ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΣΩΚΟΜΜΑΤΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ - Φαιακία

πολιτικά κείμενα

ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΣΩΚΟΜΜΑΤΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Τετάρτη 3 Δεκεμβρίου 2014
Μίλτος Βασιλείου
Αυτός είναι ο τίτλος σημειώ­μα­τος του Δημή­τρη Καλ­τσώ­νη, που δημο­σιεύ­ε­ται στην ISKRA και που ουσια­στι­κά απο­τε­λεί την εισή­γη­ση του συγ­γρα­φέα στην εκδή­λω­ση του περιο­δι­κού: “ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ” (4/11/14) Εξό­χως ενδια­φέ­ρον και δια­χρο­νι­κά επί­και­ρο το θέμα, που δεν απο­τε­λεί μία κάποια πλευ­ρά της συγκρό­τη­σης ενός γνή­σια επα­να­στα­τι­κού κόμ­μα­τος αλλά την πεμ­πτου­σία της λει­τουρ­γί­ας, της αγω­γής των μελών του, της δρά­σης του και της απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τάς του σε μακρο­πρό­θε­σμη, βέβαια, βάση. 
Η ΦΑΙΑΚΙΑ ανα­δη­μο­σιεύ­ει το άρθρο έχο­ντας δια­κη­ρύ­ξει πλει­στά­κις την πεποί­θη­σή της ότι δεν υπάρ­χει αρι­στε­ρά χωρίς δημο­κρα­τία και πως η αρι­στε­ρά αρχί­ζει από εκεί που τελειώ­νει ο δογ­μα­τι­σμός… Κατά την γνώ­μη μας, η προ­σή­λω­ση στην ουσια­στι­κή δημο­κρα­τι­κή λει­τουρ­γία είναι δια­φο­ρο­ποιό χαρα­κτη­ρι­στι­κό των πραγ­μα­τι­κά ριζο­σπα­στι­κών, επα­να­στα­τι­κών κομ­μά­των και αδια­πραγ­μά­τευ­το κομ­μά­τι της δομι­κής κουλ­τού­ρας των μελών τους. 
  

ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΑ
ΚΟΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΣΩΚΟΜΜΑΤΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 

Το θέμα της ομιλίας
μου δεν είναι τα αστι­κά και μικρο­α­στι­κά κόμ­μα­τα. Σε αυτά δεν
υφί­στα­ται ουσια­στι­κή δημο­κρα­τία και κάπο­τε, ειδι­κά στα αστι­κά κόμ­μα­τα, δεν
υπάρ­χει ούτε τυπι­κή δημο­κρα­τία. Με βάση το ταξι­κό τους περιε­χό­με­νο τα κόμματα
αυτά δια­κρί­νο­νται ανα­πό­φευ­κτα από φαι­νό­με­να αρχη­γι­σμού,
καθο­ρί­ζο­νται από τις σχέ­σεις των ηγε­τι­κών παρα­γό­ντων τους με τα μέσα ενημέρωσης
και τα κέντρα της ολι­γαρ­χί­ας, από την προ­σπά­θεια των ιθυ­νό­ντων των κομ­μά­των να
γίνουν αρε­στοί στα κέντρα αυτά. Ως συνέ­πεια, ο οπα­δι­σμός, ο
παρα­γο­ντι­σμός και οι κάθε μορ­φής κλί­κες βρί­σκο­νται στην
ημε­ρή­σια διά­τα­ξη ενδε­δυ­μέ­νες κάπο­τε με το ένδυ­μα της δημοψηφισματικής
δημοκρατίας.
Στον αντί­πο­δα, τα
επα­να­στα­τι­κά κόμ­μα­τα και μάλι­στα τα επα­να­στα­τι­κά κόμ­μα­τα της
εργα­τι­κής τάξης διεκ­δι­κούν την ολό­πλευ­ρη κοι­νω­νι­κή χει­ρα­φέ­τη­ση,
την απε­λευ­θέ­ρω­ση της εργα­τι­κής τάξης και του ανθρώ­που. Το τιτά­νιο αυτό έργο δεν
μπο­ρεί να πραγ­μα­τω­θεί παρά με τα ίδια τα χέρια των εργα­ζο­μέ­νων, με την
ουσια­στι­κή, πολύ­μορ­φη και πολύ­πλευ­ρη συμ­με­το­χή τους.
Άρα, τα
επα­να­στα­τι­κά κόμ­μα­τα της εργα­τι­κής τάξης έχουν ανά­γκη όχι μόνο την τυπική
δημο­κρα­τία των εσω­κομ­μα­τι­κών εκλο­γι­κών δια­δι­κα­σιών (και αυτήν οπωσ­δή­πο­τε ως
βάση) αλλά έχουν ανά­γκη και την ουσια­στι­κή δημο­κρα­τι­κή συμ­με­το­χή των
μελών τους. Το δεύ­τε­ρο αυτό δεν είναι έργο μιας στιγ­μής. Είναι
προ­σπά­θεια αέναη, είναι μια χωρίς τέλος δια­δι­κα­σία. Στη ζωή, όπως είναι γνωστό,
όλα προ­χω­ρούν, όλα αλλά­ζουν διαρ­κώς. Έτσι και η ουσια­στι­κή δημο­κρα­τία δεν είναι
στιγ­μή. Είτε θα προ­χω­ρά διαρ­κώς μπρο­στά και σε ανώ­τε­ρα επί­πε­δα είτε θα υποχωρεί
και εκφυλίζεται. 

Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟΥ
ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ


Τι έδει­ξε η
εμπει­ρία του κομ­μου­νι­στι­κού κινή­μα­τος παγκό­σμια όσο και στη χώρα μας; Τι έδειξε
η εμπει­ρία τόσο του βασι­κού του ρεύ­μα­τος (της Κομ­μου­νι­στι­κής Διε­θνούς δηλαδή)
όσο και των συγ­γε­νών ρευμάτων;
Η ιστο­ρι­κή πορεία
του κομ­μου­νι­στι­κού κόμ­μα­τος στη Σοβιε­τι­κή Ένω­ση αλλά, στον ένα
ή άλλο βαθ­μό και των λοι­πών κομ­μά­των της τρί­της διε­θνούς έδει­ξε πως στην πράξη
υπήρ­ξε μια απο­μά­κρυν­ση από το μοντέ­λο της επαναστατικής,
δημο­κρα­τι­κής οργά­νω­σης του κόμ­μα­τος[1]. Η απο­μά­κρυν­ση αυτή δεν
αφο­ρού­σε όλα τα κόμ­μα­τα με τον ίδιο τρό­πο ούτε όλες τις ιστο­ρι­κές περιόδους.
Είχε ωστό­σο κοι­νά χαρα­κτη­ρι­στι­κά και τάσεις.
Πάντως, στα­δια­κά
(ξεκι­νώ­ντας από τη δεκα­ε­τί­ες του 1920 και 1930) εντά­θη­καν και επι­κρά­τη­σαν τα
φαι­νό­με­να που χαρα­κτη­ρί­ζουν τα μικρο­α­στι­κά κόμ­μα­τα: τυπική
δημο­κρα­τία αστι­κού κοι­νο­βου­λευ­τι­κού τύπου, όπου η ηγε­σία
εκλέ­γε­ται μια φορά στα 4 χρό­νια (καμιά φορά και
παρα­πά­νω αφού τα συνέ­δρια δεν γίνο­νταν πάντο­τε τακτι­κά), απου­σία
ουσια­στι­κού ελέγ­χου των στε­λε­χών από την πλευ­ρά των
μελών, αδυ­να­μία των τελευ­ταί­ων να ανα­κα­λέ­σουν την ηγε­σία τους
όπο­τε το έκρι­ναν απα­ραί­τη­το[2].
Στο κλί­μα αυτό
ευνο­ή­θη­καν ανα­πό­φευ­κτα όλα τα άνθη του μικρο­α­στι­κού κακού: ο αρχη­γι­σμός, η
προ­σω­πο­κε­ντρι­κή θεώ­ρη­ση της ιστο­ρί­ας, ο ιδιό­τυ­πος παρα­γο­ντι­σμός, άνθη­σαν και
κυριάρ­χη­σαν μικρο­α­στι­κά εγω­ι­στι­κά πάθη, οι κλί­κες ο οπα­δι­σμός,
η κατά­πνι­ξη των δια­φο­ρε­τι­κών από­ψε­ων και της
κρι­τι­κής. Συχνά επι­κρα­τού­σε η λογι­κή της αλλα­γής θέσε­ων με τη
μέθο­δο της διο­λί­σθη­σης, ο χαμαι­λε­ο­ντι­σμός, η εικονική
συλ­λο­γι­κό­τη­τα, η κρυ­φή πολι­τι­κή ατζέ­ντα, οι μυστι­κές συμφωνίες
κλπ.
Αυτό δεν σημαίνει
ότι δεν υπήρ­χε καμιά δημο­κρα­τία και καμιά συζή­τη­ση στο εσω­τε­ρι­κό του
κομ­μου­νι­στι­κού κόμ­μα­τος της Σοβιε­τι­κής Ένω­σης ή γενι­κό­τε­ρα στα κομμουνιστικά
κόμ­μα­τα. Υπήρ­ξαν περί­ο­δοι και κόμ­μα­τα όπου η κατά­στα­ση ήταν καλύ­τε­ρη και αλλού
που η κατά­στα­ση ήταν χει­ρό­τε­ρη. Συνο­λι­κά, ωστό­σο, η ποιό­τη­τα
της δημο­κρα­τί­ας δεν αντα­πο­κρι­νό­ταν στον ιστο­ρι­κό ρόλο
του επα­να­στα­τι­κού κόμ­μα­τος της εργα­τι­κής τάξης.
ΑΝΑΓΚΑΙΑ
ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΗ
Θεω­ρώ ανα­γκαία μια
διευ­κρί­νι­ση: τα φαι­νό­με­να αυτά υπάρ­χουν και θα υπάρ­χουν πάντο­τε. Είναι
καρ­πός των υλι­κών συν­θη­κών στις οποί­ες ανα­πτύσ­σε­ται ο η
κοι­νω­νι­κή δρά­ση. Το ζήτη­μα δεν είναι να δια­τυ­πώ­νο­νται αφορισμοί
ή ηθι­κο­λο­γι­κές, εξω­ι­στο­ρι­κές προ­τά­σεις. Το ζήτη­μα είναι να γίνε­ται επιστημονική,
ψύχραι­μη προ­σέγ­γι­ση του προ­βλή­μα­τος και να προ­τεί­νο­νται λύσεις
για την υπέρ­βα­σή του.
Κατά συνέ­πεια,
τέτοια φαι­νό­με­να θα υπάρ­χουν. Το ζήτη­μα είναι πώς δεν θα γίνο­νται κυρί­αρ­χα, όπως
συνέ­βη εν πολ­λοίς στο κομ­μου­νι­στι­κό κίνη­μα, ιδί­ως στα κόμ­μα­τα εκεί­να που
βρέ­θη­καν στην εξου­σία και όπου η γρα­φειο­κρα­τι­κο­ποί­η­σή
τους ήταν πιο έντο­νη σε σχέ­ση με άλλα.
Όταν τα φαινόμενα
αυτά γίνο­νται κυρί­αρ­χα, από ένα όριο και μετά, όταν η ποσό­τη­τα συσ­σω­ρεύ­ε­ται και
μετα­τρέ­πε­ται σε νέα ποιό­τη­τα (για να μιλή­σου­με με όρους υλι­στι­κής διαλεκτικής)
επι­φέ­ρουν αλλοί­ω­ση του ταξι­κού χαρα­κτή­ρα των κομ­μά­των. Από ένα
σημείο και ύστε­ρα, δεν υπάρ­χει δυνα­τό­τη­τα επι­στρο­φής. Αυτό έχει την αντανάκλασή
του στην πολι­τι­κή γραμ­μή και στην ιδε­ο­λο­γία. Το μικρο­α­στι­κό ντύ­νε­ται με τα ρούχα
του εργα­τι­κού, το παλιό ντύ­νε­ται και­νούρ­γιο όπως θα έλε­γε ο
Μπρεχτ. Απο­τέ­λε­σμα όλων αυτών είναι τελι­κά οι
συμ­βι­βα­σμοί με την κυρί­αρ­χη τάξη, την πολι­τι­κή και την
ιδε­ο­λο­γία της ή (η άλλη, συμπλη­ρω­μα­τι­κή όψη του νομί­σμα­τος) ο
σεχτα­ρι­σμός και η απο­μό­νω­ση από το
λαό.
Έχου­με δει όλες τις
παραλ­λα­γές τόσο στα πρώ­ην σοσια­λι­στι­κά κρά­τη όσο και στις διά­φο­ρες εκφάν­σεις του
κομ­μου­νι­στι­κού κινή­μα­τος στη δυτι­κή Ευρώ­πη και όχι μόνο, τόσο
στο επί­ση­μο κομ­μου­νι­στι­κό κίνη­μα, όσο και στις διά­φο­ρες αποχρώσεις
του.
ΥΠΑΡΧΕΙ ΙΔΑΝΙΚΗ
ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ;
Ιδα­νι­κές
κατα­στά­σεις δεν μπο­ρούν να υπάρ­ξουν ποτέ και που­θε­νά. Όποιος ισχυ­ρί­ζε­ται το
αντί­θε­το, δεν πατά στο έδα­φος της μαρ­ξι­στι­κής, επι­στη­μο­νι­κής ανά­λυ­σης. Μπορούν
όμως να υπάρ­χουν και να δια­φυ­λάσ­σο­νται με συνε­χή προσπάθεια
επα­να­στα­τι­κοί δημο­κρα­τι­κοί όροι και αρχές. Αυτό μπο­ρεί να
γίνει. Τέτοιες εμπει­ρί­ες έχει η ανθρω­πό­τη­τα. Υπήρ­ξαν υπέ­ρο­χες στιγ­μές του
κομ­μου­νι­στι­κού κινή­μα­τος κατά τις οποί­ες τα επα­να­στα­τι­κά δημοκρατικά
χαρα­κτη­ρι­στι­κά ήταν κυρί­αρ­χα και απο­δο­τι­κά, φύτρα των σημε­ρι­νών και μελλοντικών
ανα­ζη­τή­σε­ων των λαών που υπο­φέ­ρουν από την καπι­τα­λι­στι­κή κρί­ση.
Να ανα­φέ­ρω δυο μονάχα: 
  • το κόμ­μα των μπολ­σε­βί­κων μέχρι
    τη δεκα­ε­τία του 1920,
  • το κόμ­μα των ενο­ποι­η­μέ­νων επαναστατικών
    οργα­νώ­σε­ων της δεκα­ε­τί­ας του 1960 στην Κού­βα, που μετονομάστηκε
    σε ΚΚ Κού­βας.
Το ζητού­με­νο
επο­μέ­νως είναι η προ­σπά­θεια οικο­δό­μη­σης ενός επα­να­στα­τι­κού κόμ­μα­τος να εδράζεται
εν προ­κει­μέ­νω σε δυο βασι­κά θεμέλια: 
  • πρώ­το, στη συνεί­δη­ση, τη
    βαθιά γνώ­ση και κατα­νό­η­ση των δυσκο­λιών και των προ­βλη­μά­των του
    εγχει­ρή­μα­τος και 
  • δεύ­τε­ρο, στο διαρ­κή αγώ­να για
    την κατα­πο­λέ­μη­ση των φαι­νο­μέ­νων αυτών που έρχο­νται και
    επα­νέρ­χο­νται στο προ­σκή­νιο με κίν­δυ­νο να ακυ­ρώ­σουν κάθε επαναστατικό
    απε­λευ­θε­ρω­τι­κό εγχείρημα.
Για να γίνει αυτό
απαι­τεί­ται οπωσ­δή­πο­τε η τήρη­ση, στο ίδιο το επα­να­στα­τι­κό κόμ­μα, των
βασι­κών αρχών της Κομ­μού­νας του Παρι­σιού και
των σοβιέτ:
  • αιρε­τό­τη­τα των στε­λε­χών
  • δυνα­τό­τη­τα ανά πάσα στιγ­μή ανά­κλη­σή
    τους από τα κάτω 
  • εναλ­λα­γή των στε­λε­χών, συνεχής
    έλεγ­χός τους από τα μέλη 
  • από­λυ­τη ελευ­θε­ρία κρι­τι­κής
    εντός του κόμματος 
  • κανέ­να προ­νό­μιο μικρό ή
    μεγά­λο, υλι­κό ή άλλο, στα στε­λέ­χη του επα­να­στα­τι­κού κόμματος 
  • καμιά εκμε­τάλ­λευ­ση του κύρους
    που διαθέτουν. 
Όπως εύστο­χα έχει
σημειώ­σει ο Φ. Κάστρο σε ομι­λία του το 1966
πως «οι επα­να­στά­τες, όσοι ξεκι­νά­νε μια επα­νά­στα­ση, έχουν συνή­θως μεγάλο
γόη­τρο στο λαό, μια μεγά­λη εξου­σία πάνω στο λαό, και μ’ αυτή την εξουσία,
μπο­ρούν να κάνουν πολύ καλό, αλλά μπο­ρεί να συμ­βεί να κάνουν πολύ
κακό»[3].
Όλα τα παραπάνω
βέβαια δεν αναι­ρούν την ανά­γκη ενό­τη­τας δρά­σης στην κοι­νω­νία
και την εφαρ­μο­γή των απο­φά­σε­ων της πλειοψηφίας.
ΑΛΛΑΖΟΥΝ ΤΑ
ΚΟΜΜΑΤΑ;
Με δεδο­μέ­νη την
κατά­στα­ση αυτή, όσοι ενδια­φέ­ρο­νται για ένα επα­να­στα­τι­κό κόμ­μα της εργατικής
τάξης που θα συσπει­ρώ­σει γύρω του ευρύ­τε­ρες κοι­νω­νι­κές και πολι­τι­κές δυνάμεις
για ριζι­κές, εκ βάθρων αλλα­γές, πρέ­πει να απα­ντή­σουν στα εξής
ερω­τή­μα­τα:
Πρώ­το:
μπο­ρεί από ένα σημείο και έπει­τα να υπάρ­ξει επι­διόρ­θω­ση σε ένα επαναστατικό
κόμ­μα που έχει δια­νύ­σει μια πορεία γρα­φειο­κρα­τι­κού – μικρο­α­στι­κού εκφυ­λι­σμού; Η
ιστο­ρία του ΚΚ της Σοβιε­τι­κής Ένω­σης και των άλλων κομ­μά­των των πρώην
σοσια­λι­στι­κών κρα­τών αλλά και αρκε­τών στον καπι­τα­λι­στι­κό κόσμο δεί­χνει πως,
από ένα σημείο και μετά κάτι τέτοιο είναι
αδύ­να­το. Η γρα­φειο­κρα­τι­κή αγκύ­λω­ση οδη­γεί
κάποια στιγ­μή στο θάνα­το ή στην ενσω­μά­τω­ση στο σύστημα.
Δεύ­τε­ρο: μπο­ρεί μια ριζοσπαστική
μειο­ψη­φία σε ένα μικρο­α­στι­κό κόμ­μα να κατα­στεί πλειοψηφικό
ρεύ­μα και να αλλά­ξει το κόμ­μα αυτό από τα μέσα, να το προ­σα­να­το­λί­σει σε πιο
αρι­στε­ρή κατεύ­θυν­ση; Η ιστο­ρία έχει δεί­ξει ότι ούτε αυτό μπο­ρεί να γίνει. Δεν
υπάρ­χει ούτε ένα σχε­τι­κό παράδειγμα.
Οι δυο αρνητικές
απα­ντή­σεις εξη­γού­νται από το γεγο­νός ότι τα κόμ­μα­τα δεν είναι
απλώς άθροι­σμα των μελών τους, ούτε αυτό που δια­κη­ρύσ­σουν ή που πιστεύουν
(ειλι­κρι­νά κάποιες φορές) για τον εαυ­τό τους. Τα κόμ­μα­τα είναι ταξι­κές
και οικο­νο­μι­κές σχέ­σεις και δομές. Εξελίσσονται
καθη­με­ρι­νά προς τη μια ή άλλη κατεύ­θυν­ση. Η πραγ­μα­τι­κή –και όχι η
αυτο­προσ­διο­ρι­ζό­με­νη- ταξι­κή θέση της ηγε­σί­ας τους, οι σχέσεις
με τη βάση, η ταξι­κή θέση της βάσης, το πλέγ­μα
των οικο­νο­μι­κών και άλλων συμ­φε­ρό­ντων (συχνά αφα­νή),
οι δομές εξου­σί­ας, το ιδε­ο­λο­γι­κό πλαί­σιο δια­μορ­φώ­νουν τα όρια
πέρα από τα οποία δεν μπο­ρεί να κινη­θεί ένα κόμμα.
Επο­μέ­νως, με αστικά
και μικρο­α­στι­κά υλι­κά και πρα­κτι­κές δεν γεν­νιέ­ται το και­νούρ­γιο. Ούτε το παλιό
και εκφυ­λι­σμέ­νο ανα­γεν­νιέ­ται. Να κοι­τά­με μπρο­στά λοι­πόν και όχι πίσω. Ο
ελλη­νι­κός λαός, όλοι οι λαοί συγκε­ντρώ­νουν εμπει­ρία και γνώ­ση.
Θα ξεπρο­βάλ­λουν από χίλιες μεριές ολο­έ­να και περισ­σό­τε­ροι άνθρω­ποι, δυνάμεις,
νέοι λαϊ­κοί αγω­νι­στές που θα ανα­συ­γκρο­τή­σουν την
υπό­θε­ση της χει­ρα­φέ­τη­σης των λαών με χέρια και φωνή καθά­ρια. Ο
δρό­μος για την απε­λευ­θέ­ρω­ση του λαού είναι δύσβα­τος, σίγου­ρα,
αλλά υπέροχος.

________________________________________
[1] Βλ. Σ. Μπε­τε­λέμ, Οι ταξι­κοί αγώνες
στην ΕΣΣΔ, τ. 1 (1917-1923), Αθή­να, εκδ. Κέδρος, 1974, σελ. 288 επ., 298 επ.,
395 και A. di Bagio, Democrazia e centralismo, Milano, 1978, σελ. 23,
25.
[2] Βλ. περισ­σό­τε­ρα,
Δ. Καλ­τσώ­νης, «Η δημο­κρα­τία στα επα­να­στα­τι­κά κόμ­μα­τα της εργα­τι­κής τάξης»,
Μαρ­ξι­στι­κή Σκέ­ψη, τ. 14, 2014, σελ. 225 επ., προ­σβά­σι­μο και στο
www.kordatos.org.
[3]
Βλ. Fidel Castro, Revolution cubaine, II, (Textes choisis par Louis Constant
1962-1969), FM/Petite collection maspero, Francois Maspero, Paris, 1969, σελ.
158 επ.

Post Views: 4
0 0 votes
Article Rating
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Oldest
Newest Most Voted