νη­σε την παρέμβαση
στη δικαιοσύνη.

Μέλη ομά­δων «υπέρ της ενό­τη­τας» απεί­λη­σαν επί­σης να
σκο­τώ­σουν έναν δικη­γό­ρο που εκπρο­σω­πού­σε υπο­στη­ρι­κτές του «υπέρ της
ομο­σπον­δί­ας». Αργό­τε­ρα, ως απο­τέ­λε­σμα μιας σύγκρου­σης έξω από το δικα­στή­ριο με
ένα πλή­θος υπο­στη­ρι­κτών «υπέρ της ενό­τη­τας», ο δικη­γό­ρος υπέ­στη κάταγ­μα στο
δάχτυ­λό του. Παρό­λο που ορι­σμέ­να από αυτά τα περι­στα­τι­κά συνέ­βη­σαν παρου­σία της
αστυ­νο­μί­ας, κατα­γρά­φη­καν από κάμε­ρα ή οι δρά­στες εντο­πί­στη­καν από θύμα­τα ή
μάρ­τυ­ρες των επι­θέ­σε­ων, οι αντί­στοι­χες έρευ­νες απλώς παρέ­μει­ναν ανοι­χτές χωρίς
απτή πρό­ο­δο. Η ατι­μω­ρη­σία τέτοιων επι­θέ­σε­ων έχει λογι­κά επη­ρε­ά­σει το αίσθημα
ασφά­λειας των δικα­στών και των δικη­γό­ρων, θέτο­ντας έτσι σε κίν­δυ­νο την
ανε­ξαρ­τη­σία τους.

Ένα ευρύ­τε­ρο αίσθη­μα εκφο­βι­σμού και ατιμωρησίας
δημιουρ­γή­θη­κε επί­σης από επι­θέ­σεις ενα­ντί­ον συγ­γε­νών. Ομά­δες «υπέρ της
ενό­τη­τας» επι­τέ­θη­καν σε συγ­γε­νείς των θυμά­των της πυρ­κα­γιάς στο Σπί­τι των
Συν­δι­κά­των κατά τη διάρ­κεια εκδη­λώ­σε­ων μνή­μης το 2014-2016. Οι επι­θέ­σεις, σε
συν­δυα­σμό με την απο­τυ­χία της αστυ­νο­μί­ας να δια­σφα­λί­σει την ασφά­λεια του
εορ­τα­σμού και να διε­ρευ­νή­σει τέτοια περι­στα­τι­κά, δημιουρ­γούν την εντύ­πω­ση ότι
οι υπο­στη­ρι­κτές του «φεντε­ρα­λι­σμού» προ­στα­τεύ­ο­νται λιγό­τε­ρο από άλλους στην
Οδησ­σό. Η έλλει­ψη αίσθη­σης ασφά­λειας, ορα­τής προ­ό­δου και ευρεί­ας δημόσιας
απαί­τη­σης για δικαιο­σύ­νη σε αυτές τις υπο­θέ­σεις οδή­γη­σε τους συγ­γε­νείς των
θυμά­των να χάσουν την ελπί­δα και το ενδια­φέ­ρον τους να συμ­με­τά­σχουν στις
ακρο­ά­σεις του δικα­στη­ρί­ου, κάτι που σε πολ­λές περι­πτώ­σεις απο­δεί­χθη­κε το μόνο
απο­τε­λε­σμα­τι­κό μέσο για να δια­σφα­λι­στεί κάποια πρό­ο­δος προς τη δικαιοσύνη.

5. Για­τί οι δίκες που σχε­τί­ζο­νται με τις 2 Μαΐ­ου 2014
δεν προχωρούν;

Οι δίκες απο­τυγ­χά­νουν να προ­χω­ρή­σουν κυρί­ως λόγω
έλλει­ψης πολι­τι­κής βού­λη­σης. Τα επι­χει­ρή­μα­τα σχε­τι­κά με την πολυ­πλο­κό­τη­τα της
υπό­θε­σης ή τις δυσκο­λί­ες στο να παρα­στούν τα θύμα­τα στις δίκες δεν μπο­ρούν να
δικαιο­λο­γη­θούν επτά χρό­νια μετά τα γεγο­νό­τα. Η έλλει­ψη ασφά­λειας για τους
δικα­στές συνέ­βα­λε επί­σης στην απρο­θυ­μία τους να εκδι­κά­σουν τέτοιες υποθέσεις.
Αυτό μπο­ρεί να φανεί στην υπό­θε­ση κατά των 19 υπο­στη­ρι­κτών του «υπέρ της
ομο­σπον­δί­ας», η οποία ψηφί­στη­κε μετα­ξύ των τεσ­σά­ρων περι­φε­ρεια­κών δικαστηρίων
της Οδησ­σού πριν τελι­κά στα­λεί σε δικα­στή­ριο εκτός της Οδησ­σού τρία χρό­νια μετά
την παρα­πο­μπή της υπό­θε­σης σε δίκη. Ομοί­ως, από τον Ιού­νιο του 2015 έως τον
Ιανουά­ριο του 2017, η υπό­θε­ση ενα­ντί­ον του μονα­δι­κού υπο­στη­ρι­κτή της «υπέρ της
ενό­τη­τας» ψηφί­στη­κε μετα­ξύ και των τεσ­σά­ρων περι­φε­ρεια­κών δικα­στη­ρί­ων της
Οδησ­σού, γεγο­νός που οδή­γη­σε σε περαι­τέ­ρω καθυ­στέ­ρη­ση στη δίκη για περισσότερο
από ενά­μι­ση χρόνο.

6. Πώς μπο­ρούν οι φυγά­δες να οδη­γη­θούν στη δικαιοσύνη;

Αρκε­τά άτο­μα που διώ­χθη­καν σε σχέ­ση με τα γεγο­νό­τα της
2ας Μαΐ­ου κατά­φε­ραν να δια­φύ­γουν στο εξω­τε­ρι­κό, στην Κρι­μαία, στην Ουκρανία,
που κατέ­χε­ται από τη Ρωσι­κή Ομο­σπον­δία, ή σε εδά­φη που ελέγ­χο­νται από
αυτο­α­πο­κα­λού­με­νες «δημο­κρα­τί­ες» στην ανα­το­λι­κή Ουκρα­νία και παρα­μέ­νουν μακριά
από την ουκρα­νι­κή δικαιο­σύ­νη. Περι­λαμ­βά­νουν στε­λέ­χη υψη­λού επι­πέ­δου από την
αστυ­νο­μία και το SES, καθώς και υπο­στη­ρι­κτές του «φιλο­μο­σπον­δια­κού». Τον
Οκτώ­βριο του 2014, το Κοι­νο­βού­λιο εισή­γα­γε μια δια­δι­κα­σία για την ερή­μην δίωξη,
η οποία επι­τρέ­πει τη δίω­ξη των φυγό­δι­κων εν απου­σία τους.

Ωστό­σο, σύμ­φω­να με τον Κώδι­κα Ποι­νι­κής Δικο­νο­μί­ας, οι
κατα­δι­κα­σθέ­ντες ερή­μην δεν δικαιού­νται αυτο­προ­σώ­πως επα­νεκ­δί­κα­ση της υπόθεσής
τους, κάτι που απαι­τεί­ται από τα διε­θνή πρό­τυ­πα ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των. Ως εκ
τού­του, οι χώρες στις οποί­ες κατα­φεύ­γουν μπο­ρούν να αρνη­θούν νομί­μως την έκδοσή
τους στην Ουκρα­νία. Αν δεν γίνουν τρο­πο­ποι­ή­σεις στον Κώδι­κα Ποι­νι­κής Δικονομίας
για να διορ­θω­θεί αυτό, όλες οι προ­σπά­θειες που κατα­βλή­θη­καν για τη δίω­ξη των
δρα­στών παρα­βιά­σε­ων των ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των στην Ουκρα­νία θα είναι μάταιες, καθώς
οι ετυ­μη­γο­ρί­ες που εκδό­θη­καν ερή­μην θα είναι πιθα­νό­τα­τα μη εκτελεστές.

7. Μπο­ρού­με να ελπί­ζου­με σε κάποια πρόοδο;

Προ­κει­μέ­νου να απο­φευ­χθούν περαι­τέ­ρω καθυστερήσεις
στις δίκες της 2ας Μαΐ­ου, τα δικα­στή­ρια θα πρέ­πει να τους χορη­γή­σουν καθεστώς
προ­τε­ραιό­τη­τας. Οι δικα­στές και οι διά­δι­κοι στη δια­δι­κα­σία, συμπεριλαμβανομένων
των εισαγ­γε­λέ­ων, των δικη­γό­ρων και των συγ­γε­νών των θυμά­των, θα πρέ­πει να
απο­λαμ­βά­νουν επαρ­κούς επι­πέ­δου ασφά­λειας, ακό­μη και στις αίθου­σες του
δικα­στη­ρί­ου, ώστε να επι­τρα­πεί η απο­τε­λε­σμα­τι­κή διε­ξα­γω­γή των δίκες.
Προ­κει­μέ­νου να δια­σφα­λι­στεί η δια­φά­νεια και η αμε­ρο­λη­ψία των εν εξελίξει
ερευ­νών, το Γρα­φείο του Γενι­κού Εισαγ­γε­λέα θα πρέ­πει να εξε­τά­σει τη μεταφορά
τους από την Οδησ­σό στο Κίεβο.

Επι­πλέ­ον, η έλλει­ψη προ­ό­δου στη δια­δι­κα­σία έφε­σης κατά
19 υπο­στη­ρι­κτών του «φεντε­ρα­λι­σμού» τα τελευ­ταία τρία χρό­νια λόγω της αποτυχίας
του δικα­στη­ρί­ου και της αστυ­νο­μί­ας να υπο­χρε­ώ­σουν την παρου­σία των
κατη­γο­ρου­μέ­νων, μας κάνει να ανα­ρω­τιό­μα­στε αν θα μάθου­με ποτέ ποιος ήταν
υπεύ­θυ­νος για τις συγκρού­σεις που τελι­κά έλη­ξαν με την απώ­λεια 48 ανθρώπινων
ζωών.

Επτά χρό­νια μετά, μπο­ρεί να φαί­νε­ται ότι τα εμπόδια
είναι ανυ­πέρ­βλη­τα και δεν θα μπο­ρού­σαν να ανα­μέ­νο­νται περαι­τέ­ρω αποτελέσματα.
Αλλά η πρό­ο­δος είναι δυνα­τή. Έχου­με δει τον περα­σμέ­νο χρό­νο, για παράδειγμα,
ορι­σμέ­νες σημα­ντι­κές προ­ό­δους στη διε­ρεύ­νη­ση των γεγο­νό­των του Μαϊ­ντάν στο
Κίε­βο, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της ταυ­το­ποί­η­σης ατό­μων που τώρα κατη­γο­ρού­νται ότι
προ­κά­λε­σαν το θάνα­το δια­δη­λω­τών και ενός ατό­μου που έχα­σε τη ζωή του στη φωτιά
στο Κόμ­μα του Γρα­φείο Περι­φε­ρειών. Επι­πλέ­ον, η ιστο­ρία είναι γεμά­τη με
παρα­δείγ­μα­τα διώ­ξε­ων που έχουν συμ­βεί ακό­μη και δεκα­ε­τί­ες μετά από σοβαρές
παρα­βιά­σεις των ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των. Δοκι­μές ερή­μην είναι επί­σης δυνατές.
Μολο­νό­τι η τιμω­ρη­τι­κή πτυ­χή τέτοιων δικών μπο­ρεί να αμφι­σβη­τη­θεί, μπο­ρούν να
βοη­θή­σουν στην απο­νο­μή δικαιο­σύ­νης στα θύμα­τα, να επι­τρέ­ψουν την απο­ζη­μί­ω­ση, να
προ­ω­θή­σουν τη συμ­φι­λί­ω­ση, να δημιουρ­γή­σουν ένα ιστο­ρι­κό αρχείο και να
καθο­ρί­σουν μελ­λο­ντι­κά εγκλήματα.

Σε τελι­κή ανά­λυ­ση, αυτό που χρειά­ζε­ται είναι η
πολι­τι­κή βού­λη­ση για τη δια­σφά­λι­ση της δικαιο­σύ­νης σε αυτές τις υποθέσεις.Η
έβδο­μη επέ­τειος είναι η τέλεια αφορ­μή για τις αρχές να ανα­λά­βουν σθε­να­ρή δράση
για να προ­χω­ρή­σουν στη λογο­δο­σία σε σχέ­ση με τα γεγο­νό­τα της 2ας Μαΐ­ου 2014 και
να δεί­ξουν ότι ο κανό­νας ο νόμος είναι μια κατευ­θυ­ντή­ρια αρχή στην Ουκρανία,
παρά ένα προ­κα­τει­λημ­μέ­νο σύστη­μα που βασί­ζε­ται σε πολι­τι­κές θέσεις.

Τα δικα­στή­ρια θα πρέ­πει να δώσουν προ­τε­ραιό­τη­τα σε
αυτές τις υπο­θέ­σεις για να απο­δεί­ξουν ότι η λογο­δο­σία μπο­ρεί να επι­τευ­χθεί, ανεξάρτητα
από τη συμ­με­το­χή των φερό­με­νων ως δρα­στών. Το Κοι­νο­βού­λιο θα πρέ­πει επί­σης να
τρο­πο­ποι­ή­σει τον Κώδι­κα Ποι­νι­κής Δικο­νο­μί­ας για να επι­τρέ­ψει σε όσους διέφυγαν
από την Ουκρα­νία να δικα­στούν ερή­μην σε πλή­ρη συμ­μόρ­φω­ση με το δικαί­ω­μά τους
για εκ νέου δίκη, επι­τρέ­πο­ντας έτσι τη μελ­λο­ντι­κή έκδο­σή τους.

Όλα τα θύμα­τα αξί­ζουν δικαιο­σύ­νη και η Ουκρα­νία αξίζει
το κρά­τος δικαίου.

*Η Matilda Bogner εργά­ζε­ται στο σύστη­μα του
ΟΗΕ από το 2006. Ήταν επι­κε­φα­λής των Περι­φε­ρεια­κών Γρα­φεί­ων του OHCHR στην Κεντρι­κή Ασία, τον
Ειρη­νι­κό και τη Νοτιο­α­να­το­λι­κή Ασία. Επί­σης, ήταν επι­κε­φα­λής του τμήματος
Ανθρω­πί­νων Δικαιω­μά­των, Μετα­βα­τι­κής Δικαιο­σύ­νης και Κρά­τους Δικαί­ου της
Απο­στο­λής Υπο­στή­ρι­ξης των Ηνω­μέ­νων Εθνών στη Λιβύη και πιο πρό­σφα­τα ήταν η
Ανώ­τε­ρη Σύμ­βου­λος Ανθρω­πί­νων Δικαιω­μά­των του ΟΗΕ στη Λευ­κο­ρω­σία. Πριν από αυτό,
εργά­στη­κε για τα ανθρώ­πι­να δικαιώ­μα­τα για εννέα χρό­νια στην περιο­χή της Ευρώπης
και της Κεντρι­κής Ασί­ας και μιλά άπται­στα ρωσι­κά. Έχει νομι­κή εκπαί­δευ­ση και
εργά­στη­κε επί­σης ως δικη­γό­ρος ποι­νι­κής υπε­ρά­σπι­σης στην Αυστρα­λία. Είναι παντρε­μέ­νη και έχει τέσ­σε­ρα παιδιά.