Πολύτιμο εργαλείο

Εισα­γω­γή

Το παρόν κεί­με­νο απο­τε­λεί το πρώ­το μέρος μιας συνο­λι­κό­τε­ρης προ­σπά­θειας του γρά­φο­ντος να παρου­σιά­σει κρι­τι­κά τα βασι­κά ρεύ­μα­τα του κομ­μου­νι­στι­κού κινή­μα­τος στον 20ο και τον 21ο αιώ­να, του τμή­μα­τος δηλα­δή της Αρι­στε­ράς, το οποίο ανα­φέρ­θη­κε πρα­κτι­κά ή και μόνο ρητο­ρι­κά  στην ανα­τρο­πή του καπι­τα­λι­σμού και στον μαρ­ξι­σμό. Δεν συμπε­ρι­λαμ­βά­νε­ται η κλα­σι­κή  σοσιαλ­δη­μο­κρα­τία, λόγω της σαφούς ρήξης της μετά το 1945 με τον μαρ­ξι­σμό, αν και θα γίνουν ορι­σμέ­νες ανα­φο­ρές στα αρι­στε­ρά σοσια­λι­στι­κά ρεύ­μα­τα που ως αργά κρά­τη­σαν μια σχέ­ση με τον μαρ­ξι­σμό (π.χ. Σ.Κ. Γαλλίας).

Η στιγ­μή  επι­λο­γής δεν είναι πολι­τι­κά τυχαία: μετά από μια σημα­ντι­κή ήττα της αντι­μνη­μο­νια­κής Αρι­στε­ράς, όπως το τέλος του πει­ρά­μα­τος ΣΥΡΙΖΑ, χρειά­ζε­ται ένας βαθύς ανα­στο­χα­σμός πάνω στην πορεία όλων ανε­ξαι­ρέ­τως των ρευ­μά­των του ΚΚ και του μαρ­ξι­σμού  καθώς και μια βαθειά επί­γνω­ση των συνει­σφο­ρών αλλά και των μεγά­λων ανε­παρ­κειών καθε­νός από αυτά στην προ­ο­πτι­κή μιας συν­θε­τι­κής προ­σπά­θειας. Χρειά­ζε­ται μια πιο στρα­τη­γι­κή απο­τί­μη­ση της Αρι­στε­ράς και όχι απλώς ένα μπά­λω­μα πλη­γών και τακτι­κών προ­βλη­μά­των και οργα­νω­τι­κών  ολι­γω­ριών. Χρειά­ζε­ται, κοντο­λο­γίς, να βάλου­με τον δάκτυ­λο επί τον τύπον των ήλων και να σκε­φτού­με πιο στρα­τη­γι­κές επα­να­το­πο­θε­τή­σεις και ανα­στο­χα­σμούς. Στο πλαί­σιο αυτής της προ­σπά­θειας θα ασχοληθώ:

α) με την πορεία του παρα­δο­σια­κού κομ­μου­νι­στι­κού ή στα­λι­νι­κού ρεύ­μα­τος ως του κεντρι­κού ουσια­στι­κά ρεύ­μα­τος εντός του κομ­μου­νι­στι­κού κινή­μα­τος του 20ου αιώνα

β) με την στρα­τη­γι­κή του λαϊ­κο­με­τω­πι­σμού, ως κεντρι­κή στρα­τη­γι­κή  τοπο­θέ­τη­ση του παρα­δο­σια­κού κομ­μου­νι­στι­κού ή στα­λι­νι­κού ρεύματος

γ) με τον ευρω­κομ­μου­νι­σμό ως συνέ­χεια αλλά και τομή με τον στα­λι­νι­σμό και το παρα­δο­σια­κό κομ­μου­νι­στι­κό ρεύ­μα και ως ρεύ­μα του δυτι­κού μαρξισμού

δ) με τον τρο­τσκι­σμό στις παλιές και νέες μορ­φές του

ε) με τα πιο ανα­τρε­πτι­κά ρεύ­μα­τα του δυτι­κού μαρ­ξι­σμού, όπως ο αλτου­σε­ρι­σμός και ο «αρι­στε­ρός ευρωκομμουνισμός»

στ) με τον μαοϊ­σμό και

ζ) με τον εργα­τι­σμό και τα συμ­βου­λια­κά ρεύματα.

Στο τέλος αυτής της παρου­σί­α­σης, θα δια­τυ­πώ­σω ορι­σμέ­νες πρώ­τες σκέ­ψεις για την ανά­γκη ανα­σύν­θε­σης των ρευ­μά­των και για αυτά που πρέ­πει να εγκα­τα­λει­φθούν ως στρα­τη­γι­κά και φυσιο­γνω­μι­κά στοι­χεία του κομ­μου­νι­σμού του 21ου αιώνα.

Η από­πει­ρα αυτή απο­λο­γι­σμού προ­φα­νώς δεν είναι πολι­τι­κά και θεω­ρη­τι­κά ουδέ­τε­ρη. Η κρι­τι­κή στον στα­λι­νι­σμό, η οποία δεν είναι  χρο­νι­κά τυχαία και η πρώ­τη, δεν αφο­ρά απλώς ένα ρεύ­μα όπως τα άλλα  με θετι­κές και αρνη­τι­κές συνει­σφο­ρές (π.χ. τρο­τσκι­σμός, ευρω­κομ­μου­νι­σμός κλπ) αλλά την θεμε­λιώ­δη παρέκ­κλι­ση εντός του ΚΚ, την φυσιο­γνω­μία, οργά­νω­ση και στρα­τη­γι­κή, η οποία πάνω από όλα εξέ­τρε­ψε τον ιστο­ρι­κό κομ­μου­νι­σμό από την επα­να­στα­τι­κή του κατεύ­θυν­ση και τον κατέ­στη­σε απω­θη­τι­κό στις δυτι­κές κοι­νω­νί­ες είτε ως σέχτα είτε ως συστη­μι­κό εγχεί­ρη­μα.

Στην συνέ­χεια, θα προ­χω­ρή­σω μεθο­δο­λο­γι­κά ως εξής: Θα ξεκι­νή­σω με την παρά­θε­ση ορι­σμέ­νων γενι­κών σκέ­ψε­ων για το στα­λι­νι­κό φαι­νό­με­νο, αξιο­λο­γώ­ντας το τόσο στρα­τη­γι­κά όσο και ηθικοπολιτικά.

Η ηθι­κο­πο­λι­τι­κή αξιο­λό­γη­ση του στα­λι­νι­σμού δεν απο­τε­λεί, κατά την γνώ­μη μου,  μια «σοβιε­το­λο­γία» ή έναν κεκα­λυμ­μέ­νο  αντι­κομ­μου­νι­σμό στο όνο­μα του στα­λι­νι­σμού, όπως π.χ. κάνουν οι αστοί ανα­θε­ω­ρη­τές ιστο­ρι­κοί με τις λεγό­με­νες Μαύ­ρες Βίβλους κλπ. Αντί­θε­τα, απο­τε­λεί ένα βαθύ κατα­στά­λαγ­μα από μια θέση κρι­τι­κού μαρ­ξι­σμού και κομ­μου­νι­σμού στην πορεία και την φυσιο­γνω­μία του στα­λι­νι­κού φαι­νο­μέ­νου, η οποία δεν περιο­ρί­ζε­ται σε μια τοπο­θέ­τη­ση για την υπε­ρο­χή της αστι­κής ιδε­ο­λο­γί­ας στο εργα­τι­κό κίνη­μα (π.χ. κρι­τι­κή στον οικο­νο­μι­σμό ως βάση του σοβιε­τι­κού μαρ­ξι­σμού, σωστή κατά τα άλλα) αλλά το αξιο­λο­γεί και ηθι­κο­πο­λι­τι­κά από την θέση του σύγ­χρο­νου κρι­τι­κού μαρξισμού.

Ως δεύ­τε­ρο βήμα, θα προ­σπα­θή­σω να παρου­σιά­σω και να φωτί­σω  τις ταξι­κές και κοι­νω­νι­κές αιτί­ες εμφά­νι­σης του στα­λι­νι­κού φαι­νο­μέ­νου, την ταξι­κή ανά­λυ­ση των στα­λι­νι­κών ή στα­λι­νι­ζου­σών γρα­φειο­κρα­τιών στην ΕΣΣΔ – Ανα­το­λι­κή Ευρώ­πη  αλλά και στην Δύση στον 20ο και εν μέρει στον 21ο αιώ­να, την σχέ­ση μπολ­σε­βι­κι­σμού και γρα­φειο­κρα­τί­ας ως ειδι­κό­τε­ρο ζήτημα.

Η ανά­λυ­ση αυτή θα γίνει με βάση τα μαρ­ξι­στι­κά θεω­ρη­τι­κά εργα­λεία, ιδί­ως με προ­σαρ­μο­γή και στις νεό­τε­ρες ανα­λύ­σεις της περιό­δου 1960-1980, ως χρυ­σής περιό­δου του νεό­τε­ρου μαρ­ξι­σμού, αλλά και με δάνεια άλλων κρι­τι­κών τοπο­θε­τή­σε­ων εκτός του κλα­σι­κού μαρξισμού.

Ως τρί­το βήμα, θα στα­θώ στην σημα­ντι­κή διά­κρι­ση ανά­με­σα στην γρα­φειο­κρα­τία του «ηρω­ι­κού στα­λι­νι­σμού» (1924-1956) και στην γρα­φειο­κρα­τία του ύστε­ρου στα­λι­νι­σμού και του μετα­στα­λι­νι­σμού, στα ταξι­κά και ανθρω­πο­λο­γι­κά τους στοιχεία.

Ως τέταρ­το βήμα θα παρου­σιά­σω ορι­σμέ­νες τάσεις μετα­στα­λι­νι­σμού ή σύγ­χρο­νου μετα­νε­ω­τε­ρι­κού στα­λι­νι­σμού, όπως αυτές εκφρά­ζο­νται κυρί­ως στο σύγ­χρο­νο ΚΚΕ αλλά και σε τάσεις προ­ερ­χό­με­νες από τον ΣΥΡΙΖΑ, όπως ιδί­ως το Αρι­στε­ρό Ρεύμα.

Αυτή η τοπο­θέ­τη­ση δεν γίνε­ται από μια σκο­πιά ορι­στι­κής κατε­δα­φι­στι­κής κατα­δί­κης αυτών των ρευ­μά­των αλλά από μια σκο­πιά που υπό όρους θα μπο­ρού­σε να τα βοη­θή­σει να υπερ­βούν όψεις του εαυ­τού τους, να ανα­γεν­νη­θούν. Βεβαί­ως, η ιστο­ρι­κή απαι­σιο­δο­ξία αυτήν την στιγ­μή φαί­νε­ται να είναι βασι­μό­τε­ρη από έναν ανό­η­το οπτι­μι­σμό, η αισιο­δο­ξία της βού­λη­σης περιο­ρί­ζε­ται σημα­ντι­κά από την απαι­σιο­δο­ξία της γνώσης.

Γενι­κές θέσεις

Ο στα­λι­νι­σμός, ο σοβιε­τι­κός μαρ­ξι­σμός, είναι η βασική/κυρίαρχη  μαζι­κή ιδε­ο­λο­γία του παρα­δο­σια­κού κομ­μου­νι­στι­κού κινή­μα­τος στον 20ο αιώ­να, η κυρί­αρ­χη και μαζι­κή κομ­μου­νι­στι­κή ιδε­ο­λο­γία ανά­με­σα στα 1924 (χρό­νο θανά­του του Λένιν) και στα 1989- με την πιθα­νή εξαί­ρε­ση μετά το 1970 του ευρω­κομ­μου­νι­στι­κού ρεύ­μα­τος  στην Δυτι­κή Ευρώ­πη, που τρα­βά με μαζι­κούς όρους έναν ανε­ξάρ­τη­το δρόμο.

Ο στα­λι­νι­σμός είναι  η ιδε­ο­λο­γία, σύμ­φω­να με την οποία αφε­νός μεν όλα τα ΚΚ υπο­τάσ­σο­νται σε ένα κόμ­μα-οδη­γό και σε μια χώρα-οδη­γό (Σοβιε­τι­κή Ένω­ση), αφε­τέ­ρου δε το κόμ­μα λει­τουρ­γεί με βάση τον γρα­φειο­κρα­τι­κό συγκε­ντρω­τι­σμό, αυστη­ρά από πάνω προς τα κάτω, και υπο­τάσ­σει στην ηγε­σία του και τον μηχα­νι­σμό του τα μέλη του και στο ίδιο το εργα­τι­κό κίνη­μα και την σύμπα­σα κοινωνία.

Ο στα­λι­νι­σμός είναι μια ιδε­ο­λο­γία απο­λύ­τως «περί­κλει­στη», η οποία νομι­μο­ποιεί την κρατική/κομματική γρα­φειο­κρα­τία ως άρχου­σα κοι­νω­νι­κή δύνα­μη μέσα στο εργα­τι­κό κίνη­μα και στο κόμμα/κράτος και ευλο­γεί  την παρα­βί­α­ση κάθε δημο­κρα­τι­κής αρχής, κάθε πρω­το­βου­λί­ας και κάθε αυτο­ορ­γα­νω­τι­κής προσπάθειας.

Βεβαί­ως, και η σοσιαλ­δη­μο­κρα­τία είναι από παλιά μια αντι­δη­μο­κρα­τι­κή δύνα­μη. Όμως, η γρα­φειο­κρα­τία της σοσιαλ­δη­μο­κρα­τί­ας είναι  πολύ πιο ευέ­λι­κτη και πολύ λιγό­τε­ρο άμε­σα κατα­σταλ­τι­κή από ό,τι η στα­λι­νι­κή γρα­φειο­κρα­τία. Επί­σης, η σοσιαλ­δη­μο­κρα­τι­κή γρα­φειο­κρα­τία, του­λά­χι­στον μέχρι το 1990, είναι μια δύνα­μη που στη­ρί­ζει την αυταρ­χι­κή αστι­κή δημο­κρα­τία (και έκτο­τε την ακό­μη πιο αυταρ­χι­κή αστι­κή μετα­δη­μο­κρα­τία), όχι ένα απο­λύ­τως  απο­λυ­ταρ­χι­κό και ολο­κλη­ρω­τι­κό κρά­τος. Για τον λόγο αυτόν και επι­βιώ­νει με καλύ­τε­ρους όρους από τον στα­λι­νι­σμό μετά το 1989, δεν χρε­ώ­νε­ται το αντι­δη­μο­κρα­τι­κό ντε­λί­ριο του σταλινισμού.

Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, και με βασι­κή εξαί­ρε­ση το ΚΚΕ και κάποιες απο­λύ­τως περι­θω­ρια­κές ομά­δες στην Ευρώ­πη, ο στα­λι­νι­σμός καταρ­ρέ­ει ως πολι­τι­κό ρεύ­μα και ως μαζι­κή ιδε­ο­λο­γία μετά το 1989. Όμως, δεν  είναι τυχαίο που οι πρα­κτι­κές του βρί­σκουν ακρο­α­τή­ριο και θαυ­μα­στές στην Ελλά­δα  ακό­μη και σε σχη­μα­τι­σμούς, που δεν είναι κατά κανό­να ή κατά  έκδη­λο τρό­πο στα­λι­νι­κοί (όπως σε τμή­μα του ΣΥΡΙΖΑ και ήδη της ΛΑΕ και ιδί­ως στο ΑΡ).

Ο στα­λι­νι­σμός ευθύ­νε­ται για τερά­στια  και πολυ­πλη­θή πολι­τι­κά εγκλή­μα­τα τόσο στην ΕΣΣΔ όσο και  διε­θνώς. Εγκλή­μα­τα πολι­τι­κά και ηθι­κά και όχι  με την έννοια ενός αντι­κομ­μου­νι­στι­κού ποι­νι­κού δικαί­ου, το οποίο  όχι τυχαία διεκ­δι­κούν οι ανα­θε­ω­ρη­τές και αντι­κομ­μου­νι­στές ιστο­ρι­κοί σε όλο τον κόσμο, αξιο­ποιώ­ντας προς όφε­λος του κεφα­λαί­ου τις απο­τρό­παιες πρά­ξεις του στα­λι­νι­σμού για να χτυ­πή­σουν τελειω­τι­κά τον μαρ­ξι­σμό και τον κομ­μου­νι­σμό.  Μπο­ρεί να αντι­πα­λεύ­ου­με, και ορθά,  την ταύ­τι­ση του φασι­σμού με την στα­λι­νι­κή παρέκ­κλι­ση στο εργα­τι­κό κίνη­μα, αφού ο πρώ­τος ήταν ένα εγγε­νώς αντε­πα­να­στα­τι­κό και αντι­δρα­στι­κό  ρεύ­μα, ενώ η στα­λι­νι­κή αντε­πα­νά­στα­ση γεν­νή­θη­κε στα­δια­κά  μέσα από τους κόλ­πους μιας επα­νά­στα­σης, αλλά δεν μπο­ρού­με σε καμία περί­πτω­ση να αγνο­ή­σου­με τα στα­λι­νι­κά εγκλή­μα­τα και την κατα­θλι­πτι­κή επί­δρα­σή τους κατά του μαρ­ξι­σμού στην Δύση.

Ο στα­λι­νι­σμός είναι μια ιδε­ο­λο­γία και μια πρα­κτι­κή, η οποία ευθύ­νε­ται σε τερά­στιο βαθ­μό για την αποηθικοποίηση/ ανη­θι­κο­ποί­η­ση  της κομ­μου­νι­στι­κής ιδε­ο­λο­γί­ας και πρά­ξης, για το απο­κρου­στι­κό πρό­σω­πο  και εικό­να του κομ­μου­νι­σμού  ως πρό­σλη­ψης  σε ευρύ­τε­ρες εργα­τι­κές μάζες στην Ευρώ­πη και στην Δύση γενι­κό­τε­ρα. Ιδί­ως οι μεγά­λες στα­λι­νι­κές διώ­ξεις του 1934-1937, η σφα­γή  και εξο­λό­θρευ­ση εκα­τομ­μυ­ρί­ων κομ­μου­νι­στών, σοβιε­τι­κών και άλλων, καθώς και απλών σοβιε­τι­κών πολι­τών  από τον στα­λι­νι­κό ηγε­τι­κό μηχα­νι­σμό εντός του σοβιε­τι­κού κρά­τους και από την πολι­τι­κή αστυ­νο­μία του καθε­στώ­τος με τις διαρ­κείς μετο­νο­μα­σί­ες της (Τσε­κά, NKVD, GPU,  MVD κλπ), κηλί­δω­σε για απροσ­διό­ρι­στο χρό­νο το όνο­μα και την ευγε­νή  πολι­τι­κή φυσιο­γνω­μία του ΚΚ στον 20ο αιώνα.

Ο λιμός στην Ουκρα­νία που επι­βλή­θη­κε  με την κολε­κτι­βο­ποί­η­ση το 1930-1932 για να πάνε τα τρό­φι­μα στις  πόλεις, σε βάρος όχι μόνο των κου­λά­κων αλλά και των μικρο­με­σαί­ων αγρο­τών, στοί­χι­σε επτά (7) εκα­τομ­μύ­ρια ζωές -όλοι αυτοί δεν ήταν αντεπαναστάτες.

Συνο­λι­κά, οι κατα­σταλ­τι­κές επι­χει­ρή­σεις του Στά­λιν, οι οποί­ες πολύ λίγο στρά­φη­καν κατά των πραγ­μα­τι­κών ταξι­κών εχθρών, οδή­γη­σαν σε σχε­δόν είκο­σι εκα­τομ­μύ­ρια (20.000.000) νεκρούς -πράγ­μα που οφεί­λε­ται στην ταξι­κή πάλη από την πλευ­ρά της γρα­φειο­κρα­τί­ας και  όχι από την σκο­πιά δήθεν της ρώσι­κης εργα­τι­κής τάξης.  Αν δεν ακο­λου­θού­σε ο  ηρω­ι­κός αντι­φα­σι­στι­κός αγώ­νας των ΚΚ και  η σοβιε­τι­κή νίκη επί του ναζι­σμού το 1941-1945, το ΚΚ απο­κλειό­ταν να ξανα­πο­κτού­σε μετα­πο­λε­μι­κά  μαζι­κή πολι­τι­κή επιρ­ροή στην Δύση. Αλλά και μετά τον πόλε­μο, ο στα­λι­νι­σμός παγιώ­θη­κε ως κυρί­αρ­χη  κρα­τι­κή πρα­κτι­κή στις Λαϊ­κές Δημο­κρα­τί­ες της Ανα­το­λι­κής Ευρώ­πης  και συν­δέ­θη­κε με την άγρια στρα­τιω­τι­κή και αστυ­νο­μι­κή κατα­στο­λή σημα­ντι­κών εργα­τι­κών και λαϊ­κών κινη­μά­των, όπως η Βου­δα­πέ­στη του 1956, το άγνω­στο ευρέ­ως ρωσι­κό Νοβο­τσερ­κάσκ του 1962, η Άνοι­ξη της Πρά­γας του 1968 και η κατα­στο­λή της πρώ­της, προ­βλη­μα­τι­κής μεν αλλά μαζι­κά εργα­τι­κής Αλλη­λεγ­γύ­ης στην Πολω­νία το 1981 (καθώς και πολ­λών προ­γε­νέ­στε­ρων  βίαιων εργα­τι­κών εξε­γέρ­σε­ων στην Πολω­νία το 1956, το 1970, το 1976 κ.α.).

Ως καθε­στώς, ο στα­λι­νι­σμός ταυ­τί­σθη­κε με την διαρ­κή έλλει­ψη και στέ­ρη­ση πολι­τι­κών και ατο­μι­κών  δικαιω­μά­των από τους λαούς και την εργα­τι­κή τάξη, με την ωμή  αστυ­νο­μι­κή κατα­στο­λή κατά κάθε αντι­πο­λί­τευ­σης, με την σφι­χτή και ολο­κλη­ρω­τι­κή επι­τή­ρη­ση της κοι­νω­νί­ας και του ιδιω­τι­κού χώρου ακό­μη των πολι­τών, με τον πει­θα­να­γκα­σμό και  κατα­να­γκα­σμό στην  οργά­νω­ση και συμ­με­το­χή των ανθρώ­πων  στις δια­δι­κα­σί­ες του στα­λι­νι­κού κρά­τους, με την έλλει­ψη συλ­λο­γι­κών εργα­τι­κών δικαιω­μά­των και εργα­τι­κής δημοκρατίας.

Ταυ­τί­σθη­κε με τα ταξι­κά προ­νό­μια της γραφειοκρατίας/κόκκινης αστι­κής τάξης, τα οποία εκκι­νούν από την πρω­το­κα­θε­δρία της στην παρα­γω­γή και δεν υπάρ­χουν μόνο στην δια­δι­κα­σία της διανομής.

Ταυ­τί­σθη­κε με την κατα­θλι­πτι­κή επι­βο­λή του κρά­τους στα γράμ­μα­τα και τις τέχνες, στον πολι­τι­σμό και στην καθη­με­ρι­νή ζωή,  και με την κατά­πνι­ξη κάθε δημιουρ­γι­κής δράσης/πρωτοβουλίας και κάθε ανε­ξάρ­τη­της σκέψης.

Ταυ­τί­σθη­κε ακό­μη με ωμές σοσια­λι­μπε­ρια­λι­στι­κές επεμ­βά­σεις, στην Πρά­γα, στη  Βου­δα­πέ­στη, στο Αφγα­νι­στάν κ.α. Ο στα­λι­νι­κός κομ­μου­νι­σμός φέρει την κύρια ευθύ­νη για την ιδε­ο­λο­γι­κή απο­νο­μι­μο­ποί­η­ση του μαρ­ξι­στι­κού κομ­μου­νι­σμού στον 20ο και στον 21ο αιώ­να -ιδί­ως στις δυτι­κές κοι­νω­νί­ες. Υπήρ­ξε, παρά τις κάποιες πρό­σκαι­ρες και όχι ασή­μα­ντες ριζο­σπα­στι­κές νίκες του, ένα συντη­ρη­τι­κό και σε κάποιες φάσεις ένα αντι­δρα­στι­κό ρεύ­μα εντός του ΚΚ.

Επί­σης, είναι προ­φα­νές ότι ο στα­λι­νι­σμός κατέρ­ρευ­σε ως μορ­φή κρά­τους και κοι­νω­νι­κής οργά­νω­σης το 1989 και δεν «ανε­τρά­πη», παρά το ότι μπο­ρεί να υπήρ­ξαν και κάποιες δευ­τε­ρεύ­ου­σες όψεις ανα­τρο­πής με δυτι­κή παρό­τρυν­ση. Κατέρ­ρευ­σε  για τον απλού­στα­το λόγο ότι και σοσια­λι­σμός δεν ήταν σε καμία περί­πτω­ση  αλλά και ως ιδιαί­τε­ρη μορ­φή ταξι­κής κοι­νω­νι­κής οργά­νω­σης ήταν πολύ λιγό­τε­ρο απο­τε­λε­σμα­τι­κός, οικο­νο­μι­κά αλλά ιδί­ως πολι­τι­κοϊ­δε­ο­λο­γι­κά, από ό,τι ο κλα­σι­κός καπι­τα­λι­σμός. Κατέρ­ρευ­σε για­τί δεν μπό­ρε­σε να πεί­σει καμία εργα­τι­κή τάξη και κανέ­ναν λαό στην Ανα­το­λι­κή Ευρώ­πη να τον υπε­ρα­σπι­σθεί και να τον απο­κα­τα­στή­σει απέ­να­ντι στα ισχυ­ρά πια και κυρί­αρ­χα φιλο­δυ­τι­κά ρεύ­μα­τα σε αυτές τις κοι­νω­νί­ες. Όλα τα υπό­λοι­πα είναι θέσεις μιας συνω­μο­σιο­λο­γι­κής ιστο­ρι­κής τοπο­θέ­τη­σης, απο­λο­γη­τι­κής για την στα­λι­νι­κή ιδε­ο­λο­γία και κοι­νω­νι­κή οργά­νω­ση. Μιας στά­σης που μας λέει ότι η γρα­φειο­κρα­τία, ακό­μη και αν ήταν στο τέλος ‘ρεβι­ζιο­νι­στι­κή’ ( Θέσεις του ΚΚΕ  για την ανα­τρο­πή του σοσια­λι­σμού  το 1995), άξι­ζε να δια­τη­ρή­σει την κυριαρ­χία της. Για­τί άρα­γε; Μα για­τί, παρά τον ρεβι­ζιο­νι­σμό της, ήταν ο μόνος δυνα­τός στύ­λος του σοσια­λι­σμού με την στα­λι­νι­κή έννοια και βίω­ση. Σιγά μην εμπι­στευ­θού­με τον λαό και την εργα­τι­κή τάξη, που χρη­σι­μεύ­ουν μόνο ως εικο­νί­σμα­τα στο  ιδε­ο­λο­γι­κό σύμπαν μας.

Επί­σης, ο στα­λι­νι­σμός σήμα­νε -παράλ­λη­λα προς την σοσιαλ­δη­μο­κρα­τία- την πλή­ρη αποη­θι­κο­ποί­η­ση της κομ­μου­νι­στι­κής πολι­τι­κής, το πρώ­το μεγά­λο ηθι­κό ρήγ­μα μέσα στην επα­να­στα­τι­κή παρά­δο­ση ήδη από την δεκα­ε­τία του 1930. Την μετα­τρο­πή τού  μπολ­σε­βι­κι­σμού, από δημο­κρα­τι­κό σε γρα­φειο­κρα­τι­κό συγκε­ντρω­τι­σμό και την επι­βο­λή μιας ωμής γρα­φειο­κρα­τι­κής ομά­δας πάνω στο κόμ­μα ως συλ­λο­γι­κό­τη­τα και στα μέλη  του. Κάθε δυνα­τή επι­λο­γή του ΚΚΣΕ έπρε­πε να γίνει σεβα­στή από τα ΚΚ. Ιδί­ως αχα­ρα­κτή­ρι­στες, επο­νεί­δι­στες, κρα­τι­κά βάναυ­σες και αήθεις πολι­τι­κά  πρα­κτι­κές, όπως το Σύμ­φω­νο Ρίμπε­ντροπ – Μολό­τοφ, το οποί­οι κάποιοι ακό­μη και σήμε­ρα χαι­ρε­τούν ως σωτή­ριο ελιγ­μό της ΕΣΣΔ, ή η συνα­κό­λου­θη  γερ­μα­νο­σο­βιε­τι­κή διαί­ρε­ση της Πολω­νί­ας το 1939, σήμα­ναν την πολι­τι­κή και συχνά και την φυσι­κή αυτο­κτο­νία των κομ­μου­νι­στών στα κρατητήρια/φυλακές  και τα στρα­τό­πε­δα συγκέ­ντρω­σης του ναζι­σμού, χωρίς να προ­σφέ­ρουν  παρά αυτα­πά­τες στην δήθεν αντι­να­ζι­στι­κή προ­ε­τοι­μα­σία της ΕΣΣΔ. ( Είναι γνω­στό το ότι ο Στά­λιν έπα­θε κατά­θλι­ψη τον Ιού­νιο του 1941, όταν έμα­θε ότι οι ναζί εισέ­βα­λαν στην ΕΣΣΔ – οι στρα­τη­γοί του τον έψα­χναν για μέρες).

Την ίδια στιγ­μή το ναζι­στι­κό και το στα­λι­νι­κό καθε­στώς έφτα­σαν στο σημείο να ανταλ­λάσ­σουν προ­στα­τευό­με­νους και  πολι­τι­κούς κρα­του­μέ­νους, υπήρ­ξαν Γερ­μα­νοί κομ­μου­νι­στές που παρα­δό­θη­καν από την NKVD στην Γκε­στά­πο. Τίπο­τε δεν μπο­ρεί να δικαιο­λο­γή­σει  ιστο­ρι­κά αυτές τις απο­λύ­τως οπορ­του­νι­στι­κές και ηθι­κά αχρεί­ες και κατα­στρο­φι­κές πρα­κτι­κές της σοβιε­τι­κής γραφειοκρατίας.

Για να μην μιλή­σου­με για τους χιλιά­δες κομ­μου­νι­στές, Έλλη­νες, Πολω­νούς , Γερ­μα­νούς, τους οποί­ους αναι­τιο­λό­γη­τα εξό­ντω­σε στα 1935-39 ο Στά­λιν εν μέσω εκκα­θα­ρί­σε­ων. Ποιος θυμά­ται τον Α. Χαϊ­τά, πρώ­ην ΓΓ του ΚΚΕ,  τον Κολο­ζώφ, στέ­λε­χος της ΟΚΝΕ, τον Χ. Νόυ­μανν, ηγέ­τη  του γερ­μα­νι­κού ΚΚ, τον Καρλ  Ράντεκ, ηγε­τι­κό στέ­λε­χος της ρώσι­κης και της γερ­μα­νι­κής επα­νά­στα­σης και του πολω­νι­κού εργα­τι­κού κινή­μα­τος, όλη την ηγε­σία του πολω­νι­κού ΚΚ το 1937  που ντου­φε­κί­στη­κε ως δήθεν «λου­ξε­μπουρ­γκι­στι­κή», και τόσους άλλους; Για πολ­λούς, που αυτο­νο­μά­ζο­νται ακό­μη κομ­μου­νι­στές, όλοι αυτοί δεν ήταν παρά λίπα­σμα για την μηχα­νή της σοσια­λι­στι­κής ανά­πτυ­ξης. Υπήρ­ξε ακό­μη και η τερα­τώ­δης παρα­δο­χή του τότε συνο­δοι­πό­ρου του ΓΚΚ Μερ­λώ-Ποντύ, στο έργο του «Ανθρω­πι­σμός και Τρο­μο­κρα­τία», ότι η νίκη του Στά­λιν στον Β’ Παγκό­σμιο Πόλε­μο νομι­μο­ποιεί εκ των υστέ­ρων τις δίκες της Μόσχας.

Οι κοι­νω­νι­κές  και ταξι­κές βάσεις του σταλινισμού

Το κοι­νω­νι­κό μόρ­φω­μα του «υπαρ­κτού σοσια­λι­σμού», δηλα­δή ο στα­λι­νι­σμός ως κοι­νω­νι­κή μορ­φή, δεν είναι καθό­λου, δεν αντι­στοι­χεί στον σοσια­λι­σμό με την μαρ­ξι­στι­κή έννοια. Ο σοσια­λι­σμός είναι η μετα­βα­τι­κή και ασταθής/ αντι­φα­τι­κή ταξι­κά  περί­ο­δος ανά­με­σα στον καπι­τα­λι­σμό και τον κομ­μου­νι­σμό, δεν είναι ένας αυτο­τε­λής τρό­πος παραγωγής.

Στην πρώ­τη περί­ο­δο του σοσια­λι­σμού επι­κρα­τούν ακό­μη -και παρά την κρατικοποίηση/κοινωνικοποίηση των μέσων παρα­γω­γής- οι καπι­τα­λι­στι­κές σχέ­σεις παρα­γω­γής, όχι μόνο με την έννοια της επι­βί­ω­σης του νόμου της αξί­ας και της καπι­τα­λι­στι­κής αγο­ράς εμπο­ρευ­μά­των και εργα­τι­κής δύνα­μης, αλλά ειδι­κό­τε­ρα τόσο  με την έννοια της από­σπα­σης πλε­ο­νά­σμα­τος με την πώλη­ση της εργα­τι­κής δύνα­μης, όσο και με την έννοια της αντί­θε­σης χειρωνακτικής/διανοητικής εργα­σί­ας, της αντί­θε­σης πόλης και υπαί­θρου, αλλά και της ανά­γκης διαιώ­νι­σης ενός εργα­τι­κού κρα­τι­κού κατα­σταλ­τι­κού μηχανισμού.

Επι­κρα­τεί ακό­μη η αστι­κή αρχή της ισό­τη­τας αμοι­βής για ίση εργα­σία και της κατα­να­γκα­στι­κής βασι­κά εργα­σί­ας για την επι­βί­ω­ση, όποιος δεν εργά­ζε­ται δεν τρώ­ει (βλ. και στο σημα­ντι­κό  βιβλίο του Μπ. Κοριά «Επι­στή­μη, τεχνι­κή και κεφάλαιο»).

Προς το τέλος της σοσια­λι­στι­κής περιό­δου ανέρ­χε­ται και επι­κρα­τεί μια ανώ­ρι­μη μορ­φή κομ­μου­νι­στι­κών σχέ­σε­ων και απο­δυ­να­μώ­νε­ται πλή­ρως ο νόμος της αξί­ας. Επί­σης, απο­δυ­να­μώ­νε­ται στα­δια­κά η ύπαρ­ξη και η ανά­γκη ενός ιδιαί­τε­ρου κρα­τι­κού κατα­σταλ­τι­κού μηχα­νι­σμού (μαρα­σμός του κράτους).

Εφό­σον η μετά­βα­ση προ­χω­ρά πραγ­μα­τι­κά και νικη­φό­ρα με την έντα­ση της ταξι­κής πάλης κατά των ακό­μη καπι­τα­λι­στι­κών σχέ­σε­ων και των φορέ­ων καπι­τα­λι­στι­κής πολι­τι­κής  -οι οποί­οι δεν παύ­ουν να υπάρ­χουν στην σοσια­λι­στι­κή δημο­κρα­τία, ακό­μη και μέσα σε ένα επα­να­στα­τι­κό κόμ­μα-, οι καπι­τα­λι­στι­κές σχέ­σεις μεσο­πρό­θε­σμα ανα­τρέ­πο­νται πλή­ρως και ανοί­γει ο δρό­μος για ώρι­μες κομ­μου­νι­στι­κές κοι­νω­νι­κές μορ­φές.  Όμως στην πρώ­τη φάση της μετά­βα­σης, οι καπι­τα­λι­στι­κές σχέ­σεις όχι μόνο υπάρ­χουν, αλλά και κυριαρ­χούν και παλεύ­ουν ενά­ντια στην ανα­τρο­πή τους, μεταμ­φιε­σμέ­νες ακό­μη και  σε σοσια­λι­στι­κές και κομ­μου­νι­στι­κές αρχές, παρα­κάμ­πτο­ντας την κοι­νω­νι­κή νομι­κά ιδιο­κτη­σία των μέσων παραγωγής.

Η πρώ­τη φάση λοι­πόν του σοσια­λι­σμού είναι όντως ένας κρα­τι­κός καπι­τα­λι­σμός χωρίς καπι­τα­λι­στές (η φρά­ση ανή­κει στον Λένιν και είναι προς τιμήν του), με έλεγ­χο από τον λαό και την εξου­σία του της απο­σπώ­με­νης υπε­ρα­ξί­ας και με εργα­τι­κό και κοι­νω­νι­κό έλεγ­χο σε όλα τα επί­πε­δα, με ριζι­κή πάλη για την ανα­τρο­πή των καπι­τα­λι­στι­κών παρα­γω­γι­κών και κοι­νω­νι­κών σχέ­σε­ων σε όλα τα πεδία, με την επί­γνω­ση της ανά­γκης του διαρ­κούς αγώ­να κατά των υπαρ­κτών δομών αλλά και της πλή­ρους παλι­νόρ­θω­σής τους ακό­μη και στο επί­πε­δο της κρα­τι­κής εξουσίας.

Η ταξι­κή πάλη εντεί­νε­ται ανα­πό­φευ­κτα μετά την κατά­κτη­ση της εξου­σί­ας και στην πρώ­τη φάση της σοσια­λι­στι­κής μετά­βα­σης και δια­περ­νά εγκάρ­σια  όλες τις πολι­τι­κές μορ­φές και ιδί­ως αυτήν του επαναστατικού/ών κόμματος/ων. Η παλι­νόρ­θω­ση με την μια ή την άλλη μορ­φή είναι πάντο­τε μια σημα­ντι­κή ιστο­ρι­κή δυνα­τό­τη­τα -όπως και η ιδιαί­τε­ρη μορ­φή παλι­νόρ­θω­σης, που θα χαρα­κτη­ρί­σου­με με επι­φύ­λα­ξη «κρα­τι­κό καπι­τα­λι­σμό». Συνε­πώς, μια δια­δι­κα­σία σοσια­λι­στι­κής μετά­βα­σης μπο­ρεί και να «κολ­λή­σει», και να ακυ­ρω­θεί και να υπάρ­ξει καπι­τα­λι­στι­κή ή πάντως ταξι­κή εκμε­ταλ­λευ­τι­κή παλιν­δρό­μη­ση. Καθώς ο σοσια­λι­σμός είναι δια­δι­κα­σία μετά­βα­σης και όχι αυτο­τε­λής τρό­πος παραγωγής.

Αυτό που συνέ­βη στην ΕΣΣΔ και μετα­φέρ­θη­κε ως μοντέ­λο στις Λαϊ­κές Δημο­κρα­τί­ες δεν είναι η νίκη των σοσιαλιστικών/ κομ­μου­νι­στι­κών σχέ­σε­ων μέσα στην μετά­βα­ση (όπως θα ήθε­λε το σοβιε­τι­κό σύνταγ­μα του 1936, το οποίο κηρύσ­σει την νίκη του σοσια­λι­σμού, την μη ύπαρ­ξη πλέ­ον αντα­γω­νι­στι­κών ταξι­κών σχέ­σε­ων και αντι­θέ­σε­ων, καθώς και την ουσια­στι­κή λήξη της δικτα­το­ρί­ας του προ­λε­τα­ριά­του, αφού ο σοσια­λι­σμός ήδη επετεύχθη).

Αντι­θέ­τως, αυτό που συνέ­βη  είναι η ήττα των κλα­σι­κών καπι­τα­λι­στι­κών σχέ­σε­ων ως το 1928, όπως αυτές οργα­νώ­νο­νται στον ιδιω­τι­κό καπι­τα­λι­σμό με βάση την ατο­μι­κή  νομι­κή ιδιο­κτη­σία, και ταυ­τό­χρο­να η ήττα των ανερ­χό­με­νων κομ­μου­νι­στι­κών σχέ­σε­ων  και πρα­κτι­κών σε όλα τα νοη­τά επί­πε­δα ( κομ­μου­νι­στι­κές σχέ­σεις όπως συλ­λο­γι­κός έλεγ­χος των μέσων παρα­γω­γής και δια­νο­μής, εργα­τι­κός έλεγ­χος, κατάρ­γη­ση αγο­ραί­ων σχέ­σε­ων,  άμε­ση σοσια­λι­στι­κή δημο­κρα­τία με ζωή και όχι με τυπι­κά χαρα­κτη­ρι­στι­κά, χτύ­πη­μα του αρχηγισμού/βοναπαρτισμού, ουσια­στι­κή και όχι τυπική/νομική ιδιο­κτη­σία  και έλεγ­χος των μέσων παρα­γω­γής από τις λαϊ­κές τάξεις και την κοι­νω­νία, ουσια­στι­κή ισό­τη­τα των φύλων, πάλη κατά της πολι­τι­στι­κής ηγε­μο­νί­ας του αστι­σμού σε όλα τα επί­πε­δα, στην οικο­γέ­νεια, την κουλ­τού­ρα, το σχο­λείο κλπ ), η απο­κα­τά­στα­ση μιας νέας μορ­φής ταξι­κής κυριαρ­χί­ας με την έναρ­ξη των Πεντά­χρο­νων Πλά­νων το 1928.

Όλα αυτά τα φαι­νό­με­να συγκλί­νουν στο ότι η γρα­φειο­κρα­τία, από στρώ­μα που κυριαρ­χεί παρα­σι­τι­κά  στο εργα­τι­κό κρά­τος και στο εργα­τι­κό κόμ­μα από το 1921 ως το 1928, μετα­τρέ­πε­ται πλή­ρως σε  κοι­νω­νι­κά και πολι­τι­κά κυρί­αρ­χη τάξη το 1928 και απο­κτά την πραγ­μα­τι­κή ιδιο­κτη­σία και έλεγ­χο στα μέσα παρα­γω­γής στην Ρωσία και την κυριαρ­χία πάνω στην εργα­τι­κή δύνα­μη. Κατα­χρη­στι­κά, μπο­ρού­με να ονο­μά­σου­με αυτήν την νέα κοι­νω­νι­κή μορ­φή «κρα­τι­κό ή γρα­φειο­κρα­τι­κό καπι­τα­λι­σμό», καθώς, στην παρα­γω­γή του­λά­χι­στον, όχι μόνο παγιώ­νε­ται ο νόμος της αξί­ας και τα προ­νό­μια της εργο­στα­σια­κής διεύ­θυν­σης, αλλά και απο­σπά­ται πλεόνασμα/υπεραξία από αυτήν την τάξη συλ­λο­γι­κά και δια του κρά­τους -όπως και στον ασια­τι­κό τρό­πο παραγωγής.

Επί­σης, παγιώ­νο­νται ή παλι­νορ­θώ­νο­νται οι καπι­τα­λι­στι­κές σχέ­σεις στην οικο­γέ­νεια και την δια­χεί­ρι­ση της σεξουα­λι­κής ζωής, στο σχο­λείο, στον πολι­τι­σμό, σε όλη την δόμη­ση του κρα­τι­κού μηχα­νι­σμού ως στε­γα­νού  προς τον λαό ή και ως απο­λύ­τως κατα­πιε­στι­κού πάνω στην κοι­νω­νία, στην σχέ­ση πολι­τι­κής, αν και μη εκλο­γι­κής, αντι­προ­σώ­πευ­σης. Όμως, το βάφτι­σμα της νέας κοι­νω­νί­ας ως «κρα­τι­κού καπι­τα­λι­σμού», παρά τις ισχυ­ρές καπι­τα­λι­στι­κές όψεις της (έτσι και ο Που­λαν­τζάς στο «Φασι­σμός και Δικτα­το­ρία» αλλά και στο τελευ­ταίο βιβλίο του), έχει και αυτό πολ­λά προ­βλή­μα­τα και αντι­φά­σεις, είναι άνοιγ­μα και όχι κλεί­σι­μο μιας συζή­τη­σης που έχει γίνει  ως τώρα πολύ περιορισμένα.

Κατ’ αρχήν, υπάρ­χει ένα ζήτη­μα στο αν η από­σπα­ση της υπε­ρα­ξί­ας γίνε­ται με βάση την οικο­νο­μι­κή  αγο­ραία συμ­φω­νία, αφού ο ρόλος του εξω­οι­κο­νο­μι­κού κατα­σταλ­τι­κού κατα­να­γκα­σμού πάνω στον εργά­τη, ιδί­ως στην περί­ο­δο του Στά­λιν,  είναι πολύ ισχυρός.

Επι­πλέ­ον, στην διανομή/κυκλοφορία ο νόμος της αξί­ας παρου­σιά­ζει προ­βλή­μα­τα, αφού του­λά­χι­στον στην περί­ο­δο του Στά­λιν, οι τιμές προσ­διο­ρί­ζο­νται βασι­κά διοι­κη­τι­κά και όχι δια του αντα­γω­νι­σμού και είναι πολύ αμφί­βο­λο αν έχου­με μια καπι­τα­λι­στι­κή αγο­ρά ή έναν κρα­τι­κό μηχα­νι­σμό μετα­βί­βα­σης προϊόντων/ εν μέρει εμπο­ρευ­μά­των ή και μη εμπο­ρευ­μά­των, από επά­νω ρυθ­μι­σμέ­νο. Βεβαί­ως, αργό­τε­ρα οι πιο κλα­σι­κές μορ­φές καπι­τα­λι­στι­κής αγο­ράς ενι­σχύ­ο­νται επί Χρου­στσόφ,  αλλά είναι πολύ αμφί­βο­λο αν γίνο­νται τελεί­ως  κυρίαρχες.

Αυτό που αξί­ζει να κρα­τή­σου­με, είναι το γεγο­νός ότι η στα­λι­νι­κή γρα­φειο­κρα­τία, από την στιγ­μή που απο­κα­θι­στά τον δεσπο­τι­σμό του εργο­στα­σί­ου και που απο­σπά μαζι­κά πλε­ό­να­σμα από τους αγρό­τες, πρώ­ην κου­λά­κους ή και πρώ­ην μικρούς αγρό­τες,  καθώς και από τον εργά­τη της μεγά­λης βιο­μη­χα­νί­ας, είναι μια νέα εκμε­ταλ­λευ­τι­κή ταξι­κή δύνα­μη και ο «υπαρ­κτός σοσια­λι­σμός» όχι πια μια μετα­βα­τι­κή μορ­φή αλλά μια νέα μορ­φή σκλη­ρής ταξι­κής κυριαρ­χί­ας. Ο οικο­νο­μι­σμός, ο παρα­γω­γι­σμός, η αστι­κή τεχνο­κρα­τία, η δικτα­το­ρία πάνω στην εργα­τι­κή τάξη ως πολι­τι­κή αρε­τή, ο κρα­τι­σμός, είναι η βαθειά αστι­κή ιδε­ο­λο­γία του στα­λι­νι­σμού που απο­τε­λεί, τόσο επα­να­φο­ρά του οικο­νο­μι­σμού της Β’ Διε­θνούς στο εργα­τι­κό κίνη­μα μετά τον θάνα­το του Λένιν, όσο και βαθύ ρεβι­ζιο­νι­σμό σε βάρος του επα­να­στα­τι­κού μαρ­ξι­σμού, όπως δια­πι­στώ­νει ο Φ. Κλα­ου­ντίν το 1971, γρά­φο­ντας το κορυ­φαίο έργο του για το ΚΚ.

Η σοβιε­τι­κή γρα­φειο­κρα­τία μετά το 1928 και μέχρι τον θάνα­το του Στά­λιν είναι μια πολύ αστα­θής, ανα­σφα­λής  και ηγε­μο­νι­κά αδύ­να­μη άρχου­σα τάξη -γι’ αυτό και γίνε­ται και τόσο επι­θε­τι­κή και εγκλη­μα­τι­κή.  Η αντί­φα­ση λόγων και έργων, η σχε­δόν συνει­δη­τή αντε­πα­να­στα­τι­κή επί­δρα­ση της ΕΣΣΔ στο διε­θνές εργα­τι­κό κίνη­μα, η υπο­συ­νεί­δη­τη τερά­στια ενο­χή των ηγε­τών της στα­λι­νι­κής άρχου­σας τάξης για τον πραγ­μα­τι­κό τους αντι­δρα­στι­κό ρόλο, η αίσθη­ση ότι χτί­ζε­ται ο σοσια­λι­σμός με απο­λύ­τως αντι­σο­σια­λι­στι­κά μέσα, οδη­γούν σε μια μεγά­λη ηγε­μο­νι­κή κρί­ση και κρί­ση αυτο­συ­νεί­δη­σης στα 1934-1937.Πρόκειται για μια ενο­χι­κή και αντι­φα­τι­κή άρχου­σα τάξη, η οποία δια του ηγέ­τη της συνε­χώς αυτο­χει­ριά­ζε­ται και συνε­χώς ανα­συ­γκρο­τεί­ται σε νέα βάση -η ασυ­νεί­δη­τη επί­γνω­ση της προ­δο­σί­ας της επα­νά­στα­σης, οδη­γεί δια της ψυχι­κής μετα­θέ­σε­ως και προ­βο­λής,  την ενο­χή από την συνο­λι­κή τάξη σε τμή­μα­τά της ή και σε τμή­μα­τα του κόμ­μα­τος, τα οποία επι­κρί­νουν πιο συνο­λι­κά το γρα­φειο­κρα­τι­κό φαι­νό­με­νο.  Γίνε­ται απο­λύ­τως επι­τα­κτι­κό «να τσα­κι­στούν οι αντε­πα­να­στά­τες μέσα στο κόμ­μα», ακρι­βώς επει­δή η κεντρι­κή ηγε­σία του κόμ­μα­τος και ο Στά­λιν προ­σω­πι­κά, γνω­ρί­ζουν του­λά­χι­στον ασυ­νεί­δη­τα ότι όλο το κόμ­μα και ο σοβιε­τι­κός σχη­μα­τι­σμός έχουν πάρει χωρίς επι­στρο­φή μια αντε­πα­να­στα­τι­κή και αντι­δρα­στι­κή στρο­φή και οφεί­λουν αυτό να το απο­κρύ­ψουν απο­τε­λε­σμα­τι­κά, προ­βάλ­λο­ντάς το  ή μετα­θέ­το­ντάς το σε συνε­χώς νέους εσω­τε­ρι­κούς εχθρούς, «αντι­πο­λι­τευό­με­νους» ή και δικούς του καθα­ρά ανθρώ­πους, απο­μα­κρύ­νο­ντάς το από την κορυ­φή της εξου­σί­ας. Ακό­μη και τα στε­λέ­χη που απο­δέ­χο­νται στις δίκες τις κατη­γο­ρί­ες έμμε­σα ομο­λο­γούν, πέρα από τα βασα­νι­στή­ρια και την κατα­στο­λή σε βάρος τους, αυτό που ήδη ξέρουν, το  ότι μετέ­σχαν σε μια αντε­πα­να­στα­τι­κή νέα τάξη.

Το μόνο στα­θε­ρό σημείο της γρα­φειο­κρα­τί­ας μέσα σε αυτήν την θύελ­λα είναι ο ίδιος ο Στά­λιν, ο οποί­ος συγκρο­τεί και ένα μαζι­κό ρεύ­μα, από ό,τι φαί­νε­ται, αυτο­ε­λέγ­χου και αυτο­κα­τα­στο­λής της γρα­φειο­κρα­τί­ας, ώστε να δια­φυ­λά­ξει μέσα στην συλ­λο­γι­κή παρά­νοια τον δικό του ηγε­τι­κό ρόλο. Ο Στά­λιν συνε­χώς κατα­στρέ­φει και ανα­συ­γκρο­τεί την νέα τάξη γύρω από τον εαυ­τό του. Εδώ υπάρ­χει και μια ορι­σμέ­νη ανα­λο­γία προς τον Μάο της Πολι­τι­στι­κής Επα­νά­στα­σης -παρά τις πολύ σημα­ντι­κές διαφορές.

Είναι προ­φα­νές ότι αυτή η αδύ­να­μη ηγε­μο­νι­κά άρχου­σα τάξη, ενώ συγκρο­τεί­ται βασι­κά  αστα­θώς στο πολι­τι­κό επί­πε­δο από την στα­λι­νι­κή ηγε­σία, οφεί­λει να περά­σει πάνω από το πτώ­μα του Βονα­πάρ­τη Στά­λιν για να στα­θε­ρο­ποι­η­θεί ορι­στι­κά ως ομα­λή άρχου­σα τάξη.

Επί­σης, δεν είναι δυνα­τόν να εκθειά­ζε­ται τόσο πολύ η μεγά­λη βιο­μη­χα­νι­κή ανά­πτυ­ξη της ΕΣΣΔ στην δεκα­ε­τία του ’30 (περί­που 6 % αύξη­ση του ΑΕΠ ετη­σί­ως, θα μας πουν οι ωμοί  οικο­νο­μο­μέ­τρες), μια ανά­πτυ­ξη που θυμί­ζει την πρω­ταρ­χι­κή συσ­σώ­ρευ­ση του κεφα­λαί­ου, την βαμ­μέ­νη στο αίμα κατά τον Μαρξ. Μια ανά­πτυ­ξη βασι­σμέ­νη στην στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­ση της εργα­σί­ας, στους τρο­φί­μους των στρα­το­πέ­δων εργα­σί­ας που πέθαι­ναν στον Αρκτι­κό, στην Βορ­κου­τά και την Κολυ­μά  σαν τις μύγες, οι περισ­σό­τε­ροι για άγνω­στους σε αυτούς λόγους, μια ανά­πτυ­ξη χωρίς συλ­λο­γι­κά εργα­τι­κά δικαιώ­μα­τα και με  σχε­δόν πλή­ρη εξω­οι­κο­νο­μι­κό κρα­τι­κό κατα­να­γκα­σμό πάνω στην μισθω­τή εργα­σία, εν πολ­λοίς κατα­να­γκα­στι­κή εργασία.

Αν αυτός ήταν ο «σοσια­λι­σμός», είναι από­λυ­τα λογι­κό οι εργα­ζό­με­νοι στην Δύση να τον απο­στρέ­φο­νται. Το ότι τα δικά τους κοι­νω­νι­κά δικαιώ­μα­τα στη­ρί­χθη­καν εν πολ­λοίς στην απει­λή αυτού του δήθεν  «σοσια­λι­σμού», είναι μια άλλη και δια­κρι­τή ιστο­ρία, η οποία δεν απο­κα­θι­στά την τιμή της σοβιε­τι­κής βιο­μη­χα­νι­κής και παρα­γω­γι­κής συσ­σώ­ρευ­σης και ανασυγκρότησης.

Ένα άλλο κεφά­λαιο, το οποίο εδώ μόνο να θιγεί μπο­ρεί, ήταν ο απί­στευ­τος συγκε­ντρω­τι­σμός και η απί­στευ­τη αντι­πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή και αντια­ει­φό­ρα αδη­φα­γία αυτού του μοντέ­λου, απο­λύ­τως σπά­τα­λου σε ανθρώ­πους και σε φυσι­κούς πόρους. Η λογι­κή της από­λυ­της εξου­σί­ας του ανθρώ­που στην φύση και στον άλλο άνθρω­πο ως η σκο­τει­νή όψη του Δια­φω­τι­σμού, αφο­ρά και την Ανα­το­λή, εξί­σου με την καθα­ρά καπι­τα­λι­στι­κή Δύση. Ίσως μάλι­στα να την αφο­ρά και περισ­σό­τε­ρο, με την έννοια των προ­βλη­μα­τι­σμών της Σχο­λής της Φραγ­κφούρ­της. Δεν είναι τυχαίο που οι σύγ­χρο­νοι μετα­στα­λι­νι­κοί δια­τη­ρούν την ίδια αντί­λη­ψη για το παρα­γω­γι­κό και ανα­πτυ­ξια­κό μοντέ­λο, τον γιγα­ντι­σμό, την ανα­πτυ­ξιο­λα­τρεία, την ανε­παρ­κή κατα­νό­η­ση του περι­βαλ­λο­ντι­κού ζητήματος.

Αλλά και μέσα στα ΚΚ της Δύσης και του Τρί­του Κόσμου, οικο­δο­μεί­ται  από το 1930 και εντεύ­θεν, μια εργα­τι­κή και μικροαστική/διανοουμενίστικη  στα­λι­νι­κή γρα­φειο­κρα­τία, η οποία δια­μορ­φώ­νει ένα διευ­θυ­ντι­κό στρώ­μα και μια «σιδη­ρά ολι­γαρ­χία» (Ρ.Μίχελς) μέσα στο εργα­τι­κό κίνη­μα. Πρό­κει­ται για ένα δια­κρι­τό εξου­σια­στι­κό κοι­νω­νι­κό στρώ­μα, ένα στρώ­μα που μοιά­ζει πολύ με την κρα­τι­κή γρα­φειο­κρα­τία, αν δεν ταυ­τί­ζε­ται με αυτήν. Η γρα­φειο­κρα­τία αυτή, άλλο­τε επι­τε­λεί όντως ένα ρόλο οργα­νι­κού δια­νο­ου­μέ­νου της εργα­τι­κής τάξης, άλλο­τε ενσω­μα­τώ­νει ένα δια­φω­νών προ­σω­πι­κό του  αστι­κού  κρά­τους, και άλλο­τε μετα­τρέ­πει εργά­τες αγω­νι­στές σε μια ιδιό­μορ­φη νέα μικρο­α­στι­κή τάξη.

Ο πρώ­ι­μος Καστο­ριά­δης έχει γρά­ψει αρκε­τές καλές σελί­δες για τα χαρα­κτη­ρι­στι­κά αυτού του δυνά­μει κοι­νω­νι­κού στρώ­μα­τος, το οποίο στην περί­πτω­ση ενός ριζι­κά άλλου συσχε­τι­σμού δυνά­με­ων στην χώρα  μπο­ρεί να μετα­τρα­πεί στον πυρή­να μιας νέας γρα­φειο­κρα­τι­κής ταξι­κής κυριαρ­χί­ας. Αλλά και η ανά­λυ­ση του Ρ. Μίχελς για τον σιδε­ρέ­νιο νόμο της ολι­γαρ­χί­ας στα αρι­στε­ρά κόμ­μα­τα, δεν είναι επου­σιώ­δης.  Αυτός ο γρα­φειο­κρα­τι­κός συγκε­ντρω­τι­σμός, ανα­πα­ρά­γει έναν αστι­κό  κατα­με­ρι­σμό εργα­σί­ας μετα­ξύ διευ­θυ­νό­ντων και εκτε­λε­στών, που δυστυ­χώς υπάρ­χει και στο «Τι να κάνου­με» του Λένιν εμβρυω­δώς, τώρα σε γιγα­ντιαία και κατα­στρο­φι­κή κλίμακα.

Ο μπολ­σε­βι­κι­σμός, ενώ ανοί­γει ένα σοβα­ρό μέτω­πο κατά της λει­τουρ­γί­ας του αστι­κού κρα­τι­κού μηχα­νι­σμού, την ίδια στιγ­μή τον ανα­πα­ρά­γει μέσα στην αντί­λη­ψή του για το κόμ­μα. Η αντι­γρα­φειο­κρα­τι­κή κρι­τι­κή του Τρό­τσκι στο έργο του «Τα πολι­τι­κά μας καθή­κο­ντα», και της Λού­ξε­μπουργκ στο έργο της «Τα οργα­νω­τι­κά προ­βλή­μα­τα της ρώσι­κης σοσιαλ­δη­μο­κρα­τί­ας» στα 1904 απει­κο­νί­ζουν σε σημα­ντι­κό βαθ­μό την αρνη­τι­κή προ­διά­θε­ση ένα­ντι της εργα­τι­κής δημο­κρα­τί­ας, η οποία υπάρ­χει στο κόμ­μα «νέου τύπου».

Ο τρα­γι­κός κατα­σταλ­τι­κός ρόλος του Στά­λιν και της γρα­φειο­κρα­τί­ας στην δεκα­ε­τία του 1930, και ο ταξι­κός τους κατή­φο­ρος, ξεχνιέ­ται και αποκαθίσταται/ ηρω­ο­ποιεί­ται  μέσα από την βουή και την αντά­ρα του Μεγά­λου Πατριω­τι­κού Πολέ­μου. Και εδώ πρέ­πει κάποια στιγ­μή να ειπω­θούν μερι­κές πικρές αλή­θειες. Ο Κόκ­κι­νος Στρα­τός έσω­σε την Ευρώ­πη -αυτός  μόνος και όχι οι στρα­τοί των δυτι­κών Συμ­μά­χων- από τον ναζι­σμό. Ανή­κει λοι­πόν σε αυτόν κάθε τιμή και δόξα, όπως και στον Στά­λιν, με αυτήν την ιδιό­τη­τά του και μόνο, ως αρχι­στρα­τή­γου του Κόκ­κι­νου Στρατού.

Επί­σης, ο Κόκ­κι­νος Στρα­τός απε­λευ­θέ­ρω­σε την Ανα­το­λι­κή Ευρώ­πη από τον ναζι­σμό -και αυτό είναι, επί­σης, μια τερά­στια ιστο­ρι­κή  συνει­σφο­ρά. Επί­σης, η δημιουρ­γία ενός γερ­μα­νι­κού αντι­φα­σι­στι­κού κρά­τους –με όλες τις τερά­στιες  γρα­φειο­κρα­τι­κές και κρα­τι­κο­κα­πι­τα­λι­στι­κές παρα­μορ­φώ­σεις του- όπως η ΛΔΓ, απο­τέ­λε­σε μια θετι­κή συμ­βο­λή στην επί­λυ­ση του «γερ­μα­νι­κού προ­βλή­μα­τος» στην Ευρώ­πη του 20ου αιώ­να. Όπως έχει πει  ο Γκύ­ντερ Γκρας, η διχο­τό­μη­ση της Γερ­μα­νί­ας ήταν η δίκαιη τιμω­ρία της για τον ρόλο της στον Β’ ΠΠ και η ανά­σχε­ση της επι­στρο­φής του γερ­μα­νι­κού ιμπε­ρια­λι­σμού. Από εκεί και πέρα, όμως, αρχί­ζουν τα δύσκολα.

Ο Κόκ­κι­νος Στρα­τός, στην βάση του, πολέ­μη­σε περισ­σό­τε­ρο για να σώσει το υπό κατα­στρο­φή ρωσι­κό έθνος και τα άλλα σοβιε­τι­κά έθνη, παρά για να σώσει και να επε­κτεί­νει τον ανύ­παρ­κτο σοσια­λι­σμό -εδώ ο Τόνυ Κλιφ είχε από­λυ­το δίκιο. Όλη η εθνι­κή στρο­φή του Στά­λιν μετά το 1941, η επα­να­φο­ρά της θρη­σκεί­ας και του εθνι­κού ύμνου του Αλε­ξα­ντρόφ, το απο­δει­κνύ­ει. Επί­σης, η απε­λευ­θέ­ρω­ση των εθνών της Ανα­το­λι­κής Ευρώ­πης από τον ναζι­σμό, κάτι που δια­τη­ρεί την ύψι­στη σημα­σία, έγι­νε όχι για να αχθούν αυτοί οι λαοί στην ανε­ξαρ­τη­σία και την δημο­κρα­τία -ακό­μη και την αστι­κή- αλλά για να υπο­τα­χθούν αυτά τα κρά­τη και κοι­νω­νί­ες πλή­ρως στην ΕΣΣΔ και για να επε­κτα­θούν οι εκμε­ταλ­λευ­τι­κές κοι­νω­νι­κές σχέ­σεις και η  γρα­φειο­κρα­τι­κή δικτα­το­ρία πάνω στην εργα­τι­κή τάξη της ΕΣΣΔ σε όλη την Ανα­το­λι­κή Ευρώπη.

Επί­σης, η απε­λευ­θέ­ρω­ση συν­δυά­σθη­κε και με πρά­ξεις αυθαί­ρε­της  από­σπα­σης πλού­του -ολό­κλη­ρες βιο­μη­χα­νί­ες ξεστή­νο­νται και μετα­φέ­ρο­νται στην ΕΣΣΔ- και ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού από αυτές τις κοι­νω­νί­ες και υπέρ της ΕΣΣΔ. Όπως επί­σης και με πρά­ξεις απο­κρου­στι­κής και ωμής εκδι­κη­τι­κής βίας, όπως οι ομα­δι­κοί βια­σμοί  γυναι­κών στην κατε­χό­με­νη σοβιε­τι­κή ζώνη της Γερ­μα­νί­ας. Αν δεν κατα­νο­ή­σου­με τον εκμε­ταλ­λευ­τι­κό, εξω­γε­νή εν μέρει  και τυραν­νι­κό χαρα­κτή­ρα των καθε­στώ­των που επι­βλή­θη­καν από τον Κόκ­κι­νο Στρα­τό -πολύ καλύ­τε­ρων βέβαια συγκρι­τι­κά με τον φασι­σμό­/να­ζι­σμό- δεν μπο­ρού­με να κατα­νο­ή­σου­με και το νόη­μα όλων των εργα­τι­κών εξε­γέρ­σε­ων κατά των καθε­στώ­των αυτών, από τις 17-6-53 στο Βερο­λί­νο μέχρι και την Πολω­νία το 1980-1981. Στην περί­πτω­ση αυτήν, μπο­ρεί να παπα­γα­λί­ζει κανείς την πάγια θέση του ΚΚΕ  και των απα­ντα­χού στα­λι­νι­κών, ότι όλες αυτές οι εξε­γέρ­σεις ήταν «αντε­πα­να­στα­τι­κές» και υπο­κι­νού­με­νες από την Δύση. Η θέση αυτή είναι εύλο­γη, αφού για όσους μοι­ρά­ζο­νται την θεώ­ρη­ση του ΚΚΕ και του στα­λι­νι­σμού,  η εργα­τι­κή τάξη στις χώρες αυτές υπήρ­χε μόνο  με υπο­κα­τά­στα­ση και απο­κλει­στι­κά μέσω των ηγε­τι­κών ΚΚ και μόνο μέσω της γρα­φειο­κρα­τί­ας ως τάξης ή στρώ­μα­τος. Μόνο έτσι μπο­ρού­σε να υπάρ­χει η εργα­τι­κή εξου­σία, άλλω­στε,  στο  πλαί­σιο μιας θεω­ρί­ας πλή­ρους υπο­κα­τά­στα­σης της τάξης από το κόμ­μα-κρά­τος και την άρχου­σα γρα­φειο­κρα­τία του.

Όμως, για να κάνου­με αυτήν την συζή­τη­ση λίγο πιο σύν­θε­τη, είναι αλή­θεια ότι η ταξι­κή πάλη δια­πέ­ρα­σε τελι­κά και τα  μονο­λι­θι­κά ηγε­τι­κά ΚΚ. Οι τρι­βές στο εσω­τε­ρι­κό τους, η ορι­σμέ­νες φορές  ισχυ­ρή  και ενερ­γή εργα­τι­κή τους βάση  ήδη πριν από τον Β’ΠΠ, όπως στην περί­πτω­ση του ΚΚ Τσε­χο­σλο­βα­κί­ας, που οδή­γη­σε στην δεκα­ε­τία του 1960 σε μια ριζο­σπα­στι­κή  αυτο­με­ταρ­ρύθ­μι­ση με όρους κοι­νω­νι­κής κινη­το­ποί­η­σης, είναι παρά­γο­ντες που πρέ­πει να ληφθούν υπ’ όψιν.

Ακραίο παρά­δειγ­μα, η τερά­στια έντα­ση της ταξι­κής πάλης στην Κίνα της Πολι­τι­στι­κής Επα­νά­στα­σης, η οποία είναι κάτι αρκε­τά περισ­σό­τε­ρο από ένα ανα­κτο­ρι­κό πρα­ξι­κό­πη­μα. Και είναι η περί­πτω­ση όπου η γρα­φειο­κρα­τία έφτα­σε στο ύψι­στο σημείο αυτο­κρι­τι­κής της και σχε­δόν διά­λυ­σης του ηγε­τι­κού κέντρου της.  Κόντε­ψε σχε­δόν να χάσει την πολι­τι­κή εξου­σία από τις μάζες -βλ. Κομ­μού­να της Σαγκά­ης, 1967. Ήταν το σημείο έκρη­ξης της κομ­μου­νι­στι­κής μαζι­κής ιδε­ο­λο­γί­ας στην Κίνα, όπως έγρα­ψε κάποιος συγ­γρα­φέ­ας του κατα­στα­σια­κού ρεύματος.

Από την άλλη πλευ­ρά, οφεί­λου­με έναν σεβα­σμό στο γεγο­νός ότι όλες οι μεγά­λες επα­να­στά­σεις που πέτυ­χαν, από την Γιου­γκο­σλα­βία και την Κίνα ως το Βιετ­νάμ και την Αλβα­νία, καθο­δη­γή­θη­καν από τους  «αρι­στε­ρό­στρο­φους στα­λι­νι­κούς», οι οποί­οι είχαν δια­χει­ρι­στεί αυτήν την αντί­φα­ση γρα­φειο­κρα­τί­ας και αυτο­θυ­σί­ας, και οι οποί­οι εγκα­τέ­λει­ψαν την σοβιε­τι­κή  συμ­βι­βα­στι­κή γραμ­μή και ακο­λού­θη­σαν μια γραμ­μή μαζών που οδή­γη­σε στην σοσια­λι­στι­κή επικράτηση.

Αυτό το ειδι­κό­τε­ρο ρεύ­μα αμφι­σβή­τη­σε έμπρα­κτα την θεω­ρία του «σοσια­λι­σμού σε μια μόνη χώρα» και πέτυ­χε εκεί όπου οι ριζι­κοί ιδε­ο­λο­γι­κοί  και θεω­ρη­τι­κοί του αντί­πα­λοι, οι τρο­τσκι­στές, είχαν απο­τύ­χει. Βεβαί­ως, ένας σοβα­ρός λόγος της απο­τυ­χί­ας τους -πέρα από εσω­τε­ρι­κές αδυ­να­μί­ες τους σοβα­ρού τύπου- ήταν και η κατα­στο­λή τους από τους «αρι­στε­ρό­στρο­φους στα­λι­νι­κούς» (βλ. Κίνα).

Όμως, αυτή η στά­ση, της έμπρα­κτης  ρήξης με την Μόσχα, ήταν η εξαί­ρε­ση στο ΚΚ. Μακρο­χρό­νια, είτε με την συμ­βι­βα­στι­κή γραμ­μή των λαϊ­κών μετώ­πων είτε με την γραμ­μή του κατα­στρο­φι­κού «σοσιαλ­φα­σι­σμού» για την σύντο­μη περί­ο­δο 1928-1934, τα ΚΚ έβα­λαν ως βασι­κό τους στό­χο όχι την εξέ­γερ­ση ή την επα­νά­στα­ση, αλλά την προ­ά­σπι­ση της αστι­κής κοι­νο­βου­λευ­τι­κής νομι­μό­τη­τας και της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής της ΕΣΣΔ, στο πλαί­σιο είτε του μετώ­που του Στά­λιν με τις δυτι­κές δημο­κρα­τί­ες κατά του φασι­σμού, είτε της νομι­μο­ποί­η­σης των Πεντά­χρο­νων Πλά­νων διε­θνώς, είτε στα μετα­πο­λε­μι­κά πλαί­σια της Γιάλ­τας και του χωρι­σμού των σφαι­ρών επιρροής.

Είναι εντυ­πω­σια­κό, επί­σης, το πώς υπο­τι­θέ­με­νοι αντι­στα­λι­νι­κοί  αρι­στε­ροί αφη­γη­τές της δεκα­ε­τί­ας του ’40, όπως ο Κύρ­κος ή ο ύστε­ρος Φαρά­κος, τόνι­ζαν την ανά­γκη σεβα­σμού της Γιάλ­τας και την απο­κο­τιά του ΚΚΕ να ξεκι­νή­σει τον Εμφύ­λιο στις συν­θή­κες της Γιάλ­τας. Ο αντι­στα­λι­νι­σμός τους στρε­φό­ταν μόνο κατά εκεί­νων των  «στα­λι­νι­κών» πρα­κτι­κών, οι οποί­ες ενί­ο­τε στή­ρι­ξαν την εξέ­γερ­ση (Δεκέμ­βρης, Εμφύ­λιος κλπ) και ήταν απο­λύ­τως φιλι­κοί στο στα­λι­νι­κό μοί­ρα­σμα του κόσμου. Να μην το ξεχά­σω: Δεν έχω καμία από­δει­ξη της δια­νο­μής του κόσμου στην Γιάλ­τα και δεν έχω στο αρχείο μου το χαρ­τά­κι του Στά­λιν, το οποίο ανα­φέ­ρει ο πρέ­σβης των ΗΠΑ στη Μόσχα Χάρι­μαν στα απο­μνη­μο­νεύ­μα­τά του.

Μεγα­λείο και τρα­γω­δία του «ηρω­ϊ­κού στα­λι­νι­σμού», απά­θεια και ψυχρός επαγ­γελ­μα­τι­σμός  του γρα­φειο­κρα­τι­κού μετασταλινισμού 

Ο στα­λι­νι­σμός της περιό­δου του Στά­λιν γέν­νη­σε ανθρώ­πους και μορφές/φιγούρες  πολύ αντι­φα­τι­κές και με ορια­κά αντα­γω­νι­στι­κές όψεις. Μορ­φές πιθα­νόν σχι­ζοει­δείς με την πολι­τι­κή και ανθρω­πο­λο­γι­κή έννοια, αλλά και γνή­σια κυριαρ­χη­μέ­νες από την πιο ακραία αυτο­θυ­σία και αγω­νι­στι­κό­τη­τα. Δημιούρ­γη­σε ένα σώμα «επαγ­γελ­μα­τιών επα­να­στα­τών», με την έννοια των Λένιν αλλά και Στά­λιν, αλλά και αγω­νι­στών της βάσης,  οι οποί­οι ήταν ικα­νοί για τους μεγα­λύ­τε­ρους ηρω­ι­σμούς και πρά­ξεις αυτο­θυ­σί­ας, αλλά και για τα μεγα­λύ­τε­ρα ηθι­κά  εγκλή­μα­τα σε βάρος δια­φω­νού­ντων και σε βάρος άλλων απε­λευ­θε­ρω­τι­κών ρευ­μά­των και κινη­μά­των (π.χ. κατά των αναρ­χι­κών και του POUM στην Ισπα­νία). Πρό­κει­ται για αγωνιστές/τριες  με τερά­στιο ηθι­κό και αγω­νι­στι­κό υπό­βα­θρο, οι οποί­οι δεν φοβή­θη­καν τα απο­σπά­σμα­τα, τις εξο­ρί­ες, τα μπου­ντρού­μια, τα βασα­νι­στή­ρια. Δεν λύγι­σαν και ακο­λού­θη­σαν την ηρω­ι­κή τους πορεία ως το τέλος, συνή­θως ως τον θάνα­το. Θα τους τιμού­με πάντο­τε. Το να αμφι­σβη­τή­σει κανείς τον ταξι­κό τους ηρω­ι­σμό και το αγω­νι­στι­κό ήθος τους,  και μάλι­στα σήμε­ρα, σε μια επο­χή όπου το αίμα χύνε­ται πολύ πιο δύσκο­λα, είναι απο­λύ­τως άδι­κο, αντι­ι­στο­ρι­κό  και μίζε­ρο. Όμως οι ίδιοι άνθρω­ποι μπο­ρού­σαν και έπρε­πε, υπό ορι­σμέ­νες συν­θή­κες, να υπε­ρα­σπί­σουν ιδε­ο­λο­γι­κά και προ­πα­γαν­δι­στι­κά  τα σοβιε­τι­κά εγκλή­μα­τα και διώ­ξεις, λέγο­ντας σχε­δόν συνει­δη­τά  κατά­φω­ρα ψέμα­τα.  Να εκτε­λέ­σουν αντι­φρο­νού­ντες σε ορια­κές συν­θή­κες. Να προ­δώ­σουν χωρίς ενο­χές  έναν συνα­γω­νι­στή τους στις αρχές, αν εθε­ω­ρεί­το ύπο­πτο ταξι­κά στοι­χείο, ή ακό­μη και ένα πρό­σω­πο της οικο­γέ­νειάς τους. Να ανα­κρί­νουν έντο­να κάποιον που είχε καταγ­γελ­θεί, να απο­κη­ρύ­ξουν χυδαία  έναν μεγά­λο ήρωα σαν τον Πλου­μπί­δη. Να γίνουν Ραμόν Μερ­κα­ντέρ και να δολο­φο­νή­σουν ανεν­δοί­α­στα τον Τρό­τσκι στο Μεξι­κό. Έπρε­πε να παί­ξουν  δηλα­δή τον ρόλο του σ. Ρου­μπά­σοφ στο «Μηδέν και το Άπει­ρο» του Άρτουρ Καί­στλερ, ή  αυτόν με το  κλα­σι­κό «Ανθρω­πά­κι» στην τρι­λο­γία του Τσίρ­κα «Ακυ­βέρ­νη­τες Πολι­τεί­ες» (υπο­θέ­τω ότι ο Τσίρ­κας δεν θεω­ρεί­ται αντι­κομ­μου­νι­στής όπως βάσι­μα  ο ύστε­ρος Καίστλερ).

Σε μια ιστο­ρι­κή περί­ο­δο, οι στα­λι­νι­κοί κομ­μου­νι­στές ήταν υπε­ρή­ρω­ες αλλά και τμή­μα­τα ενός γρα­φειο­κρα­τι­κού κατα­σταλ­τι­κού μηχα­νι­σμού, που δια­σφά­λι­ζε την στα­λι­νι­κή ηγε­σία μέσα στο κίνη­μα από κάθε αμφι­σβή­τη­ση, συχνά με απάν­θρω­πα μέσα. Ήταν οι «νέοι άνθρω­ποι» με την δημιουρ­γι­κή και την κατα­στρο­φι­κή έννοια.  Επί­σης, οι ίδιοι άνθρω­ποι απο­μό­νω­ναν στις φυλα­κές και στις εξο­ρί­ες όποιον ανή­κε σε ένα αντι­πο­λι­τευ­τι­κό ρεύ­μα προς την ηγε­σία του ΚΚ.

Στο ελλη­νι­κό κίνη­μα, μορ­φές όπως ο Ζαχα­ριά­δης, ο Παρ­τσα­λί­δης, ο Σιά­ντος,  εκφρά­ζουν ανά­γλυ­φα αυτές τις έντο­νες αντι­φά­σεις της επο­χής: την τρα­γω­δία και το μεγα­λείο της, τον γιγα­ντι­σμό και την μικρό­τη­τά της ταυ­τό­χρο­να. Η έντα­ση τόσο του ηρω­ι­σμού όσο και της γρα­φειο­κρα­τι­κής επι­θε­τι­κό­τη­τας αφο­ρά μόνο, ή πάντως βασι­κά, την περί­ο­δο του Στά­λιν (1924-1953). Οι στα­λι­νι­κοί μετά τον Στά­λιν, μετά την 6η Μάρ­τη του 1953 και ιδί­ως μετά το απο­δο­μη­τι­κό 20ο Συνέ­δριο του 1956,   χάνουν σημα­ντι­κά τόσο σε θετι­κή όσο και σε αρνη­τι­κή έντα­ση, γίνο­νται ασή­μα­ντοι. Στις χώρες του «ανύ­παρ­κτου», οι άνθρω­ποι επι­τη­ρού­νται και φυλα­κί­ζο­νται αλλά σπα­νί­ως εκτε­λού­νται πια. Στις καπι­τα­λι­στι­κές χώρες, η «ηρω­ι­κή» γρα­φειο­κρα­τία, περ­νώ­ντας στην περί­ο­δο της ειρη­νι­κής συνύ­παρ­ξης και του ειρη­νι­κού δρό­μου, εκπρο­σω­πεί­ται από  σώφρο­νες και μετριο­πα­θείς ανθρώ­πους. Στε­λέ­χη που ξέρουν βασι­κά χωρίς μεγά­λους ηρω­ι­σμούς και θυσί­ες να οργα­νώ­νουν καλές προ­ε­κλο­γι­κές καμπά­νιες -με τα πικρά λόγια του Ερνέστ Μαντέλ- χωρίς σοβα­ρά ρίσκα. Που μετα­τρέ­πο­νται από  ήρω­ες της γρα­φειο­κρα­τί­ας μέσα στο εργα­τι­κό κίνη­μα, σε γρα­φειο­κρά­τες του κινή­μα­τος χωρίς κανέ­ναν ηρω­ι­σμό και χωρίς καμία προ­σω­πι­κή  έκθε­ση. Αν η δικτα­το­ρία στην Ελλά­δα έδω­σε έδα­φος για να συνε­χι­σθεί ορια­κά  και να ολο­κλη­ρω­θεί η ηρω­ι­κή κομ­μου­νι­στι­κή στά­ση και ήθος, η Μετα­πο­λί­τευ­ση υπήρ­ξε η απο­θέ­ω­ση -και ιδί­ως μετά το 1989- της γρα­φειο­κρα­τι­κής απά­θειας και του αγω­νι­στι­κού ήθους εκ του ασφα­λούς και χωρίς κανέ­να σοβα­ρό ρίσκο. Οι ίδιοι δε άνθρω­ποι που δεν έπαιρ­ναν σημα­ντι­κά  προ­σω­πι­κά ρίσκα – και μιλάω πάντο­τε για τα στε­λέ­χη και όχι τους αγω­νι­στές της βάσης- κήρυσ­σαν εύκο­λα κάποιους ως «προ­βο­κά­το­ρες», όταν αυτοί στα κινή­μα­τα μέσα αμφι­σβη­τού­σαν ακό­μη και βίαια  την αστι­κή νομι­μό­τη­τα (πλή­θος παρα­δειγ­μά­των στην Ελλά­δα  από το 1974 ως σήμερα).

Όμοιες λογι­κές επι­κρά­τη­σαν και στα δυτι­κά ΚΚ συνο­λι­κά, είτε ακο­λού­θη­σαν τον ευρω­κομ­μου­νι­στι­κό είτε τον φιλο­σο­βιε­τι­κό δρό­μο -το ΚΚ Γαλ­λί­ας κατήγ­γει­λε τον 5.1968 τον νεα­νι­κό και τον εργα­τι­κό  «γκω­σι­σμό», το πιο ευέ­λι­κτο Ιτα­λι­κό ΚΚ τον ενσω­μά­τω­σε και τον κατέ­στει­λε ταυ­τό­χρο­να. Τα επαγ­γελ­μα­τι­κά στε­λέ­χη των ΚΚ  και των κομ­μου­νι­στο­γε­νών κομ­μά­των ήταν πια άνθρω­ποι χωρίς κανέ­να στοι­χείο του «επαγ­γελ­μα­τία επα­να­στά­τη», μορ­φής της λενι­νι­στι­κής και της κλα­σι­κής στα­λι­νι­κής περιό­δου, ήταν επαγ­γελ­μα­τί­ες και υπάλ­λη­λοι της καθη­με­ρι­νής γρα­φειο­κρα­τι­κής πολι­τι­κής χωρίς στην ουσία τίπο­τε το επα­να­στα­τι­κό. Από τον επαγ­γελ­μα­τι­κό επα­να­στα­τι­σμό, στον φιλο­σο­βε­τι­κό επαγ­γελ­μα­τι­κό επα­να­στα­τι­σμό και τέλος  στο παρα­σι­τι­κό  επάγ­γελ­μα του γρα­φειο­κρά­τη  χωρίς καμία επα­νά­στα­ση. Από τα κόμ­μα­τα των τυφε­κι­σμέ­νων επαγ­γελ­μα­τιών επα­να­στα­τών, στους  άχα­ρους  επαγ­γελ­μα­τί­ες ποντι­κούς των γρα­φεί­ων.  Από την από­λυ­τη ανι­διο­τέ­λεια, στην ανα­ζή­τη­ση του κομ­μα­τι­κού μισθού αλλά και στην απο­γεί­ω­ση από ένα σημείο και μετά προς την αστι­κή πολι­τι­κή, προς έναν στί­βο δηλα­δή με χρή­μα­τα και δόξα.

Επί­σης, δεν ήταν  αυτοί που σύμ­φω­να με τους παρα­λο­γι­σμούς του Καστο­ριά­δη προ­ε­τοί­μα­ζαν μέσα στον καπι­τα­λι­σμό την νίκη κάποιου ολο­κλη­ρω­τι­σμού σοβιε­τι­κού τύπου. Τίπο­τε από όλα αυτά. Για την αστι­κή δημο­κρα­τία δού­λευαν. Τα στε­λέ­χη των ΚΚ -με αρκε­τές και σημα­ντι­κές εξαι­ρέ­σεις- έγι­ναν επι­τυ­χη­μέ­νοι ή απο­τυ­χη­μέ­νοι υπάλ­λη­λοι, μάνα­τζερ και προ­πα­γαν­δι­στές των προ­ε­κλο­γι­κών αγώ­νων και των προ­σπα­θειών να κανα­λι­ζα­ρι­στεί ένα κοι­νω­νι­κό ριζο­σπα­στι­κό δυνα­μι­κό στους οργα­νω­τι­κούς τους μηχα­νι­σμούς και στις εκλο­γι­κές και συν­δι­κα­λι­στι­κές τους καμπά­νιες, πάντο­τε στο έδα­φος της αστι­κής δημο­κρα­τί­ας και της επι­βί­ω­σης του δυτι­κού  καπι­τα­λι­σμού. Έγι­ναν, επί­σης, αν είχαν κάποια προ­σω­πι­κή ικα­νό­τη­τα, επαγ­γελ­μα­τί­ες πολι­τι­κοί με χρή­μα και δόξα, ιδί­ως όταν οι πρώ­ην στα­λι­νι­κοί χει­ρα­φε­τή­θη­καν από την κομ­μα­τι­κή επιτροπεία/ επο­πτεία κι ενε­πλά­κη­σαν σε αρι­στε­ρά σχή­μα­τα όπου η κοι­νο­βου­λευ­τι­κή καριέ­ρα δεν ήταν απλώς ένα εξάρ­τη­μα του κόμ­μα­τος  αλλά και μια συμ­βο­λι­κή και υλι­κή  δυνα­μι­κή προ­σω­πι­κής εξου­σί­ας μέσα στον αστι­κό κοι­νο­βου­λευ­τι­σμό (βλ. και την δια­κρι­τό­τη­τα ΚΚΕ και Συνα­σπι­σμού-ΣΥΡΙ­ΖΑ σε αυτό το πεδίο).

Σε αυτά τα επί­πε­δα, οι φιλο­σο­βιε­τι­κοί και οι ευρω­κομ­μου­νι­στές δεν ήταν πολύ δια­φο­ρε­τι­κοί -με την επι­σή­μαν­ση, πάντως, ότι το στέ­λε­χος του ευρω­κομ­μου­νι­σμού θα ανοι­γό­ταν πιο θαρ­ρα­λέα και πιο σοσιαλ­δη­μο­κρα­τι­κά σε ένα λιγό­τε­ρο ταξι­κό και πιο εθνι­κό πολι­τι­κό ακρο­α­τή­ριο. Θα τηρού­σε και κάποιους τύπους δημο­κρα­τί­ας, με την επι­σή­μαν­ση πάντως ότι η ευρω­κομ­μου­νι­στι­κή στρο­φή επι­τά­χυ­νε την συμ­φι­λί­ω­ση των πρώ­ην στα­λι­νι­κών με τους κανό­νες και τις απαι­τή­σεις της επί­ση­μης πολι­τι­κής σκη­νής και του αστι­κού πολι­τι­κού και κοι­νο­βου­λευ­τι­κού συστή­μα­τος, με το σοσιαλ­δη­μο­κρα­τι­κό πολι­τι­κό υπό­δειγ­μα, με την επι­σή­μαν­ση ότι η ευρω­α­ρι­στε­ρά καλ­λιέρ­γη­σε πλη­ρέ­στε­ρα και πιο ολο­κλη­ρω­μέ­να τον ήδη προ­χω­ρη­μέ­νο προ­σω­πι­κό παρα­γο­ντι­σμό του δεξιού ευρω­κομ­μου­νι­σμού . Ότι  όμως ο λεγκα­λι­σμός και ο κοι­νο­βου­λευ­τι­κός κρε­τι­νι­σμός χαρα­κτή­ρι­σε και τα φιλο­σο­βιε­τι­κά ΚΚ ή αυτούς που είλ­καν την κατα­γω­γή τους από αυτά,  δεν μπο­ρεί  πια να αμφι­σβη­τη­θεί σοβα­ρά: το 17 % ή η δεύ­τε­ρη κατα­νο­μή  του φλω­ρα­κι­κού ΚΚΕ το 1981, η συγκρό­τη­ση του Μεγά­λου Συνα­σπι­σμού από τους ΚΚΕ και ΕΑΡ και ο χυδαί­ος αντι­πα­σο­κι­σμός του το 1988-1991, η σχε­δόν διά­λυ­ση του ΚΚΕ το 1991 από το μετριοπαθές/ρεφορμίζον   τμή­μα του που ήθε­λε να εντα­χθεί πιο οργα­νι­κά στο αστι­κό πολι­τι­κό παι­χνί­δι με πρό­σχη­μα τον «γκορ­μπα­τσο­φι­κό αντι­στα­λι­νι­σμό» και την δήθεν ανα­νε­ω­τι­κό­τη­τα (η πορεία των Δαμα­νά­κη, Ανδρου­λά­κη και Δρα­γα­σά­κη, ηγε­τι­κών στε­λε­χών του πρώ­του Συνα­σπι­σμού, δεί­χνει το προ­σχη­μα­τι­κό του ανα­νε­ω­τι­κού επι­χει­ρή­μα­τος), όλα αυτά δεί­χνουν την πλή­ρη επι­κρά­τη­ση της αστι­κής πολι­τι­κής και στα φιλο­σο­βιε­τι­κά ΚΚ.

Το σύγ­χρο­νο μετα­στα­λι­νι­κό ΚΚΕ

Όσον αφο­ρά το σύγ­χρο­νο ΚΚΕ, αυτό είναι ένα ιδιό­μορ­φο μετα­στα­λι­νι­κό γρα­φειο­κρα­τι­κό  κόμ­μα με όψεις επα­να­στα­τι­κής ρητο­ρεί­ας και ταυ­τό­χρο­να έντο­νου κοι­νο­βου­λευ­τι­κού λεγκα­λι­σμού και κρε­τι­νι­σμού-είναι ένα στα­λι­νι­κό κόμ­μα της μετα­νε­ω­τε­ρι­κής, μετα­δη­μο­κρα­τι­κής περιό­δου. Η δήθεν αντι­κα­πι­τα­λι­στι­κή ρητο­ρεία του θυμί­ζει τον τρο­τσκι­σμό και άλλα επα­να­στα­τι­κά μαρ­ξι­στι­κά ρεύ­μα­τα ή έστω τον στα­λι­νι­σμό της Τρί­της Περιό­δου – απο­κή­ρυ­ξη των στα­δί­ων και του ρεφορ­μι­στι­κού ειρη­νι­κού δρό­μου, απο­κή­ρυ­ξη του ΛΜ και των Μετώ­πων γενι­κά, άμε­ση ανα­ζή­τη­ση κατά­κτη­σης της εργα­τι­κής εξου­σί­ας χωρίς ενδιά­με­σα στά­δια ή φάσεις αλλά όμως εδώ και χωρίς ανα­φο­ρά στην μετα­βα­τι­κή επα­να­στα­τι­κή δια­δι­κα­σία, απο­κή­ρυ­ξη της Ρωσί­ας ως ιμπε­ρια­λι­στι­κής δύνα­μης, τάξη ενα­ντί­ον τάξης κ.α. Αν άκου­γε κανείς αυτά που λέει το ΚΚΕ και μόνο,  χωρίς να παρα­τη­ρεί την πραγ­μα­τι­κή τακτι­κή του, και αν δεν ήταν αρκε­τά οξυ­δερ­κής για να επι­ση­μά­νει την «κατά­κτη­ση της εργα­τι­κής εξου­σί­ας» χωρίς καμία χρή­ση πολι­τι­κής βίας και καμία ανα­φο­ρά στην επα­νά­στα­ση, θα συμπέ­ραι­νε ότι μιλά­με για μια πραγ­μα­τι­κά και γνή­σια επα­να­στα­τι­κή στρο­φή του ΚΚΕ τα τελευ­ταία τρία χρό­νια, η οποία προ­ε­τοι­μά­ζε­ται συστη­μα­τι­κά από το 1996 μέχρι και σήμε­ρα (από το περί­φη­μο 15ο Συνέ­δριο μέχρι και σήμερα).

Επα­νά­στα­ση: Τίπο­τε μακρύ­τε­ρο από την πραγ­μα­τι­κό­τη­τα του ΚΚΕ -virtual επα­νά­στα­ση μέσα σε ένα virtual πολι­τι­κό σύστη­μα με φαντα­σια­κές προ­σκολ­λή­σεις και ονει­ρώ­ξεις, με λατρεία στον επα­να­στά­τη Στά­λιν παρά τα κάποια λάθη του και με πολύ αντι­δρα­στι­κά κοι­νω­νι­κά και πολι­τι­κά πραγ­μα­τι­κά δια­κυ­βεύ­μα­τα. Με ένα βαθύ μίσος κατά κάθε και­νού­ριου και ζωντα­νού  στην κοι­νω­νία και με μια ιδε­ο­λο­γία μανί­ας του ελέγ­χου. Η λέξη «επα­νά­στα­ση» δεν θα βρε­θεί σε κανέ­να κεί­με­νο του τωρι­νού ΚΚΕ, από αυτά που ευαγ­γε­λί­ζο­νται άμε­σα την εργα­τι­κή εξου­σία. Αντί­θε­τα, τον Δεκέμ­βρη του 2008 η Παπα­ρή­γα είχε δηλώ­σει ότι στην επα­νά­στα­ση δεν θα σπά­σει ούτε μια βιτρί­να. Επα­νά­στα­ση λοι­πόν χωρίς την επα­νά­στα­ση, καθώς αυτή γίνε­ται και δεν οργα­νώ­νε­ται από γρα­φειο­κρα­τί­σκους σαν την ηγε­σία του ΚΚΕ.

Στα θετι­κά του παρό­ντος ΚΚΕ πρέ­πει να συγκα­τα­λε­γεί, όμως, η μεγά­λη κινη­το­ποι­η­σι­μό­τη­τα του εργα­τι­κού και του λαϊ­κού κόσμου που ανα­φέ­ρε­ται σε αυτό, η μεγά­λη διεισ­δυ­τι­κό­τη­τα σε στρώ­μα­τα του σκλη­ρού πυρή­να της εργα­τι­κής τάξης, όπου μόνο η Άκρα Δεξιά μπο­ρεί πια να διεισ­δύ­ει από το αστι­κό πολι­τι­κό φάσμα. Όμως, αυτή η θετι­κή διείσ­δυ­ση και κινη­το­ποι­η­σι­μό­τη­τα στην εργα­τι­κή τάξη και ακό­μη και σε αυτήν του ιδιω­τι­κού τομέα, εν μέρει  ακυ­ρώ­νε­ται από την άγο­νη κατεύ­θυν­ση που δίνει το ΚΚΕ σε αυτό το εργα­τι­κό ρεύ­μα. Το συγκε­ντρώ­νει με μια σχε­δόν από­λυ­τη κοι­νο­βου­λιο­κε­ντρι­κή οπτι­κή, στε­ρεί κάθε ελπί­δα άμε­σων στό­χων και κατα­κτή­σε­ων για το κίνη­μα, το προ­σα­να­το­λί­ζει απλώς στην υπερ­ψή­φι­ση του ΚΚΕ και σε  χωρι­στές πορεί­ες – παρε­λά­σεις του ΠΑΜΕ, σπά­ει κάθε ενω­τι­κή δυνα­τό­τη­τα ακό­μη και από τα κάτω  και μετα­θέ­τει κάθε ελπί­δα των εργα­ζο­μέ­νων στο Υπερ­πέ­ραν. Από αυτήν την άπο­ψη, ο μετα­στα­λι­νι­σμός του ΚΚΕ λει­τουρ­γεί ευνοϊ­κά για την στα­θε­ρό­τη­τα του καπι­τα­λι­στι­κού συστή­μα­τος και  ακό­μη και της ιμπε­ρια­λι­στι­κής εξάρ­τη­σης, αν και συντη­ρεί ορι­σμέ­να παρα­δο­σια­κά αγω­νι­στι­κά χαρα­κτη­ρι­στι­κά του παλιού κομ­μου­νι­στι­κού κινή­μα­τος και κινη­το­ποιεί  κάποια αντι­πο­λι­τευ­τι­κά στο κεφά­λαιο  εργα­τι­κά ρεύ­μα­τα. Επί­σης, η εκτυ­φλω­τι­κή  μετριοκρατία/μικροκρατία/ έλλει­ψη κατα­νό­η­σης του κοι­νω­νι­κού και η γρα­φειο­κρα­τι­κή του κοι­νο­τυ­πία το μετα­τρέ­πει σε μια μη ηρω­ι­κή και ακα­λαί­σθη­τη δήθεν συνέ­πεια και συνέ­χεια του  ιστο­ρι­κού ΚΚ, αφαι­ρώ­ντας από αυτήν την μεγά­λη  κοί­τη κάθε μεγά­λη αρε­τή, κάθε μεγά­λη έμπνευ­ση  και κάθε μεγά­λη ποιο­τι­κή προ­σφο­ρά. Η συντή­ρη­ση του μηχα­νι­σμού του και της εκλο­γι­κής του βάσης είναι η μόνη θετι­κή αξία που δια­τη­ρεί και υπη­ρε­τεί σήμε­ρα το ΚΚΕ, το οποίο είναι από πολ­λές από­ψεις ένα μεγά­λο μ-λ κόμ­μα στα λόγια, χωρίς τις ιδιαί­τε­ρα θετι­κές ποιό­τη­τες  και συνει­σφο­ρές των αυθε­ντι­κών μ-λ ρευμάτων

Επί­σης, η αντι­φα­τι­κό­τη­τα και συχνά το από­λυ­το μπέρ­δε­μα των θεω­ρη­τι­κών και ιστο­ρι­κών θέσε­ων του σύγ­χρο­νου ΚΚΕ δεί­χνουν πόσο έντο­να αλλη­λε­πι­δρά το κόμ­μα αυτό με την αντι­φα­τι­κή και θραυ­σμα­τι­κή πολι­τι­σμι­κή σφαί­ρα της αστι­κής μετα­νε­ω­τε­ρι­κό­τη­τας και των ταυ­το­τι­κών πολι­τι­κών εντός αυτής, και πόσο επι­λε­κτι­κά και μη συνε­κτι­κά ανοι­κο­δο­μεί ακό­μη και αυτήν την θεω­ρη­τι­κή του προ­σπά­θεια. Δεν είναι δυνα­τόν να υπε­ρα­σπί­ζεις τόσο έντο­να τον Στά­λιν και από τον στα­λι­νι­σμό να επι­λέ­γεις μόνο την περι­θω­ρια­κή εντός του στα­λι­νι­σμού τακτι­κή της Τρί­της Περιό­δου και του σοσιαλ­φα­σι­σμού.  Την στιγ­μή που ο μετω­πι­σμός υπήρ­ξε η κύρια και η πιο μακρο­χρό­νια στα­λι­νι­κή γραμ­μή και εντός της ΚΔ και μετά την ΚΔ, είναι απο­λύ­τως  παρά­λο­γο να καταγ­γέλ­λε­ται το ΛΜ και να μην ανα­φέ­ρε­ται σχε­δόν καθό­λου η στα­λι­νι­κή εισα­γω­γή και επι­βο­λή του ή να εξε­τά­ζε­ται το ΛΜ ως ένας δήθεν στα­λι­νι­κός  ελιγ­μός. Απο­ε­νο­χο­ποιεί­ται έτσι παρα­δό­ξως η στα­λι­νι­κή ηγε­σία για την στρα­τη­γι­κή του ΛΜ και αυτό απο­δί­δε­ται στους κακούς συμ­βού­λους του Στά­λιν στην Διε­θνή. Επί­σης, η ψυχα­να­λυ­τι­κή εχθρό­τη­τα προς τον τρο­τσκι­σμό απο­τρέ­πει τους θεω­ρη­τι­κούς του ΚΚΕ να απο­δε­χθούν ότι η κρι­τι­κή τους στο ΛΜ αλλά και στις «εθνι­κές» στρα­τη­γι­κές του στα­λι­νι­σμού έχει πρω­το­δια­τυ­πω­θεί εδώ και ογδό­ντα χρό­νια από τον ίδιο τον  Τρό­τσκι και τους οπα­δούς του. Επί­σης, η θεω­ρία του ανα­πτυγ­μέ­νου ελλη­νι­κού καπι­τα­λι­σμού  και η κρι­τι­κή στην θεω­ρία της εξάρ­τη­σης απορ­ρέ­ει από το τρο­τσκι­στι­κό και αργό­τε­ρα από το αλτου­σε­ρια­νό ρεύ­μα, κάτι που οι θεω­ρη­τι­κοί του ΚΚΕ επι­με­λώς απο­κρύ­πτουν με επαί­σχυ­ντο τρό­πο, λογο­κλέ­πτο­ντας από­ψεις σαν του Που­λιό­που­λου ή σαν του Μηλιού χωρίς να πλη­ρώ­νουν καν τα πνευ­μα­τι­κά δικαιώ­μα­τα. Λες και ανα­κά­λυ­ψαν πρώ­τοι τον Παράδεισο.

Ομοί­ως,  υπάρ­χει μια τερά­στια ιστο­ρι­κή σύγ­χυ­ση για το ΚΚΕ της περιό­δου 1956-1991 και ιδί­ως της περιό­δου 1968-1991. Παρά το ότι ασκεί­ται έντο­νη κρι­τι­κή στην ρεβι­ζιο­νι­στι­κή γραμ­μή εντός του ΚΚΣΕ και θεω­ρεί­ται ότι αυτή προ­ε­λαύ­νει ανε­νό­χλη­τη μετά το 1956, παρά το ότι καταγ­γέλ­λε­ται η 6η Ολο­μέ­λεια του ΚΚΕ και η απο­ζα­χα­ρια­δο­ποί­η­ση, η ηγε­σία Φλω­ρά­κη, λόγω και της αντί­θε­σης με την «ανα­θε­ω­ρη­τι­κή ομά­δα» το 1968, απο­κα­θί­στα­ται, παρά το ότι όχι μόνο έχει μετά­σχει στην αντι­ζα­χα­ρια­δι­κή ομά­δα του 1956 αλλά και φέρει πιθα­νόν και  ατο­μι­κή ιστο­ρι­κή ευθύ­νη για την απα­γό­ρευ­ση μετά­βα­σης στην Ελλά­δα και τελι­κά τον φρι­κτό  θάνα­το του Ζαχα­ριά­δη στην Σιβη­ρία το 1973. Ο Φλω­ρά­κης, για ψυχα­να­λυ­τι­κούς προ­φα­νώς λόγους,  της ταύ­τι­σής του με τον «σοφό πατέ­ρα και μάλι­στα ανό­μοιων γιών», δεν καταγ­γέλ­λε­ται, παρά το ότι είναι ακραία φιλο­σο­βιε­τι­κός σε μια επο­χή όπου στην ΕΣΣΔ λέγε­ται ότι  ενι­σχύ­ε­ται ο ρεβι­ζιο­νι­σμός, παρά το ότι χαι­ρε­τί­ζει τον προ­δό­τη Γκορ­μπα­τσόφ μετα­ξύ 1985 και 1990  για τα ανα­νε­ω­τι­κά του ανοίγ­μα­τα (βλ. και ανα­νε­ω­τι­κές θέσεις του ΚΚΕ στο 12ο Συνέ­δριο του 1987, γκλάσ­νοστ κλπ), παρά το ότι πρω­τα­γω­νι­στεί στο γκορ­μπα­τσο­φι­κό άνοιγ­μα του ΚΚΕ το 1988-1991. Για­τί δεν καταγ­γέλ­λε­ται και ο Φλω­ρά­κης ως «ρεβι­ζιο­νι­στής», αν και είναι η βασι­κή φιγού­ρα του κομ­μου­νι­στι­κού μετω­πι­σμού μετά το 1974 και στα 1989 ο εκπρό­σω­πος στην Ελλά­δα του πιο ακραί­ου Ιστο­ρι­κού Συμ­βι­βα­σμού; Μήπως αυτό θα είναι το επό­με­νο επει­σό­διο;  Για­τί δεν καταγ­γέλ­λε­ται σαφώς η κυβέρ­νη­ση Τζαν­νε­τά­κη και η τότε συμ­με­το­χή του ΚΚΕ και μάλι­στα και με δικούς του υπουρ­γούς, κάτι που δεν συνέ­βη ούτε με τον ευρω­κομ­μου­νι­στή  Μπερ­λί­γκου­ερ; Πιθα­νόν, για­τί ο Φλω­ρά­κης  είναι η γενέ­θλια μορ­φή του μετα­στα­λι­νι­κού ΚΚΕ το 1991,ο πατέ­ρας της Παπα­ρή­γα και ο παπ­πούς του Κου­τσού­μπα. Όμως, αυτό το επι­χεί­ρη­μα δεν είναι καθό­λου συνε­κτι­κό, για­τί παρα­γνω­ρί­ζει τον λαϊ­κο­με­τω­πι­σμό του Φλω­ρά­κη από το 1956 ως το 1991 και τον έντο­νο κυβερ­νη­τι­σμό του ΚΚΕ κατά την δεκα­ε­τία του 1980. Για­τί θυμά­ται τον Φλω­ρά­κη απο­κλει­στι­κά ως αυτόν που πάλε­ψε κατά της σοσιαλ­δη­μο­κρα­τι­κής στρο­φής του ΚΚΕ το 1991, στρο­φής την οποία επι­χεί­ρη­σαν τα «παι­διά» του, αυτοί που συνό­δε­ψαν τον ίδιο απο­φα­σι­στι­κά στην σοσιαλ­δη­μο­κρα­τι­κή στρο­φή του ΚΚΕ το 1989 και ήταν συνέ­νο­χοί του στην δια­γρα­φή της αρι­στε­ρής δια­φω­νί­ας εντός του ΚΚΕ και της ΚΝΕ το 1989.

Επί­σης, η επι­λε­κτι­κή θεω­ρη­τι­κή ανά­γνω­ση των θεω­ρη­τι­κών του σύγ­χρο­νου ΚΚΕ οδη­γεί συχνά σε πολι­τι­κά ολι­σθή­μα­τα. Η ορθή κρι­τι­κή στην στρο­φή του ΚΚΕ και του ΕΑΜ  προς την «εθνι­κή ενό­τη­τα» στα 1943-1944, συχνά συμπα­ρα­σύ­ρει σε καταγ­γε­λία όλης την εθνι­κο­α­πε­λευ­θε­ρω­τι­κής στρα­τη­γι­κής των ΚΚΕ/ΕΑΜ. Όμως, το πρό­βλη­μα δεν βρί­σκε­ται στο ότι ορθά επε­λέ­γη μια εθνι­κο­α­πε­λευ­θε­ρω­τι­κή στρα­τη­γι­κή, όπως λάθος επι­κρί­νουν και το ΚΚΕ αλλά και οι τρο­τσκι­στές,  αλλά στο ότι δεν υπήρ­χε επι­λο­γή ορθής δια­λε­κτι­κής σύν­θε­σης του εθνι­κού με το ταξι­κό, όπως π.χ. στον Τίτο ή τον Μάο ή και τον Βελου­χιώ­τη,  και για­τί εγκα­τα­λεί­φθη­κε η εργατική/ταξική ηγε­μο­νία πάνω στο έθνος για χάρη της εθνι­κής ενό­τη­τας. Μαζί με την γραμ­μή του Ιωαν­νί­δη, του Ρούσ­σου και του Ζέβγου το 1944, θυσιά­ζε­ται και όλη η μεγα­λειώ­δης εαμι­κή εμπει­ρία και οι σημα­ντι­κές όψεις δυα­δι­κής λαϊ­κής αντιε­ξου­σί­ας, την οποία σαφώς εμπε­ριεί­χε. Μαζί με τα βρω­μό­νε­ρα πετιέ­ται και το παι­δί. Ιδί­ως οι θεσμοί λαϊ­κής εξου­σί­ας, διοί­κη­σης και δικαιο­σύ­νης του ΕΑΜ, η τερά­στια εργα­τι­κή κινη­το­ποί­η­ση στις πόλεις του ΕΕΑΜ, η πιο επα­να­στα­τι­κή ταξι­κή όψη των ΚΚΕ-ΕΑΜ, υπο­βαθ­μί­ζο­νται συνει­δη­τά από το ΚΚΕ ως γρα­φειο­κρα­τι­κό μόρφωμα.

Τέλος, υπάρ­χει μια προ­φα­νής  ψυχο­λο­γι­κή εξή­γη­ση για την λατρεία του Στά­λιν από το σύγ­χρο­νο ΚΚΕ. Όπως και μια παλιό­τε­ρη «αρι­στε­ρό­στρο­φη» ερμη­νεία του στα­λι­νι­σμού, ιδί­ως στην μετα­πο­λε­μι­κή Ιτα­λία: Ότι κάποια στιγ­μή θα έλθει ο «στρα­τός του Μου­στά­κια» να μας απε­λευ­θε­ρώ­σει από τον καπι­τα­λι­σμό (όνει­ρα χωρίς αντί­κρυ­σμα), η οποία παρέ­πε­μπε τον ερχο­μό του σοσια­λι­σμού στον Μόσκο­βο και τις στρα­τιές του, στην «απο­κα­λυ­πτι­κή» άφι­ξή τους στο μέλ­λον. Έτσι και η στρα­τη­γι­κή του ΚΚΕ για την εργα­τι­κή εξου­σία και την έλευ­σή της, είναι εξί­σου «απο­κα­λυ­πτι­κή» και εξί­σου προ­ω­θεί την κοι­νω­νι­κή απά­θεια και παθη­τι­κό­τη­τα με τον «ερχο­μό του Μου­στά­κια». Όμως, ο «Μου­στά­κιας» ήταν του­λά­χι­στον ο «μεγά­λος Στά­λιν», δεν ήταν ο μικρο­σκο­πι­κών πολι­τι­κών  προ­δια­γρα­φών  κ. Κου­τσού­μπας. Ο απο­θα­νών «Μου­στά­κιας» δεν απο­κα­θη­λώ­νε­ται καθώς η Δεύ­τε­ρη Έλευ­σή του  ως Μεσ­σία μπο­ρεί και να συμπί­πτει με την έλευ­ση της εργα­τι­κής εξου­σί­ας κατά το ΚΚΕ. Όταν ασκή­σα­με κάπο­τε  κρι­τι­κή σε κάποιες τρο­τσκι­στι­κές συλ­λο­γι­κό­τη­τες για χιλια­σμό και ιεχω­βα­δι­σμό, δεν είχα­με σκε­φτεί ότι σε αυτόν τον τομέα το ΚΚΕ τις αντα­γω­νί­ζε­ται επά­ξια ή μάλ­λον τις ξεπερνά.

Όψεις μετα­στα­λι­νι­σμού στο Αρι­στε­ρό Ρεύ­μα και σε άλλες συρι­ζο­γε­νείς συλλογικότητες

Όμως, και στον  πρώ­ην ΣΥΡΙΖΑ και ιδί­ως στο Αρι­στε­ρό Ρεύ­μα του Συνα­σπι­σμού, του ΣΥΡΙΖΑ και πλέ­ον της Λαϊ­κής Ενό­τη­τας, παρε­πι­δη­μούν και συχνά κυριαρ­χούν μετα­στα­λι­νι­κές ή και γνή­σιες στα­λι­νι­κές θέσεις και εκφω­νή­σεις, οι οποί­ες πρέ­πει να υπο­στούν οξεία κρι­τι­κή και καταγ­γε­λία. Ο ίδιος ο Στά­λιν και η στα­λι­νι­κή περί­ο­δος στην ΕΣΣΔ, σπα­νί­ως υφί­στα­νται κρι­τι­κή από την  ηγε­τι­κή στε­λέ­χω­ση του ΑΡ. Η στα­λι­νι­κή περί­ο­δος δεν συν­δέ­ε­ται κυρί­ως με τις δίκες της Μόσχας ή με την κατα­στρο­φι­κή για την επα­νά­στα­ση πολι­τι­κή της ΚΔ  ή με την τρα­γι­κή κολε­κτι­βο­ποί­η­ση και τα θύμα­τά της, αλλά βασι­κά και απο­κλει­στι­κά με τον Μεγά­λο Πατριω­τι­κό Πόλε­μο, με την επέ­κτα­ση του δήθεν  «σοσια­λι­σμού» στις Λαϊ­κές Δημο­κρα­τί­ες, με την απε­λευ­θέ­ρω­ση από τον φασι­σμό (που όντως ισχύ­ει) και με την ικα­νο­ποι­η­τι­κή οικο­δό­μη­ση του σοσια­λι­σμού σε μία μόνη χώρα  ή σε ένα σύστη­μα χωρών (κάτι που ποτέ δεν υπήρ­ξε μετά το 1928). Η σκο­τει­νή πλευ­ρά της σοβιε­τί­ας  δεν καταγ­γέλ­λε­ται για να μην ωφε­λη­θεί ο ταξι­κός εχθρός (;;;).    Ούτε ο ταξι­κός χαρα­κτή­ρας της ΕΣΣΔ ως σοσια­λι­στι­κής χώρας τίθε­ται συνή­θως σε αμφι­σβή­τη­ση ή σε απόρ­ρι­ψη, αφού η σχε­τι­κή συζή­τη­ση δεν ανοί­γε­ται καν ή και δεν είναι καν νοη­τή ή, το χει­ρό­τε­ρο, είναι απο­λύ­τως αδιάφορη. .

Επί­σης, τα στε­λέ­χη του ΑΡ, στην πλειο­ψη­φία τους δια­πράτ­τουν το συμ­με­τρι­κό θεω­ρη­τι­κό λάθος με αυτό του ΚΚΕ. Ενώ δικαί­ως υπε­ρα­σπί­ζο­νται την εαμι­κή εμπει­ρία από την ισο­πέ­δω­ση του ΚΚΕ, από μια δογ­μα­τι­κή προ­σή­λω­ση στον λαϊ­κο­με­τω­πι­σμό δεν απαρ­νού­νται  ούτε καν επι­ση­μαί­νουν την  δεξιά στρα­τη­γι­κή παρέκ­κλι­ση που οδή­γη­σε στην ήττα του εαμι­κού κινή­μα­τος (όπως ορθά εδώ κάνει το σύγ­χρο­νο  ΚΚΕ). Λες και δεν ήταν το ίδιο κόμ­μα που έφτια­ξε και μετά κατέ­στρε­ψε λόγω των δεξιών λαθών του το ΕΑΜ. Ενώ ορθώς υπε­ρα­σπί­ζο­νται  οι εκπρό­σω­ποι του ΑΡ το έθνος-κρά­τος από μια αρι­στε­ρή σκο­πιά  και μια ορθή σύν­θε­ση εθνι­κού και ταξι­κού κατά των  λεγό­με­νων υπερ­διε­θνι­στών, συχνά χάνουν το μέτρο και παλιν­δρο­μούν στην αδιέ­ξο­δη θεω­ρία των στα­δί­ων, στο ΛΜ και στην αφή­γη­ση μιας ανε­ξάρ­τη­της Ελλά­δας εντός του καπι­τα­λι­στι­κού δρό­μου ανάπτυξης.

Υπο­βαθ­μί­ζε­ται, έτσι,  έντο­να η εκδί­πλω­ση ενός μετα­βα­τι­κού σοσια­λι­στι­κού προ­γράμ­μα­τος, της οποί­ας η ρήξη με το ευρώ είναι κρί­σι­μος μετα­βα­τι­κός σταθ­μός  αλλά όχι ικα­νός και, κυρί­ως, όχι στά­διο μιας ανε­ξάρ­τη­της και υπε­ρή­φα­νης εθνι­κής  καπι­τα­λι­στι­κής ανά­πτυ­ξης. Επί­σης, δε, η τοπο­θέ­τη­ση ότι «δεν πάμε αύριο για τον σοσια­λι­σμό», αν και ρεα­λι­στι­κή, μπο­ρεί να εκτρα­πεί σε μια αφή­γη­ση στα­δί­ων και στε­γα­νών μετα­βα­τι­κών περιό­δων, οι οποί­ες, όπως και στο ΚΚΕ, αλλά με δια­φο­ρε­τι­κό τρό­πο, μετα­θέ­τουν την αντι­κα­πι­τα­λι­στι­κή ρήξη και τον σοσια­λι­σμό στο χρο­νι­κό Υπερ­πέ­ραν εν είδει  του ΑΑΜ ή ΑΑΔΜ  ή όποιου ΑΜ ως στρα­τη­γι­κής του ΚΚΕ ως τα μέσα του 1990. Για­τί το παλιό μετω­πι­κό ΚΚΕ υπήρ­ξε καλύ­τε­ρο από την σκο­πιά του σοσια­λι­σμού από το σεχτα­ρι­στι­κό σύγ­χρο­νο ΚΚΕ; Aντί­θε­τα, τα λάθη τους (ΚΚΕ και ηγε­σί­ας του ΑΡ) είναι απο­λύ­τως συμπλη­ρω­μα­τι­κά στο πλαί­σιο μιας μαρ­ξι­στι­κής θεώ­ρη­σης της πολι­τι­κής ταξι­κής πάλης.

Επί­σης, η συχνή ισχυ­ρή ροπή του ΑΡ προς το ΛΜ και τον κομ­μου­νι­στι­κό μετω­πι­σμό  συνα­ντά και τις λάθος θεω­ρη­τι­κές ανα­ζη­τή­σεις ενδια­φε­ρου­σών ομά­δων όπως ο «Σύλ­λο­γος Κορ­δά­τος» ή ο «Εργα­τι­κός Αγώ­νας», οι οποί­ες  όχι μόνο είναι, και δικαί­ως, κατά του σύγ­χρο­νου σεχτα­ρι­στι­κού ΚΚΕ αλλά και ανα­πο­λούν το 15ο Συνέ­δριο του ΚΚΕ και την ανα­πα­ρα­γω­γή της θεω­ρί­ας των στα­δί­ων και της εθνι­κής απε­λευ­θέ­ρω­σης της ελλη­νι­κής κοι­νω­νί­ας. Έναν φλω­ρα­κι­σμό δηλα­δή χωρίς τον Φλω­ρά­κη. Σε αυτό το σημείο και οι μεν και οι δε έχουν λάθος και η  αφη­ρη­μέ­νη κρι­τι­κή τόσο του τωρι­νού ΚΚΕ όσο και των τρο­τσκι­στι­κών ρευ­μά­των στην θεω­ρία των στα­δί­ων απο­δει­κνύ­ε­ται απο­λύ­τως βάσι­μη και επι­τυ­χής, ακό­μη και αν άλλες συνε­πα­γω­γές τους είναι εσφαλμένες.

Τέλος, συχνά το ΑΡ υπο­πί­πτει και αυτό στην μετα­νε­ω­τε­ρι­κή επι­λε­κτι­κό­τη­τα και στην άστο­χη συνάρ­θρω­ση πολύ δια­φο­ρε­τι­κών ψηφί­δων από την ιστο­ρία του κινή­μα­τος. Το να είσαι με την πρώ­τη αλλά και με την δεύ­τε­ρη επι­στο­λή Ζαχα­ριά­δη ή μόνο με την πρώ­τη είναι όντως ένα πολύ δύσκο­λο και ίσως ανε­πί­λυ­το θέμα.  Δεν μπο­ρείς, όμως,  να μην πάρεις θέση στην αντα­γω­νι­στι­κή αντί­θε­ση Ζαχα­ριά­δη και Βελου­χιώ­τη, ηγε­τών που υπήρ­ξαν θύτης και θύμα τον 6. του 45. Δεν μπο­ρείς να μην ανα­γνω­ρί­σεις τα λάθη και τις σοβα­ρές και κατα­στρο­φι­κές αδυ­να­μί­ες  και παρα­πτώ­μα­τα του λαϊ­κο­με­τω­πι­σμού,  όπως π.χ. την κατα­στο­λή της ισπα­νι­κής επα­νά­στα­σης το 1936-1937, δεν μπο­ρείς παρά να ανα­γνω­ρί­σεις την ορθό­τη­τα της «διαρ­κούς επα­νά­στα­σης» και σε αυτό το σημείο της Δ’ Διε­θνούς και την αστο­χία της ολο­κλη­ρω­μέ­νης οικο­δό­μη­σης του ‘σοσια­λι­σμού σε μία μόνη χώρα’. Δεν μπο­ρείς να μην κατα­δι­κά­σεις έντο­να και με ενάρ­γεια  τα εγκλή­μα­τα του στα­λι­νι­σμού και να μην απο­κα­λύ­ψεις την ταξι­κή δομή που τον παρή­γα­γε. Όλα αυτά πια δεν ανά­γο­νται στην παρα­δο­σια­κή και τυπο­ποι­η­μέ­νη   αντί­θε­ση τρο­τσκι­σμού – στα­λι­νι­σμού, όπως θέλουν κάποιοι  εκα­τέ­ρω­θεν που παί­ζουν ανα­δρο­μι­κά με τα παλιά σύμ­βο­λα, αλλά στην κοι­νή ιστο­ρι­κή κλη­ρο­νο­μιά του ΚΚ  και στην ορθή κατα­νό­η­ση της ιστο­ρί­ας του.  Χωρίς αυτήν, είσαι χαμέ­νος για πάντα στην μετάφραση.

  Επί­σης, δεν μπο­ρείς να είσαι -όπως και το ΚΚΕ άλλω­στε- και με τον Ζαχα­ριά­δη και με τον Φλω­ρά­κη. Η ιστο­ρία έχει δια­χω­ρί­σει αυτούς τους ρόλους ριζι­κά. Η τρα­γι­κή  ανθρώ­πι­νη μοί­ρα, επί­σης. Το ΑΡ κατα­τρύ­χε­ται, και αυτό δυστυ­χώς, από την προ­σκόλ­λη­ση στον Φλω­ρά­κη ως πατρι­κή μορ­φή. Όμως, ο Φλω­ρά­κης, αφού κατα­τρό­πω­σε την «ανα­θε­ω­ρη­τι­κή ομά­δα» ή τον ευρω­κομ­μου­νι­σμό , εφάρ­μο­σε ακραία την ρεφορ­μι­στι­κή τους γραμ­μή το 1988-1989. Συγκυ­βέρ­νη­σε με την Δεξιά με υπουρ­γούς του -κάτι που ούτε ο Μπερ­λί­γκου­ερ είχε τολ­μή­σει να κάνει- έσπα­σε κατα­σταλ­τι­κά με τις ομά­δες περι­φρού­ρη­σης του ΚΚΕ τα  συν­δι­κα­λι­στι­κά κινή­μα­τα βάσης του πρώ­του μετα­πο­λι­τευ­τι­κού ριζο­σπα­στι­σμού (1974-1977), νομι­μο­ποί­η­σε ευρέ­ως με την «πραγ­μα­τι­κή Αλλα­γή» τον πασο­κι­σμό του 1981-1986, και όταν με την νεο­φι­λε­λεύ­θε­ρη στρο­φή του ΠΑΣΟΚ το 1985, δημιουρ­γή­θη­κε όντως η συν­θή­κη ενός αρι­στε­ρού ενιαί­ου μετώ­που, ο Φλω­ρά­κης μετά από μια σύντο­μη περί­ο­δο τέτοιας τακτι­κής το 1986-1987, έστρι­ψε δεξιά, ακο­λου­θώ­ντας τον γκορ­μπα­τσο­φι­κό δρό­μο της λεγό­με­νης περε­στρόι­κα, και συνά­ντη­σε την ΕΑΡ του Κύρ­κου στο ιστο­ρι­κό Κοι­νό Πόρι­σμα του 12.1988. Ποια ριζο­σπα­στι­κή εκδο­χή του κομ­μου­νι­σμού μπο­ρεί να θεω­ρεί τον Φλω­ρά­κη της μετα­πο­λί­τευ­σης ως συνέ­χεια του όντως ηρω­ι­κού καπε­τάν-Γιώ­τη του Εμφυ­λί­ου; Αντί­θε­τα, αυτοί που κυρί­ως τον τιμούν για αυτήν την φάση του είναι οι αστοί αντί­πα­λοί του.

Όλες αυτές οι καθη­λώ­σεις ενός σημα­ντι­κού  ηγε­τι­κού τμή­μα­τος του ΑΡ συνδέονται:

α) Με την έλλει­ψη θεω­ρη­τι­κής παι­δεί­ας, με την απο­μόρ­φω­ση και ιδί­ως με την μη κατα­νό­η­ση του στα­λι­νι­κού φαι­νο­μέ­νου ως ενός συστη­μα­τι­κού  φαι­νο­μέ­νου που συν­δέ­ε­ται τόσο με αρνη­τι­κές συγκε­ντρω­τι­κές όψεις του λενι­νι­σμού, όσο και με την ιδε­ο­λο­γι­κή μήτρα του οικο­νο­μι­σμού, του παρα­γω­γι­σμού και της τεχνο­κρα­τί­ας, της αστι­κής ιδε­ο­λο­γί­ας  μέσα στο εργα­τι­κό κίνη­μα, με την έλλει­ψη πρό­σβα­σης στις σύγ­χρο­νες ανα­ζη­τή­σεις του μαρ­ξι­σμού. Η απο­μόρ­φω­ση δεν είναι εργα­τι­κή ταξι­κή αρε­τή, είναι γρα­φειο­κρα­τι­κός ναρ­κισ­σι­σμός, δεν είναι κακό πού και πού στο πέρα­σμα των χρό­νων να ανοί­γου­με και κανέ­να βιβλίο

β) Δευ­τε­ρευό­ντως, με μια λογι­κή συνέ­χειας, προ­σκόλ­λη­σης, έρω­τα   και συμπά­θειας προς την γρα­φειο­κρα­τία ως κοινωνική/ταξική  δύνα­μη ή στρώ­μα , προς τον στε­λε­χι­κό επαγ­γελ­μα­τι­σμό και την στε­λε­χι­κή παθη­τι­κό­τη­τα /απάθεια της ύστε­ρης στα­λι­νι­κής περιό­δου. Αυτό που επι­κρί­να­με ως φαι­νό­με­νο εντός του ΚΚΕ (στε­λε­χι­κός επαγ­γελ­μα­τι­σμός, απά­θεια, ψευ­δο­τε­χνο­κρα­τία της πολι­τι­κής, μετριο­κρα­τία) υπήρ­ξε με μια πιο συγ­γε­νή -αν και πιο σοσιαλ­δη­μο­κρα­τι­κή- μορ­φή και στον Συνα­σπι­σμό καθώς και στον διά­δο­χό του τον ΣΥΡΙΖΑ, μετα­ξύ των άλλων και στο ΑΡ, που εμφα­νί­ζε­ται ως «δύνα­μη ενό­τη­τας και ριζο­σπα­στι­κού προ­σα­να­το­λι­σμού» σε τρία δια­δο­χι­κά σχή­μα­τα, τον Συνα­σπι­σμό, τον ΣΥΡΙΖΑ και την ΛΑΕ, μην κάνο­ντας αυτο­κρι­τι­κή για την γρα­φειο­κρα­τι­κή δομή και λει­τουρ­γία του σε όλη αυτήν την πορεία και μάλι­στα μετά από μια σημα­ντι­κή πολι­τι­κή ήττα όπως αυτή της 20ης Σεπτεμ­βρί­ου.  Εδώ, βεβαί­ως, η συνέ­χεια με την στα­λι­νι­κή γρα­φειο­κρα­τία και τις «ηρω­ι­κές» της δάφ­νες, συμ­μει­γνύ­ε­ται με τον πολι­τι­κό χρη­σι­μο­θη­ρι­κό  επαγ­γελ­μα­τι­σμό του παρα­δο­σια­κού πολι­τι­κού συστή­μα­τος και της αρι­στε­ρής σοσιαλ­δη­μο­κρα­τί­ας. Τα απο­τε­λέ­σμα­τα της σύμ­μει­ξης οδη­γούν σε μια αντι­δη­μο­κρα­τι­κή πολι­τι­κή λει­τουρ­γία, σε μια γρα­φειο­κρα­τία με επε­τη­ρί­δα, σε έναν  ατε­λή αρχη­γι­σμό, σε μια ανέ­λι­ξη στη­ριγ­μέ­νη στην αδια­φά­νεια, την ποιο­τι­κή μετριό­τη­τα  και στο γρα­φειο­κρα­τι­κό μυστι­κό, αυτά δηλα­δή τα στοι­χεία του αστι­κού κόμματος/κράτους που κυρί­ως επι­κρί­νει ο Λένιν στο Κρά­τος και Επα­νά­στα­ση, μιλώ­ντας για το τσά­κι­σμά του.

Κανέ­να  ριζι­κά ανα­νε­ω­τι­κό  κομ­μου­νι­στι­κό εγχεί­ρη­μα -και εδώ δεν εννοώ, προς απο­φυ­γήν παρε­ξη­γή­σε­ων, τον κλα­σι­κό ευρω­κομ­μου­νι­σμό, αλλά αυτό που λέμε κατα­κτή­σεις του δυτι­κού μαρ­ξι­σμού-  δεν μπο­ρεί να είναι μακράς πνο­ής, αν δεν απο­δο­μή­σει ριζι­κά αυτά τα μετασταλινικά/γραφειοκρατικά πολι­τι­κά και οργα­νω­τι­κά χαρα­κτη­ρι­στι­κά. Με διπλή έννοια: τόσο της ανα­τρο­πής των συγκε­ντρω­τι­κών στα­λι­νι­κών γρα­φειο­κρα­τι­κών δομών, όσο και της ανα­τρο­πής της συμ­με­το­χής των παρα­δο­σια­κών ηγε­τι­κών στε­λε­χών στο αστι­κό πολι­τι­κό παι­χνί­δι με τους μιντια­κούς και επι­κοι­νω­νια­κούς όρους αυτού του παι­χνι­διού ως σήμερα.
Εδώ είναι ένα ενδια­φέ­ρον πολι­τι­κό κρά­μα, όπου η μιντια­κή  και μετα­δη­μο­κρα­τι­κή προ­σω­πι­κή και ανταλ­λα­κτι­κή αξία ενός πολι­τι­κού στε­λέ­χους, πάει μαζί με το ανα­μά­ση­μα παρα­δο­σια­κών (στα­λι­νοει­δών ή σοσιαλδημοκρατικών/ρεφορμιστικών)  κομ­μου­νι­στι­κών αφη­γή­σε­ων τρια­κο­ντα­ε­τί­ας, αν όχι ογδο­ντα­ε­τί­ας, απο­λύ­τως ξένων προς  την σύγ­χρο­νη κοι­νω­νι­κή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα του ύστε­ρου καπι­τα­λι­σμού, αλλά και απο­λύ­τως συμ­βα­τών με το ανού­σιο συμ­βο­λι­κό φορ­τίο κάθε τάσης ή συλλογικότητας.

Βεβαί­ως, αυτοί οι «επαγ­γελ­μα­τι­κοί κίν­δυ­νοι» της εξου­σί­ας δεν αφο­ρούν μόνο το ΑΡ και ορι­σμέ­νες  ισχυ­ρές στα­λι­νι­κές πολι­τι­κές και πολι­τι­σμι­κές  κατα­βο­λές του, αλλά σχε­δόν στον ίδιο βαθ­μό και τις μικρο­γρα­φειο­κρα­τί­ες της υπό­λοι­πης Αρι­στε­ράς, συρι­ζο­γε­νούς και μη,  ανταρ­συο­γε­νούς και μη, καθώς και οι άλλες ομά­δες και αντι­δη­μο­κρα­τι­κά συχνά λει­τουρ­γούν στο εσω­τε­ρι­κό τους, αλλά και χρη­σι­μο­ποιούν παράλ­λη­λα ή αντα­γω­νι­στι­κά ταυ­το­τι­κά συμ­βο­λι­κά συστή­μα­τα προς τον στα­λι­νι­σμό , ξένα πια προς την ιστο­ρι­κή τους μήτρα και αφε­τη­ρία, (τρο­τσκι­στι­κά, μαοϊ­κά, ελευ­θε­ρια­κά, αλτου­σε­ρια­νά κλπ), για να δημιουρ­γούν μια τεχνη­τή συσπεί­ρω­ση, συχνά δια­κρι­τή και ξένη προς τις πραγ­μα­τι­κές κινη­μα­τι­κές και κοι­νω­νι­κές ανά­γκες, να μαζεύ­ουν καύ­σι­μα για τα «μαγα­ζιά» τους. Και αυτές οι ομά­δες νοιώ­θουν αμη­χα­νία προς την έκκλη­ση για περισ­σό­τε­ρη δημο­κρα­τία  και προς την έκκλη­ση για ανα­σύν­θε­ση και απο­λο­γι­σμό των μαρ­ξι­στι­κών ρευ­μά­των. Και εννο­ούν την μετω­πι­κή συμπό­ρευ­ση ως  αθροι­στι­κή συνεν­νό­η­ση βασι­κά  ηγε­σιών και ως σύζευ­ξη μηχα­νι­σμών, μεταμ­φιε­σμέ­νων σε συνι­στώ­σες, οργα­νώ­σεις ή τάσεις. Συνε­πώς, η γρα­φειο­κρα­τι­κή λει­τουρ­γία δεν είναι ένα φυσι­κό  μονο­πώ­λιο του ΑΡ μετα­ξύ των συρι­ζο­γε­νών αλλά και των μη συρι­ζο­γε­νών ομά­δων της ριζο­σπα­στι­κής Αρι­στε­ράς στην Ελλά­δα. Είναι ένα κοι­νό πρό­βλη­μα, που δεν απο­τε­λεί ακό­μη μέρος μιας κοι­νής λύσης. Όπως είχε πει κάπο­τε ο Μαρξ, «μίλη­σα και έσω­σα την ψυχή μου».
…………………………………………………………………………………………………………………………………….

Βασι­κή βιβλιογραφία

1-Κ.Μαρξ –Φρ.Ένγκελς , «Κρι­τι­κή των προ­γραμ­μά­των Γκό­τα και Ερφούρ­της», Αθή­να  1976, εκδό­σεις Κορον­τζή ( για τις έννοιες του σοσια­λι­σμού και του κομ­μου­νι­σμού- το βασι­κό μαρ­ξι­κό κείμενο).

2- Λ. Αλτουσέρ-Τζ.Λιούις  «Απά­ντη­ση στον Τζων Λιού­ις -Κρι­τι­κή του έργου του Λουί Αλτου­σέρ»,  Αθή­να 1977, εκδό­σεις Θεμέ­λιο, ιδί­ως σελ, 105 επ.,  κρι­τι­κή στο ιδε­ο­λο­γι­κό ζεύγ­μα ανθρω­πι­σμού- οικο­νο­μι­σμού μέσα στο εργα­τι­κό κίνη­μα και στην θεω­ρία της προ­τε­ραιό­τη­τας των παρα­γω­γι­κών δυνά­με­ων επί των παρα­γω­γι­κών σχέσεων .

3-Ζ. Ελεν­στάιν «Ιστο­ρία του στα­λι­νι­κού φαι­νο­μέ­νου», Αθή­να 1981,  εκδό­σεις Θεμέ­λιο ( ευρω­κομ­μου­νι­στι­κή ιστο­ρι­κή θεώ­ρη­ση του στα­λι­νι­κού φαινομένου).

4- Σλ. Ζίζεκ «Μίλη­σε κανείς για ολο­κλη­ρω­τι­σμό;», Αθή­να 2002, εκδό­σεις scripta, σελ. 135 επ., ενδια­φέ­ρου­σες σκέ­ψεις για τις δίκες της Μόσχας και για το αίσθη­μα ενο­χής δικα­ζό­ντων και κατηγορουμένων.

5- Κ. Καστο­ριά­δης «Η γρα­φειο­κρα­τι­κή κοι­νω­νία», Αθή­να 1985, εκδό­σεις Ύψι­λον, Παρου­σί­α­ση της κρι­τι­κής της ομά­δας «Σοσια­λι­σμός ή Βαρ­βα­ρό­τη­τα» στον στα­λι­νι­σμό ως μια μορ­φή γρα­φειο­κρα­τι­κού κολε­κτι­βι­σμού και ως απάν­θρω­πης ταξι­κής κυριαρχίας.
-«Το περιε­χό­με­νο του σοσια­λι­σμού», Αθή­να 1982, εκδό­σεις Ύψι­λον, θέσεις για μια αυτο­δια­χει­ρι­στι­κή και αμε­σο­δη­μο­κρα­τι­κή οργά­νω­ση του σοσιαλισμού.

6- E.Χ.Καρρ «Ιστο­ρία της Σοβιε­τι­κής Ένω­σης», Αθή­να 1977, εκδό­σεις Υπο­δο­μή, τόμοι Ι και ΙΙ.

7-. Φ. Κλα­ου­ντίν «Η κρί­ση του παγκό­σμιου κομ­μου­νι­στι­κού κινή­μα­τος», Αθή­να 1980, τ. Α’ και Β’, παρου­σί­α­ση του εκστα­λι­νι­σμού του σοβιε­τι­κού κρά­τους και της Διε­θνούς και των κατα­στρο­φι­κών διε­θνών επι­πτώ­σε­ων της στα­λι­νο­ποί­η­σης στην διε­θνή κομ­μου­νι­στι­κή στρατηγική.

8-. Τ. Κλιφ «Κρα­τι­κός καπι­τα­λι­σμός στην Ρωσία», Αθή­να 1983, εκδό­σεις Εργα­τι­κή Δημο­κρα­τία, πολύ σημα­ντι­κή υπο­στή­ρι­ξη της θέσης για την ΕΣΣΔ ως κρα­τι­κό καπι­τα­λι­σμό με πολ­λά στα­τι­στι­κά και πολι­τι­κά επι­χει­ρή­μα­τα. Έργο του 1948.
–    του ίδιου «Βιο­γρα­φία Τρό­τσκι», τ. 1-4, Μαρ­ξι­στι­κό Βιβλιοπωλείο.

9-. Μπ. Κοριά «Επι­στή­μη, τεχνι­κή και κεφά­λαιο», Αθή­να 1986, εκδό­σεις Α/Συνέχεια. Μια κρι­τι­κή στην επι­βί­ω­ση των αστι­κών σχέ­σε­ων εντός του σοσια­λι­σμού από την σκο­πιά ενός δυτι­κό­τρο­που μαοϊσμού.

10. Ρ.Λινάρ «Ο Λένιν, οι αγρό­τες, ο Ταί­υ­λορ», Αθή­να 1982, Μηνιαία Επι­θε­ώ­ρη­ση,  ενδια­φέ­ρου­σα εσω­τε­ρι­κή κρι­τι­κή στον λενι­νι­σμό για τις οικο­νο­μί­στι­κες, συγκε­ντρω­τι­κές και τεχνο­κρα­τι­κές δια­στά­σεις του όπως η απο­δο­χή του ταυ­λο­ρι­σμού ως παρα­γω­γι­κού μοντέ­λου. Επί­σης, πολύ ενδια­φέ­ρου­σα παρά­θε­ση των αντια­γρο­τι­κών αντι­λή­ψε­ων στο μπολ­σε­βί­κι­κο κόμ­μα, όχι άσχε­των από την επι­λο­γή της κολε­κτι­βο­ποί­η­σης, όπως έγι­νε αργό­τε­ρα από την στα­λι­νι­κή ηγεσία.

11-. Ε. Μπα­λι­μπάρ «Για την δικτα­το­ρία του προ­λε­τα­ριά­του», Αθή­να 1978, εκδό­σεις Οδυσ­σέ­ας, ιδί­ως σελ. 115-150. Σημα­ντι­κές παρα­τη­ρή­σεις για την διά­κρι­ση σοσια­λι­σμού-κομ­μου­νι­σμού, για την στα­λι­νι­κή συγκά­λυ­ψη της δήθεν εξα­φά­νι­σης των αντα­γω­νι­στι­κών αντι­θέ­σε­ων στον σοσια­λι­σμό και για την συνέ­χεια της ταξι­κής πάλης κατά την περί­ο­δο του σοσια­λι­σμού ως μετά­βα­σης στον κομμουνισμό.

12. Δ. Μπε­λα­ντή «Αρι­στε­ρά και εξου­σία», Αθή­να 2014, εκδό­σεις Τόπος, κρι­τι­κή παρου­σί­α­ση του λαϊ­κο­με­τω­πι­σμού ως της κυρί­αρ­χης στα­λι­νι­κής στρα­τη­γι­κής στην Κομ­μου­νι­στι­κή Διε­θνή και στο μετα­πο­λε­μι­κό ΚΚ στην Δύση.

13- Σ. Μπε­τε­λέμ «Οι ταξι­κοί αγώ­νες στην ΕΣΣΔ», τ. Α’ 1917-1923, τ.Β’ 1923-1930, Αθή­να 1976-2005, εκδό­σεις Ράπ­πα. Θεμε­λί­ω­ση της άπο­ψης για την ΕΣΣΔ ως κρα­τι­κό καπι­τα­λι­σμό δια­φο­ρε­τι­κή από εκεί­νη του Κλιφ, βασι­σμέ­νη σε μια αλτου­σε­ρια­νή – φιλο­μα­οϊ­κή μεθο­δο­λο­γία. Κορυ­φαίο έργο σε αυτό το πεδίο.

14-. Ι. Ντό­υ­τσερ  «Στά­λιν», Αθή­να 1971, εκδό­σεις Χρη­σμός. Επί­σης, σημα­ντι­κές παρα­τη­ρή­σεις για τον στα­λι­νι­σμό ως βονα­παρ­τι­σμό στην τρι­λο­γία του “Trotsky-the prophet armed, the prophet uanarmed, the prophet outcast”.

15-. Κ. Παπαϊ­ω­άν­νου «Η γέν­νη­ση του ολο­κλη­ρω­τι­σμού», Αθή­να 1994, Εναλ­λα­κτι­κές Εκδό­σεις. Σημα­ντι­κό βιβλίο από έναν σημα­ντι­κό κρι­τι­κό δια­νοη­τή- μη μαρ­ξι­στή- για την γρα­φειο­κρα­τία ως κοι­νω­νι­κό φαι­νό­με­νο και για την ταξι­κή της επι­κρά­τη­ση στην ΕΣΣΔ.

16- Κ. Πρέ­βε « Το ασί­γα­στο πάθος», Αθή­να 1992, Στά­χυ, ενδια­φέ­ρου­σες σκέ­ψεις για την ανθρω­πο­λο­γι­κή διά­κρι­ση μετα­ξύ πρώ­ι­μων και ύστε­ρων στα­λι­νι­κών στελεχών.

17-Β.Ι. Στά­λιν «Ζητή­μα­τα Λενι­νι­σμού», σημα­ντι­κή απο­τύ­πω­ση της προ­σέγ­γι­σης του ίδιου του Στά­λιν στον λενι­νι­σμό και βάση για την δια­μόρ­φω­ση του περί­φη­μου μαρ­ξι­σμού-λενι­νι­σμού ως σοβιε­τι­κής κωδι­κο­ποί­η­σης του λενινισμού.

18-Λ. Τρό­τσκι, «Η προ­δο­μέ­νη επα­νά­στα­ση», Αθή­να 2005, Διε­θνές Βήμα, κορυ­φαίο βιβλίο του Τρό­τσκι για την επι­κρά­τη­ση της στα­λι­νι­κής γρα­φειο­κρα­τί­ας με πάρα πολ­λά στοι­χεία, εγκλω­βι­σμέ­νο όμως στην αντί­λη­ψη του «παρα­μορ­φω­μέ­νου εργα­τι­κού κράτους».

19-Λ.Τρότσκι, «Η Τρί­τη Διε­θνής μετά τον Λένιν», Αθή­να 1979, εκδό­σεις Αλλα­γή, 2 τόμοι, βιβλίο γραμ­μέ­νο στα τέλη της δεκα­ε­τί­ας του ’20, όπου απο­κα­λύ­πτε­ται η στρα­τη­γι­κή ήττας/ ακο­λου­θη­τι­σμού στην Μόσχα της Κομ­μου­νι­στι­κής Διε­θνούς σε όλο τον κόσμο. .