Η τοπογραφία του τρόμου

Στο κέντρο του Βερο­λί­νου, υπάρ­χει μία μεγάλη
έκτα­ση που μετά το τέλος του πολέ­μου, παρέ­μει­νε για­πί. Βλέ­πεις, σε ετού­το το
σημείο υψώ­νο­νταν κάπο­τες τα κτή­ρια της Γκε­στά­πο και των Ες Ες. Ακρι­βώς εδώ
βρι­σκό­ταν το διοι­κη­τι­κό κέντρο του Χίτλερ και των συνερ­γα­τών του. Οι
βομ­βαρ­δι­σμοί των συμ­μά­χων ισο­πέ­δω­σαν το μέρος, που εν συνε­χεία υπά­χθη­κε στο
Δυτι­κό Βερο­λί­νο και σχε­δόν για­πί παρα­μέ­νει μέχρι τις μέρες μας.

Το ίδιο και στις επό­με­νες φωτο­γρα­φί­ες. Οι
Ναζι­στές έχουν κατα­λά­βει την εξου­σία και προ­χω­ρούν σε εκδιώξεις
ή συλ­λή­ψεις Εβραί­ων και κατα­σχέ­σεις περιου­σιών. Πίσω από το σκοι­νί, το
φιλο­θε­ά­μων πλή­θος παρα­κο­λου­θεί και δεν λεί­πουν τα χαμόγελα.

Ντυ­μέ­νες με τα καλά τους παλ­του­δά­κια και τα
καπέ­λα τους, οι Εβραί­ες εγκα­τα­λεί­πουν τα σπί­τια και τις περιου­σί­ες τους, χωρίς
να καλο­γνω­ρί­ζουν τι σχέ­δια έχει στο νοση­ρό μυα­λό του το νέο καθε­στώς, για την
περί­πτω­σή τους. Αστές της επο­χής, αξιο­πρε­πείς στην εμφά­νι­ση και σίγουρα
θορυ­βη­μέ­νες, έχουν βρε­θεί ξαφ­νι­κά στο επί­κε­ντρο μίας λαϊ­κής αρέ­νας που στήθηκε
για να τις δει να εξευτελίζονται.

Ηλι­κιω­μέ­νες κυρί­ες εν σει­ρά οδη­γού­νται στο
άγνω­στο. Εξι­λα­στή­ρια θύμα­τα ενός λαού που διψά­ει για αίμα και
αντεκδίκηση.

Οι Ναζί προ­χω­ρούν σε παραδειγματικές
κατα­σχέ­σεις και συστη­μα­τι­κούς εκφο­βι­σμούς. Πρό­σε­ξε και πάλι το πλή­θος που
παρακολουθεί.

Με τα χαρ­τιά τους στο χέρι, σε μεγά­λες ουρές,
περι­μέ­νουν να ιδούν τι θα απο­γί­νουν. Βλέ­πεις στα πρό­σω­πά τους την κούραση,
κάποιο φόβο, ίσως και περιέρ­γεια. Κανείς δεν μπο­ρεί να φαντα­στεί που θα οδηγήσει
το τρε­νά­κι του φασι­σμού. Ξεκι­νά­ει έτσι απλά: από μερι­κές προ­σα­γω­γές, μερικές
μικρές νίκες που ικα­νο­ποιούν και ανα­κου­φί­ζουν το λαϊ­κό αίσθη­μα. Εν συνεχεία,
κλι­μα­κώ­νει τις δρά­σεις του, ξεδι­πλώ­νει τα πλο­κά­μια του και στραγ­γα­λί­ζει τις
ελευ­θε­ρί­ες. Στο τέλος, κατα­τρώ­γει τα σωθι­κά όλων όσων έρχο­νται σε επα­φή μαζί του
και δια­σπεί­ρει το μίσος και τον τρό­μο. Κατα­λή­γει πάντο­τε στην κατα­στρο­φή. Έτσι
ακρι­βώς. Και τόσο προβλέψιμα.

Δες προ­σε­κτι­κά τους ανθρώ­πους που κάθο­νται και
περι­μέ­νουν με την καρ­τέ­λα περα­σμέ­νη στο στή­θος τους. Κοί­τα­ξέ τους πολύ
προ­σε­κτι­κά. Και ύστε­ρα δες αυτό το παιδί.

Είναι μέρος μίας μεγα­λύ­τε­ρης φωτο­γρα­φί­ας που
έχει ως θέμα την εκκέ­νω­ση μίας συνοι­κί­ας Εβραί­ων. Αλλά έκα­μα ζουμ. Και στάθηκα
στο βλέμ­μα του και στην ανά­τα­ση των χεριών του. Από πίσω το όπλο του γερμανού
στρα­τιώ­τη και μπρο­στά το παι­δί. Αυτός είναι ο φασι­σμός και δεν έχει κανείς ούτε
ένα ελαφρυντικό.

Έπει­τα εστί­α­σα σε αυτό το ειρω­νι­κό χαμόγελο.
Του στρα­τιώ­τη που παρα­κο­λου­θεί με προ­φα­νή ικα­νο­ποί­η­ση, τον εξευ­τε­λι­σμό ενός
ανθρώπου.

Το επό­με­νο στά­διο είναι η δια­πό­μπευ­ση. Των όσων
δεν εκπλη­ρώ­νουν τα κρι­τή­ρια. Όσων δεν ται­ριά­ζουν στο προ­κρού­στειο κρε­βά­τι του
φαντα­σια­κού ιδεότυπου.

Και η περι­φο­ρά τους μπρο­στά από τα αδη­φά­γο και
απο­κτη­νω­μέ­νο πλή­θος. Που συγκα­λύ­πτει την ατο­μι­κή του ευθύ­νη μέσα στο συλλογικό
ασυνείδητο.

Σφί­χτη­κε η καρ­διά μου, ένιω­σα αηδία. Διέκοψα
για λίγο την ανά­γνω­ση των φωτο­γρα­φιών και κατέ­φυ­γα στο εσω­τε­ρι­κό αίθριο του
μου­σεί­ου για να πάρω μία ανάσα.

Ανα­ρω­τή­θη­κα πώς έφθα­σαν σε αυτές τις θέσεις
όλοι αυτοί. Κάποιος τους ψήφι­σε  κάποιος τους ανέ­δει­ξε, κάποιος παρέ­λει­ψε να
τους εγκα­λέ­σει όταν άρχι­ζαν να εκφρά­ζουν δημο­σί­ως τον παρα­λη­ρη­μα­τι­κό λόγο
τους.

Ύστε­ρα μελέ­τη­σα την ενό­τη­τα για τα στρατόπεδα
συγκέ­ντρω­σης. Όχι, δεν υπάρ­χει κάτι που δεν ήξευ­ρα ή που δεν φαντα­ζό­μουν. Έχω
άλλω­στε επι­σκε­φθεί το Ντα­χά­ου (το σχε­τι­κό ποστ, εδώ) και ποτέ δεν θα το ξεχά­σω όσο ζω. Εντού­τοις, κάθε φορά,
τη νιώ­θω τη γρο­θιά στο στομάχι.

Ο πατέ­ρας μου που τον έχει ζήσει τον πόλεμο,
μου έχει πει ότι κατά τη διάρ­κεια της κατο­χής δεν είχαν ιδέα περί στρατοπέδων
συγκέ­ντρω­σης. Δεν ήξευ­ραν ούτε που οδη­γού­νταν όλοι όσοι συλ­λαμ­βά­νο­νταν, ούτε
βεβαί­ως γνώ­ρι­ζαν περί των φρι­κα­λέ­ων πει­ρα­μά­των, των βασα­νι­στη­ρί­ων και των
φούρ­νων. Όταν τελεί­ω­σε ο πόλε­μος και γύρι­σαν γιο­μά­τοι αγω­νία οι όσοι επέζησαν
από το Άου­σβιτς και το Ντα­χά­ου, τότε μόνο αντι­λή­φθη­κε ο κόσμος το μέγε­θος του
εγκλή­μα­τος. Τη συμ­φο­ρά που προ­κά­λε­σε το μίσος.

Αυτός ο χάρ­της δεί­χνει από που μεταφέρονταν
συλ­λη­φθέ­ντες προς το Άου­σβιτς. Ναι, και από την Ελλά­δα. Από τη Θεσ­σα­λο­νί­κη, τη
Ρόδο, την Αθή­να, την Κέρ­κυ­ρα και τα Γιάννενα.

Στην Ελλά­δα, αφιε­ρώ­νε­ται και μία πολύ
ενδια­φέ­ρου­σα ενό­τη­τα. Που περι­λαμ­βά­νει φωτο­γρα­φί­ες από τις θηριω­δί­ες στα
ελλη­νι­κά χωριά, από την πεί­να κατά τη διάρ­κεια της κατο­χής και από τον ηρωικό
-ναι, ηρω­ι­κό- τρό­πο που απέ­κρου­σε η χώρα μας το φασισμό.

Ένας ολό­κλη­ρος τοί­χος καλύ­πτε­ται με καρτέλες
των εργα­ζό­με­νων στα Ες Ες και τη Γκε­στά­πο. Πολύ­χρω­μες χαρ­το­νέ­νιες καρ­τέ­λες. Θα
μπο­ρού­σε να είναι και ένα εικα­στι­κό απο­τέ­λε­σμα, μία σύν­θε­ση ενός μοντέρνου
καλ­λι­τέ­χνη. Αλλά είναι απλώς τα φαντά­σμα­τα που στοι­χειώ­νουν ετού­το εδώ το
μέρος.

Δυο-τρία πράγ­μα­τα θέλω να σου δεί­ξω ακό­μη και
θα σε αφή­σω. Το πρώ­το είναι αυτές οι φυσιο­γνω­μί­ες. Είναι γυναί­κες δεσμοφύλακες
και νοσο­κό­μες που υπη­ρέ­τη­σαν σε στρα­τό­πε­δα συγκέ­ντρω­σης. Παρα­τή­ρη­σε τη
σκλη­ρό­τη­τα και την απαν­θρω­πιά στα βλέμ­μα­τά τους. Από ένα σημείο και μετά, εάν
αφή­σεις να σε κατα­λά­βει το μίσος, η όποια ηθι­κή σου υπό­στα­ση ακυ­ρώ­νε­ται. Ένα
κτή­νος γίνεσαι.

Επί­σης να σου δεί­ξω αυτή τη φωτο­γρα­φία από
τις δίκες που ακο­λού­θη­σαν μετά το τέλος του πολέμου.
Οι θαρ­ρα­λέ­οι παλι­κα­ρά­δες κρύ­βουν τώρα τα πρό­σω­πά τους από το φωτο­γρα­φι­κό φακό.
Αλλά δεν πει­ρά­ζει. Έτσι κι αλλιώς κατα­λα­βαί­νεις για τι ανθρωπάρια
πρόκειται.

Όλοι εκτός από έναν.

Για το
τέλος, σου άφη­σα ετού­τη τη φωτο­γρα­φία. Ένα ζευ­γά­ρι σε μία τρυ­φε­ρή, ανθρώπινη
στιγ­μή. Από πάνω του, τα σημαιά­κια με τον αγκυ­λω­τό σταυ­ρό. Θα σου την αφήσω
ασχολίαστη.