Πάολο Οντορίκο: Μια Byzantioland στα πρότυπα της Disneyland

Θα μπο­ρού­α­με να σας παρα­πέμ­ψου­με κατ’ ευθεί­αν στο έντυ­πο, που
φιλο­ξε­νεί το κεί­με­νο του Πάο­λο Οντο­ρί­κο (Documento). Αλλά:

Το κεί­με­νοι εκφρά­ζει όλη τη θλί­ψη, όλη την οργή, που μας διακατέχουν
για τα συντε­λού­με­να στο μετρό της Θεσ­σα­λο­νί­κης σε βάρος του πιο σημαντικού
κομ­μα­τιού της ιστο­ρί­ας της, του Βυζα­ντι­νού. Ετσι, για­τί τους γου­στά­ρει… Ετσι,
για­τί καθεύδουμε…

Το κεί­με­νο με πολύ απλό και περιε­κτι­κό λόγο απο­κα­λύ­πτει και καλύπτει
τις πιο σημα­ντι­κές πλευ­ρές του ζητήματος. 

Ας είναι αυτή η ταπει­νή μας απει­ρο­ε­λά­χι­στη κατάθεση
συνει­δη­σια­κής ένστα­σης. Παραθέτουμε:

Πάο­λο Οντο­ρί­κο: Μια Byzantioland στα πρό­τυ­πα της Disneyland

Υπάρ­χουν σπά­νιες περι­πτώ­σεις όπου μια πόλη, ένας πολιτισμός,
λαμ­βά­νει ένα ανέλ­πι­στο δώρο που θαρ­ρείς πως οι πρό­γο­νοι απο­φά­σι­σαν να χαρίσουν
για να ενθαρ­ρύ­νουν τους ταλαι­πω­ρη­μέ­νους ανθρώ­πους με μια έκπλη­ξη ικα­νή να
εμπλου­τί­ζει την καθη­με­ρι­νό­τη­τά τους. Ο Ρίτσος θα έλε­γε «και μη ξεχνάς που
ολο­νυ­χτίς βοη­θάν κι οι απο­θα­μέ­νοι». Αυτό συνέ­βη στη Θεσ­σα­λο­νί­κη όπου οι
εργα­σί­ες για τη δημιουρ­γία του μετρό έφε­ραν στο φως ένα σημα­ντι­κό κομ­μά­τι της
βυζα­ντι­νής βασι­λι­κής οδού, του κυριό­τε­ρου άξο­να της μεσαιω­νι­κής πόλης.

Πολ­λοί άρχι­σαν να ονει­ρεύ­ο­νται. Η πόλη θα μπο­ρού­σε να αλλάξει,
να πάρει και­νούρ­για μορ­φή, να έχει χώρους και­νούρ­γιους για τους πολί­τες και
επι­πλέ­ον να γίνει ένα δείγ­μα της ικα­νό­τη­τας των Ελλή­νων να συν­δυά­σουν το
παρελ­θόν με το σήμε­ρα, να εμπλου­τί­σουν την πόλη τους και να τη μετα­τρέ­ψουν από
συμπρω­τεύ­ου­σα (ρόλος στον οποίο από πάντα ήταν προ­ο­ρι­σμέ­νη) σε πρω­τεύ­ου­σα των
βυζα­ντι­νών πόλε­ων. Βέβαια, υπήρ­χαν προ­βλή­μα­τα. Το μετρό έπρε­πε να γίνει, η
σύγ­χρο­νη πόλη χρεια­ζό­ταν ανα­νέ­ω­ση. Η αρχαιο­λο­γι­κή υπη­ρε­σία όμως έκα­νε μια
παρα­δειγ­μα­τι­κή, θαυ­μα­στή δου­λειά. Ετοί­μα­σε ένα σχέ­διο προ­κει­μέ­νου τόσο να
παρα­μεί­νουν επι­τό­που τα αρχαία όσο και να λει­τουρ­γή­σει το μετρό, κερδίζοντας
μάλι­στα χρό­νο σε σχέ­ση με την προ­βλε­πό­με­νη αφαί­ρε­ση των ευρη­μά­των και χρήμα
καθώς το κόστος σε αυτή την περί­πτω­ση είναι πολύ πιο χαμη­λό. Εκπλη­ξη και
θαυ­μα­σμός για όλους. Η τότε κυβέρ­νη­ση και ο Δήμος Θεσ­σα­λο­νί­κης πάντρε­ψαν αυτήν
τη θαυ­μά­σια υπό­θε­ση που θα έδι­νε κλέ­ος και φήμη στην πόλη, βοη­θώ­ντας ταυτόχρονα
και τον του­ρι­σμό. Για φαντα­στεί­τε μια πόλη όπου επι­τέ­λους «το παρόν δεν
που­λιέ­ται ούτε ενοι­κιά­ζε­ται», όπου το χθες και το αύριο θα γίνο­νταν ένας
χώρος-καθρέ­φτης για να βλέ­που­με από πού ερχό­μα­στε και πώς αλλά­ξα­με. Ένας χώρος
ταυτότητας.

Η αλλα­γή της κυβέρ­νη­σης ανέ­τρε­ψε τα δεδο­μέ­να. Η νέα υπουργός
Πολι­τι­σμού, η κ. Λίνα Μεν­δώ­νη, υπο­στή­ρι­ξε την ανά­γκη να μετα­κι­νη­θούν τα αρχαία.
Το για­τί παρα­μέ­νει για πολ­λούς ασα­φές. Είναι η ίδια κ. Μεν­δώ­νη η οποία πριν από
μερι­κά χρό­νια, τότε γενι­κή γραμ­μα­τέ­ας του υπουρ­γεί­ου Πολι­τι­σμού, πιστεύοντας
ότι ένας μακε­δο­νι­κός τάφος που είχε βρε­θεί στον λόφο Καστά της Αμφίπολης
μπο­ρού­σε να ήταν εκεί­νος του Μεγά­λου Αλε­ξάν­δρου, δαπά­νη­σε χρό­νο, χρή­μα­τα και
ενέρ­γειες για να υπο­στη­ρί­ξει αυτό το εύρη­μα – σίγου­ρα πολύ σημα­ντι­κό, μα που
τελι­κά δεν ήταν αυτό που περί­με­νε. Μήπως εκεί­νη η απο­γοη­τευ­τι­κή εμπει­ρία την
ώθη­σε στο να μην έχει πλέ­ον υψη­λά όνει­ρα; Τόσο φοβά­ται τον χυλό που φυσά­ει και
το για­ούρ­τι; Αυτή που ιδιαί­τε­ρα πρέ­πει να τηρεί τον νόμο προ­στα­σί­ας των
μνη­μεί­ων έχει σίγου­ρα ισχυ­ρούς λόγους για να υπο­στη­ρί­ζει ότι αυτά τα μνημεία
πρέ­πει να αφαι­ρε­θούν και μάλι­στα ενα­ντί­ον της γνώ­μης των περισσότερων
αρχαιο­λό­γων, της γνώ­μης πολ­λών δια­νο­ου­μέ­νων, της γνώ­μης των βυζαντινολόγων
ολό­κλη­ρου του κόσμου που έχουν γρά­ψει τόσα γράμ­μα­τα και τόσο παρα­κά­λε­σαν να μην
πραγ­μα­το­ποι­η­θεί ένα τέτοιο σενάριο.

Μερι­κοί ανα­ρω­τιού­νται αν άλλα συμ­φέ­ρο­ντα έπαι­ξαν κάποιο ρόλο,
αλλά κανέ­νας δεν είναι σε θέση να φέρει απο­δεί­ξεις γι’ αυτό. Οπως και να έχει
το πράγ­μα, χάρη­καν οι εργο­λά­βοι που θέλουν να συνε­χί­σουν γρή­γο­ρα τις εργασίες
από τη μία και από την άλλη ίσως απο­μα­κρύν­θη­κε ο κίν­δυ­νος να πλη­ρώ­σουν ρήτρα
για καθυ­στέ­ρη­ση των εργα­σιών, εφό­σον το και­νούρ­γιο σχέ­διο της κυβέρ­νη­σης θα
προ­κα­λέ­σει κατ’ ανά­γκη μια κάποια καθυστέρηση.

Και ιδού πού βρι­σκό­μα­στε. Το απο­τέ­λε­σμα παρα­μέ­νει δραματικό.
Πλέ­ον η κυβέρ­νη­ση βάζει στο συρ­τά­ρι οποια­δή­πο­τε προ­σπά­θεια για να αναβαθμιστεί
η πόλη η οποία χάνει μια κλη­ρο­νο­μιά. Ας γίνουν λοι­πόν τα αρχαία όπως τα Lego,
ας γίνουν κομ­μα­τά­κια που θα απο­μα­κρυν­θούν από τη θέση τους, περι­μέ­νο­ντας να
γυρί­σουν πάλι εκεί που ήταν για να δημιουρ­γη­θεί ένα ψεύ­τι­κο σκηνικό
αρχαιό­τη­τας. Μετά τη Euro Disneyland θα έχου­με ένα Byzantioland. Για­τί όχι;
Ακό­μη και η Ακρό­πο­λη της Αθή­νας μπο­ρεί να τσι­με­ντω­θεί για να διευ­κο­λύ­νε­ται η
κυκλο­φο­ρία των τουριστών.

Οσο για τη δημό­σια εικό­να της, η κυβέρ­νη­ση φρο­ντί­ζει να αγανακτεί
με τον κ. Ερντο­γάν που υπο­τάσ­σε­ται σε ένα άλλο ιδε­ο­λό­γη­μα κλη­ρο­νο­μη­μέ­νο από
τους προ­γό­νους του, το οποίο συνί­στα­ται στο να μετα­τρέ­πει τις βυζαντινές
εκκλη­σί­ες σε τζα­μιά. Για­τί να μην το κάνει; Τώρα του δόθη­κε και η δικαιολογία.
Μάλ­λον λιγό­τε­ρο φταί­ει ο άνθρω­πος που κινεί­ται με κίνη­τρο την ιδε­ο­λο­γία και όχι
με κίνη­τρο… τι άρα­γε; Πώς να το ονο­μά­σου­με; Αλα­ζο­νεία; «Εγώ κάνω ό,τι θέλω
για­τί εγώ έχω την εξου­σία» και όσο πιο χοντρό είναι αυτό που κάνω τόσο
περισ­σό­τε­ρο πρέ­πει να σκύ­ψε­τε μπρο­στά μου.

 «Όπου και να ταξι­δέ­ψω η Ελλά­δα με πλη­γώ­νει». Το έλε­γε ο Σεφέρης.
Για­τί αυτή η κατά­ρα πρέ­πει να συνεχιστεί;