Το μοντέλο είναι Πανευρωπαϊκό…

Το ό,τι η χώρα μας απο­τε­λεί πει­ρα­μα­τό­ζωο για την επι­βο­λή ενός νέου τύπου εργα­σια­κών σχέ­σε­ων την ώρα των στρι­μωγ­μά­των του Δυτι­κού -του­λά­χι­στον- καπι­τα­λι­σμού έχει γρα­φεί από πολ­λούς και τεκ­μη­ριω­μέ­να. Και για μεν την “ψωρο­κώ­σται­να” υπάρ­χει μία ευρέ­ως κυκλο­φο­ρού­σα δικαιο­λο­γία: η χώρα βρί­σκε­ται σε κρί­ση… Πώς να μην βου­λιά­ξουν μισθοί, συντά­ξεις, κοι­νω­νι­κές παρο­χές κ.λ.π.;;; 

Αν αυτό το επι­χεί­ρη­μα εμπε­ριεί­χε στοι­χειώ­δη αλή­θεια, τότε στην “πανί­σχυ­ρη” οικο­νο­μι­κά Γερ­μα­νία, οι εργα­ζό­με­νοι θα έπρε­πε να βρί­σκο­νται στα πρό­θυ­ρα του εργα­σια­κού Παρα­δεί­σου έτοι­μοι να δια­βούν την πύλη της από­λυ­της ευτυ­χί­ας…. Το άρθρο του Χρή­σου Πρα­μα­ντιώ­τη, που αντι­γρά­φου­με από την ISKRA μας απο­κα­λύ­πτει λεπτο­μέ­ρειες του Γερ­μα­νι­κού …Εργα­σια­κού Παραδείσου…

Η Απο­κτή­νω­ση της Αγο­ράς Εργασίας

ΜΟΝΤΕΛΟ ΠΡΟΣ ΕΞΑΓΩΓΗ ΣΕ
ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΤΟ ΓΕΡΜΑΝΙΚΟ «ΘΑΥΜΑ»

Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΡΑΜΑΝΤΙΩΤΗ*

Πρέ­πει οπωσ­δή­πο­τε να συνε­χι­στεί στην αγορά
εργα­σί­ας η μεταρ­ρυθ­μι­στι­κή πνοή που έχει κατα­λά­βει τη νεο­φι­λε­λεύ­θε­ρη Ε.Ε. Αυτό
απο­φά­σι­σε το Συμ­βού­λιο των Υπουρ­γών Εργα­σί­ας στην τελευ­ταία συνε­δρί­α­σή του, την
προη­γού­με­νη εβδο­μά­δα. Για να δια­τη­ρη­θεί η μεταρ­ρυθ­μι­στι­κή πνοή, μάλιστα,
επι­στρα­τεύ­ο­νται μια σει­ρά εκφρά­σεις που ηχούν «άκα­κες» στα αφτιά: Επέν­δυ­ση στο
ανθρώ­πι­νο κεφά­λαιο μέσω της εκπαί­δευ­σης και της κατάρ­τι­σης για την αύξη­ση της
παρα­γω­γι­κό­τη­τας. Επα­νέ­ντα­ξη των μακρο­χρό­νια ανέρ­γων στην αγο­ρά εργασίας.
Βελ­τί­ω­ση των φορο­λο­γι­κών συστη­μά­των για να υπο­στη­ρί­ξουν τη δημιουρ­γία θέσεων
εργα­σί­ας. Εκσυγ­χρο­νι­σμός των συστη­μά­των κοι­νω­νι­κής προ­στα­σί­ας για να παρέχουν
απο­τε­λε­σμα­τι­κή προ­στα­σία για όλους.

Μέχρι εδώ, τίπο­τε και­νούρ­γιο. Οι ειδι­κοί του μάρκετινγκ
έχουν ρίξει όλα τα όπλα τους στην προ­σπά­θεια να βρουν τις όμορ­φες εκφρά­σεις που
θα απο­κρύ­πτουν την πραγ­μα­τι­κό­τη­τα της αγο­ράς εργα­σί­ας στην Ευρώ­πη. Μια ματιά
στην Ελλά­δα της εκτε­τα­μέ­νης ανερ­γί­ας και της διευ­ρυ­μέ­νης ημια­νερ­γί­ας θα μπορούσε
να είναι απο­κα­λυ­πτι­κή για τις «κατευ­θυ­ντή­ριες γραμ­μές στις πολιτικές
απα­σχό­λη­σης». Ούτε κι αυτό όμως είναι ολό­κλη­ρη η εικόνα.

Για­τί; Απλού­στα­τα, διό­τι στην πρω­το­πο­ρία της εργασιακής
απορ­ρύθ­μι­σης, ακό­μη πιο μπρο­στά κι από την Ελλά­δα των μνη­μο­νί­ων, βρί­σκε­ται εδώ
και χρό­νια η Γερ­μα­νία. Δεν είναι μόνο τα χαμη­λά μερο­κά­μα­τα και οι διαβόητες
πλέ­ον mini jobs. Είναι πολύ περισ­σό­τε­ρο ένα ολό­κλη­ρο σύστη­μα πραγ­μα­τι­κού καιάδα
για εργα­ζό­με­νους και άνερ­γους, που δημιούρ­γη­σε το «γερ­μα­νι­κό εργα­σια­κό θαύμα»
των αρχών του 21ου αιώ­να. Ένα «θαύ­μα» προς εξα­γω­γή, βεβαίως.

ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΥΜΑ

Καλε­σμέ­νος του Ινστι­τού­του Ρόζα Λούξεμπουργκ
βρέ­θη­κε στην Ελλά­δα τις προη­γού­με­νες μέρες ο καθη­γη­τής Εργα­σια­κών Σχέ­σε­ων του
Πανε­πι­στη­μί­ου της Γένας, Κλά­ους Ντέ­ρε. Σε συνα­ντή­σεις και ενη­με­ρώ­σεις που
πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν τις προη­γού­με­νες μέρες, ο Ντέ­ρε είχε την ευκαι­ρία να αναλύσει
το γερ­μα­νι­κό εργα­σια­κό μοντέ­λο. Να απο­δο­μή­σει, για την ακρί­βεια, το γερμανικό
εργα­σια­κό θαύ­μα που προ­κα­λεί ρίγη ενθου­σια­σμού στους κύκλους των νεοφιλελεύθερων
δια­νο­ού­με­νων. Η γλώσ­σα των γερ­μα­νι­κών αριθ­μών δεί­χνει ότι το ποσο­στό των ανέργων
πέφτει για πρώ­τη φορά μετά από πολ­λά χρό­νια, η αμει­βό­με­νη εργα­σία αγγίζει
επί­πε­δα ρεκόρ, εμφα­νί­ζο­νται αξιο­ση­μεί­ω­τες ελλεί­ψεις ειδι­κευ­μέ­νου προ­σω­πι­κού σε
κάποιους τομείς της αγο­ράς εργασίας.

«Όποιος πει κάτι αρνη­τι­κό για το γερ­μα­νι­κό εργασιακό
μοντέ­λο, συνα­ντά την έκπλη­ξη των συνο­μι­λη­τών του», λέει ο Ντέ­ρε, που συν­δέ­ει το
«εργα­σια­κό θαύ­μα» της Γερ­μα­νί­ας με τις μεταρ­ρυθ­μί­σεις Χαρτς επί καγκε­λα­ρί­ας του
σοσιαλ­δη­μο­κρά­τη Σρέ­ντερ. Πίσω από το θαύ­μα, λέει ο Ντέ­ρε, «κρύ­βε­ται μια
τρο­μα­κτι­κή επι­στρο­φή και επέ­κτα­ση της ανα­ξιο­πρε­πούς εργα­σί­ας. Μια κατά­στα­ση όπου
η διεύ­ρυν­ση των συν­θη­κών ανα­σφα­λούς εργα­σί­ας και δια­βί­ω­σης θα επι­βάλ­λει την
πει­θαρ­χία ακό­μη και σε εκεί­νες τις κοι­νω­νι­κές ομά­δες που βρί­σκο­νται ακό­μη σε
σχε­τι­κά στα­θε­ρές συνθήκες».

«Την ίδια στιγ­μή που παρα­τη­ρεί­ται αριθμός-ρεκόρ
απα­σχο­λού­με­νων και η επί­ση­μη ανερ­γία παρου­σιά­ζει πτω­τι­κή πορεία», λέει ο Ντέρε,
«η πραγ­μα­τι­κό­τη­τα άλλα δεί­χνει». Πράγ­μα­τι, στη μελέ­τη του η οποία την
προη­γού­με­νη εβδο­μά­δα κυκλο­φό­ρη­σε μετα­φρα­σμέ­νη στα ελλη­νι­κά (Το γερμανικό
εργα­σια­κό θαύ­μα- Μοντέ­λο για την Ευρώ­πη; Έκδο­ση του Ιδρύ­μα­τος Ρόζα
Λού­ξε­μπουργκ), ο καθη­γη­τής δεί­χνει με αριθ­μούς ότι «ο όγκος των ολοκληρωμένων
και πλη­ρω­μέ­νων ωρών εργα­σί­ας μετα­ξύ 1991 και 2012 έχει μειω­θεί εμφανώς
περισ­σό­τε­ρο από 10%. Ακό­μη και μετά την κρί­ση του 2008-2009 ο αριθ­μός των
εργα­ζο­μέ­νων αυξή­θη­κε αρχι­κά γρη­γο­ρό­τε­ρα από ό,τι ο όγκος των ωρών εργασίας.
[…] Η αύξη­ση της απα­σχό­λη­σης δια­πι­στώ­νε­ται όχι απο­κλει­στι­κά, αλλά σε μεγάλο
βαθ­μό, στις επι­σφα­λείς δουλειές».

Ο
μειω­μέ­νος όγκος εργα­σί­ας συνο­δεύ­ε­ται από τη συνε­χό­με­νη αύξη­ση της μη-τυπικής
απα­σχό­λη­σης: «Ήδη, πριν από την κρί­ση το ποσο­στό της προ­σω­ρι­νής απα­σχό­λη­σης, των
συμ­βά­σε­ων ορι­σμέ­νου χρό­νου, της μερι­κής απα­σχό­λη­σης και της ελά­χι­στης εγγυημένης
απα­σχό­λη­σης (“μίνι” και “μίντι” δου­λειές) αυξή­θη­κε κατά 46,2% μέσα σε δέκα
χρό­νια (1998-2008). Το 2008, 7,7 εκα­τομ­μύ­ρια εργα­ζό­με­νοι κι εργα­ζό­με­νες δούλευαν
με τις λεγό­με­νες “άτυ­πες” σχέ­σεις απα­σχό­λη­σης (22,9 εκα­τομ­μύ­ρια δού­λευαν με
κανο­νι­κή απα­σχό­λη­ση). Σε αυτούς ήρθαν να προ­στε­θούν 2,1 εκατομμύρια
αυτο­α­πα­σχο­λού­με­νοι και αυτο­α­πα­σχο­λού­με­νες. Η ανο­δι­κή τάση της μη τυπικής
απα­σχό­λη­σης συνε­χί­στη­κε και μετά την κρίση».

Ταυ­τό­χρο­να, ένα αξιο­ση­μεί­ω­το 23% των εργαζομένων
απα­σχο­λού­νται στη Γερ­μα­νία στο χαμη­λό­μι­σθο τομέα, που σημαί­νει ότι βγάζουν
λιγό­τε­ρα από τα δύο τρί­τα του λεγό­με­νου μέσου μισθού (σταθ­μι­σμέ­νος μέσος όρος
μισθών). Σχε­δόν οι μισοί εργα­ζό­με­νοι σε μη-τυπι­κή απα­σχό­λη­ση, αλλά και το 10,6%
των κατό­χων θέσε­ων πλή­ρους απα­σχό­λη­σης, εργά­ζο­νται σε χαμη­λά αμειβόμενους
τομείς. «Η Γερ­μα­νία με την εκτε­τα­μέ­νη χαμη­λό­μι­σθη απα­σχό­λη­σή της βρί­σκε­ται στη
δεύ­τε­ρη θέση στην Ευρώ­πη, πίσω από τη βαλ­τι­κή Δημο­κρα­τία της Λιθουανίας.
Συνο­λι­κά, το 42,6% των χαμη­λό­μι­σθων εργά­ζο­νται με μια τυπι­κή σχέ­ση εργα­σί­ας (20
και περισ­σό­τε­ρες ώρες την εβδο­μά­δα). Τα υψη­λό­τε­ρα ποσο­στά τα συνα­ντά­με στις
γυναί­κες (30,5%) και στους εργα­ζο­μέ­νους κι εργα­ζό­με­νες χαμη­λής εξειδίκευσης
(45,6%). Τα τρία τέταρ­τα περί­που του συνό­λου των χαμη­λό­μι­σθων διαθέτουν
ολο­κλη­ρω­μέ­νη επαγ­γελ­μα­τι­κή κατάρ­τι­ση ή είναι κάτο­χοι ακό­μη και πτυχίου
πανεπιστημίου».

Σημειώ­νε­ται ότι όλα τα
παρα­πά­νω συμ­βα­δί­ζουν με τη στρα­τη­γι­κή χρη­σι­μο­ποί­η­ση της ενοι­κια­ζό­με­νης εργασίας
και των συμ­βά­σε­ων έργου. Ενώ αρχι­κά οι ενοι­κια­ζό­με­νοι εργαζόμενοι
χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν για να απορ­ρο­φή­σουν τον αντί­κτυ­πο από την από­το­μη άνο­δο της
παρα­γω­γής και την έλλει­ψη προ­σω­πι­κού, τώρα εμφα­νί­ζε­ται μια δια­φο­ρε­τι­κή τάση. Σε
πολ­λές περιο­χές της χώρας υπάρ­χουν εται­ρί­ες όπου οι ενοι­κια­ζό­με­νοι αναλαμβάνουν
βασι­κά καθήκοντα.

ΟΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΧΑΡΤΣ

Το σημείο τομής για τη Γερ­μα­νία, στον τομέα των
εργα­σια­κών σχέ­σε­ων, ήταν οι μεταρ­ρυθ­μί­σεις Χαρτς, μία βασι­κή πλευ­ρά των οποίων
ήταν να κατα­πο­λε­μη­θεί «ο ιός της απρο­θυ­μί­ας για εργα­σία» και να εγκα­θι­δρυ­θεί η
απα­ραί­τη­τη ευε­λι­ξία. Ένα βασι­κό εργα­λείο γι’ αυτό, ήταν οι συντο­μό­τε­ρες περίοδοι
παρο­χής του επι­δό­μα­τος τύπου Ι (το πλή­ρες επί­δο­μα ανερ­γί­ας) και η ρύθμιση
επι­δό­μα­τος τύπου ΙΙ. Αυτό το τελευ­ταίο είναι το «επί­δο­μα Χαρτς 4, ένα μειωμένο
επί­δο­μα το οποίο παρέ­χε­ται είτε αν δεν υπάρ­χει δικαί­ω­μα στην παρο­χή του
επι­δό­μα­τος τύπου Ι είτε μετά τη λήξη της περιό­δου παρο­χής του πλή­ρους επιδόματος
(η παρο­χή ή μη επι­δό­μα­τος τύπου ΙΙ εξαρ­τά­ται από την ύπαρ­ξη και το ύψος των
ατο­μι­κών απο­τα­μιεύ­σε­ων, την οικο­νο­μι­κή κατά­στα­ση του/της συζύ­γου, την ύπαρ­ξη ή
μη ασφά­λειας ζωής κ.ά.).

Παίρ­νο­ντας για
οδη­γό τη μελέ­τη του Καθη­γη­τή Ντέ­ρε, ας απο­κω­δι­κο­ποι­ή­σου­με τα παρα­πά­νω: «Με τις
ανά­λο­γες νομο­θε­τι­κές ρυθ­μί­σεις οι βασι­κοί συντε­λε­στές του κοι­νω­νι­κού βοηθήματος
τύπου ΙΙ (Χαρτς 4) εξι­σώ­νο­νται, έπει­τα από τον πρώ­το χρό­νο ανερ­γί­ας, με το
προη­γού­με­νο επί­δο­μα κοι­νω­νι­κής πρό­νοιας. Οι υπη­ρε­σί­ες απα­σχό­λη­σης έχουν τώρα
αυξη­μέ­νες αρμο­διό­τη­τες ελέγ­χου της ιδιω­τι­κής ζωής των δικαιού­χων επι­δο­μά­των και
παρέμ­βα­σης στις συν­θή­κες δια­βί­ω­σης και στην περιου­σια­κή τους κατάσταση.
Επι­πλέ­ον, επα­νε­ξε­τά­ζε­ται διαρ­κώς η ανά­γκη των δικαιού­χων για επι­δό­μα­τα. Ατομικά
περιου­σια­κά στοι­χεία όπως απο­τα­μιεύ­σεις και εισο­δή­μα­τα στο πλαί­σιο μιας
“κοι­νό­τη­τας κοι­νού συμ­φέ­ρο­ντος”, όπως η συγκα­τοί­κη­ση ανθρώ­πων στο ίδιο
νοι­κο­κυ­ριό, θεω­ρού­νται αντι­στάθ­μι­σμα σε μια πιθα­νή διεκ­δί­κη­ση κοινωνικής
παρο­χής». Πέραν τού­του, η ικα­νό­τη­τα για εργα­σία έχει επα­να­προσ­διο­ρι­στεί εντελώς.
Ικα­νός να εργα­στεί θεω­ρεί­ται όποιος μπο­ρεί να δου­λέ­ψει επ’ αμοι­βή για
περισ­σό­τε­ρο από τρεις ώρες την ημέ­ρα. Οι δικαιού­χοι επι­δο­μά­των πρέ­πει να είναι
προ­ε­τοι­μα­σμέ­νοι να αλλά­ξουν τόπο δια­μο­νής για να βρουν δου­λειά και να δουλεύουν
με χαμη­λό­τε­ρους μισθούς και λιγό­τε­ρη εξει­δί­κευ­ση απ’ ό,τι προη­γου­μέ­νως. Αποδεκτή
θεω­ρεί­ται κάθε εργα­σία, την οποία οι άνερ­γοι έχουν τη σωμα­τι­κή, πνευ­μα­τι­κή και
ψυχι­κή ικα­νό­τη­τα να την εκτε­λέ­σουν. Καθώς η απόρ­ρι­ψη ευκαι­ριών απασχόλησης
μπο­ρεί να επι­φέ­ρει κυρώ­σεις, οι ενδια­φε­ρό­με­νοι ανα­γκά­ζο­νται να ελαχιστοποιήσουν
ακό­μη και τις απαι­τή­σεις τους σε σχέ­ση με το μισθό και την ποιό­τη­τα της
εργα­σί­ας. Στην περί­πτω­ση που οι άνερ­γοι δεν τηρή­σουν τις συμ­φω­νί­ες που συνάπτουν
με τους/τις εκπρο­σώ­πους της Υπη­ρε­σί­ας Απα­σχό­λη­σης (συμ­βού­λους κοινωνικής
υπο­στή­ρι­ξης, μεσά­ζο­ντες) οι αρμό­διες Αρχές μπο­ρούν να μειώ­σουν τα επι­δό­μα­τά τους
και να αντι­κα­τα­στή­σουν τη χρη­μα­τι­κή στή­ρι­ξη με κουπόνια
τροφίμων».

Για να κλεί­σου­με όπως
αρχί­σα­με, το γερ­μα­νι­κό μοντέ­λο τελι­κά υπο­δει­κνύ­ει στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα και τους
στό­χους που κρύ­βο­νται πίσω από όλα τα προ­γράμ­μα­τα για την «προ­στα­σία της
εργα­σί­ας» και τις κατευ­θυ­ντή­ριες αρχές για τις οποί­ες κατά και­ρούς κάνουν λόγο
τα ευρω-επι­τε­λεία. Την επό­με­νη φορά που θα δια­βά­σου­με για μεταρ­ρύθ­μι­ση στην
αγο­ρά εργα­σί­ας, ας ξανα­ρί­ξου­με μια ματιά σε αυτές τις σελί­δες. Έτσι, για να
απο­κω­δι­κο­ποι­ή­σου­με το μεταρ­ρυθ­μι­στι­κό οίστρο που έχει συνε­πά­ρει την
Ε.Ε.

ΜΙΑ ΝΕΑ ΚΑΤΩ ΤΑΞΗ
ΑΝΘΡΩΠΩΝ

Η ΕΥΑΛΩΤΗ ΖΩΝΗ ΚΑΙ Ο ΣΤΙΓΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΧΑΡΤΣ
4

Σε όλο αυτό το πλέγ­μα υπο­χρε­ώ­σε­ων, όπου
ελέγ­χε­ται βίαια όλη η ιδιω­τι­κή ζωή των επι­δο­μα­τού­χων (ο Ντέ­ρε διη­γεί­ται στις
συζη­τή­σεις του πολ­λά στιγ­μιό­τυ­πα αυτού του ελέγ­χου), το πιο τρο­μα­κτι­κό είναι
ίσως η εγκα­θί­δρυ­ση ενός πραγ­μα­τι­κού καιά­δα, που δεν έχει να ζηλέ­ψει και πολλά
από το διωγ­μό ομά­δων πλη­θυ­σμού στα χρό­νια των ναζί. Όποιος πάρει το επίδομα
Χαρτς 4, λέει ο Κλά­ους Ντέ­ρε, «ανα­γκά­ζε­ται να υιο­θε­τή­σει έναν συγκε­κρι­μέ­νο τρόπο
ζωής, δια­φο­ρο­ποιεί­ται από την υπό­λοι­πη κοι­νω­νία, μένει στο περι­θώ­ριο της
κοι­νω­νί­ας. Δημιουρ­γεί­ται μια νέα κάτω τάξη ανθρώ­πων. Οι υπό­λοι­ποι κάνουν το παν
για να μη φτά­σουν εκεί. Όποιος μεί­νει άνερ­γος αγω­νί­ζε­ται να κάνει μία, δύο,
τρεις μίνι δου­λειές για να μη φτά­σει να πάρει το επί­δο­μα Χαρτς
4».

Εμπει­ρι­κή έρευ­να που διε­ξή­χθη μεταξύ
των ετών 2006 και 2012, δεί­χνει ακρι­βώς αυτόν τον στιγ­μα­τι­σμό. «Όσο περισσότερο
παρα­μέ­νεις στη λήψη επι­δό­μα­τος, τόσο μεγα­λύ­τε­ρη είναι η πίε­ση να απο­κτή­σεις μια
νοο­τρο­πία και συμπε­ρι­φο­ρά επι­βί­ω­σης η οποία σε δια­κρί­νει από την υπόλοιπη
κοι­νω­νία» γρά­φει ο Ντέ­ρε. «Όσο αυξά­νε­ται η χρο­νι­κή διάρ­κεια της λήψης παροχών,
οι ερω­τη­θέ­ντες και ερω­τη­θεί­σες είναι υπο­χρε­ω­μέ­νοι και υπο­χρε­ω­μέ­νες να
συμ­βι­βα­στούν με τις ελλεί­ψεις σε υλι­κούς πόρους, με την περιο­ρι­σμέ­νη κοινωνική
ανα­γνώ­ρι­ση και με έναν στε­νό γρα­φειο­κρα­τι­κό έλεγ­χο της καθη­με­ρι­νής τους ζωής. Αν
συμ­βι­βα­στούν, αυτό τους δια­χω­ρί­ζει από την υπό­λοι­πη κοι­νω­νία. Αν διαχωριστούν,
κάνουν τον τρό­πο ζωής τους αντι­κεί­με­νο συλ­λο­γι­κής απα­ξί­ω­σης. Αλλά ακρι­βώς επειδή
οι δικαιού­χοι προ­σαρ­μό­ζο­νται σε δυσμε­νείς συν­θή­κες γίνο­νται στό­χος αρνητικών
ταξι­νο­μή­σε­ων από τη λεγό­με­νη κοι­νω­νι­κή πλειο­νό­τη­τα. Για το λόγο αυτόν, οι
ερω­τη­θέ­ντες και ερω­τη­θεί­σες δικαιού­χοι αντι­λαμ­βά­νο­νται τον εαυ­τό τους ως μέλη
μιας στιγ­μα­τι­σμέ­νης μειο­νό­τη­τας, η οποία πρέ­πει να κάνει ό,τι μπο­ρεί για να
απο­κτή­σει σύν­δε­ση με την κοι­νω­νι­κή κανο­νι­κό­τη­τα. Το Χαρτς 4 δια­μορ­φώ­νει μια
κοι­νω­νι­κή θέση, η οποία δημιουρ­γεί ένα παρό­μοιο απο­τέ­λε­σμα για τους/τις
δικαιού­χους, όπως το χρώ­μα του δέρ­μα­τος στην περί­πτω­ση των ρατσιστικών
δια­κρί­σε­ων ή το φύλο στην περί­πτω­ση των σεξι­στι­κών. Οι άνερ­γοι και άνερ­γες και
οι επι­σφα­λώς εργα­ζό­με­νοι και εργα­ζό­με­νες είναι επαίσχυντοι/ες. Έστω και μία φορά
να σημα­δευ­τείς με το στίγ­μα του Χαρτς 4, είναι πολύ δύσκο­λο να το βγά­λεις από
πάνω σου».

Με όρους κοινωνικής
αντί­λη­ψης, η επι­σφα­λειο­ποί­η­ση απο­τε­λεί μια ιεραρ­χία στην οποία εκεί­νοι που ζουν
στις πιο δύσκο­λες συν­θή­κες και είναι οι λιγό­τε­ρο δυνα­τοί βιώ­νουν τους εαυτούς
τους ως μέλη μειο­νο­τι­κών ομά­δων, των οποί­ων η καθη­με­ρι­νό­τη­τα δια­φέ­ρει από τα
πρό­τυ­πα της «κοι­νω­νί­ας της πλειο­νό­τη­τας». Αυτή η ειδι­κή κατά­στα­ση συνι­στά όμως
και κάτι ιδιαί­τε­ρο, γρά­φει ο Ντέ­ρε: «Η επι­σφά­λεια σε πλού­σιες κοι­νω­νί­ες, όπως η
Γερ­μα­νία, δεν είναι μόνο μια κοι­νω­νι­κή κατά­στα­ση ή μια προ­σω­ρι­νή παθολογία.
Πρό­κει­ται για ένα καθε­στώς ελέγ­χου και πει­θάρ­χη­σης, το οποίο αλλά­ζει την
κοι­νω­νία της εργα­σί­ας στην ολό­τη­τά της. Τα εμπει­ρι­κά ευρή­μα­τα που παρουσιάζονται
φανε­ρώ­νουν μια εξέ­λι­ξη σύμ­φω­να με την οποία η επι­σφά­λεια, πίσω από την πρόσοψη
μιας υπο­τι­θέ­με­νης συμ­με­το­χής-ρεκόρ στην εργα­σία, έχει γίνει μια “κανο­νι­κή” μορφή
οργά­νω­σης της εργα­σί­ας με τα δικά της χαρα­κτη­ρι­στι­κά και τις δικές της μορφές
ύπαρ­ξης. […] Το Χαρτς 4 δημιουρ­γεί ένα παρό­μοιο απο­τέ­λε­σμα όπως τα πτωχοκομεία
και τα κατα­να­γκα­στι­κά μέτρα που υπήρ­χαν στην καταρ­ρέ­ου­σα φεου­δαρ­χι­κή τάξη. Οι
δικαιού­χοι παρο­χών στη Γερ­μα­νία ανή­κουν στους “νέους και νέες αγύρ­τες και
αγύρ­τισ­σες”, οι οποί­οι εκτός από την πολι­τειό­τη­τα χάνουν και την αξιοπρέπειά
τους»…

ΤΕΣΣΕΡΑ ΕΙΔΗ ΕΡΓΑΣΙΑΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΣΕ ΕΝΑ
ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ

Έναν γαλα­ξία εργα­σια­κών σχέ­σε­ων μέσα στην ίδια
επι­χεί­ρη­ση περι­γρά­φει στις συζη­τή­σεις του ο καθη­γη­τής Κλά­ους Ντέ­ρε, μιλώ­ντας για
το εργα­σια­κό μοντέ­λο της Γερ­μα­νί­ας. Μια μόνο εται­ρία χρη­σι­μο­ποιεί την
υπερ­γο­λα­βία, την ενοι­κια­ζό­με­νη εργα­σία, συμ­βά­σεις έργου ή άλλων μορ­φών ευέλικτης
απα­σχό­λη­σης, τα οποία, όπως η ενοι­κια­ζό­με­νη εργα­σία, μπο­ρούν να κατα­χω­ρι­στούν εν
μέρει ως λει­τουρ­γι­κά έξοδα.

Το
απο­τέ­λε­σμα είναι ένας διαρ­κής κατα­κερ­μα­τι­σμός του εργα­τι­κού δυνα­μι­κού. Στην
περί­πτω­ση της BMW, στη Λει­ψία, μαζί με τους μόνι­μους εργα­ζό­με­νους δουλεύουν
ενοι­κια­ζό­με­νοι εργα­ζό­με­νοι που έχουν προ­σλη­φθεί από την ίδια εταιρία,
ενοι­κια­ζό­με­νοι εργα­ζό­με­νοι από υπερ­γο­λά­βους με σύμ­βα­ση αορί­στου χρό­νου, των
οποί­ων οι υπη­ρε­σί­ες αγο­ρά­ζο­νται με σύμ­βα­ση έργου, ενοι­κια­ζό­με­νοι ορισμένου
χρό­νου της ίδιας επι­χει­ρη­σια­κής σύμ­βα­σης έργου. Με τον τρό­πο αυτό, γύρω από το
μόνι­μο προ­σω­πι­κό της επι­χεί­ρη­σης συγκε­ντρώ­νο­νται, σαν ομό­κε­ντροι κύκλοι, άλλες
κατη­γο­ρί­ες επι­σφα­λώς εργα­ζο­μέ­νων, που τα μισθο­λο­γι­κά, ασφα­λι­στι­κά και εργασιακά
δικαιώ­μα­τά τους συρ­ρι­κνώ­νο­νται όσο πιο μακριά βρί­σκο­νται από τον πυρή­να του
μόνι­μου εργα­τι­κού δυνα­μι­κού. «Δοκι­μά­στε να οργα­νώ­σε­τε απερ­γία σε τέτοιες
συν­θή­κες», κατα­λή­γει ο Ντέρε.

Δεν θέλει
και πολ­λή σκέ­ψη για να συμπε­ρά­νει κανείς πόσο ευά­λω­τη είναι η ενό­τη­τα των
εργα­ζο­μέ­νων σε αυτές τις συν­θή­κες. Ούτε επί­σης για να εξη­γή­σει το για­τί υποχωρεί
σημα­ντι­κά η οργα­νω­τι­κή δύνα­μη των συνδικάτων.